Изге Язма: Ишагыйя
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T10:46:29.913591+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. Ишагыйя
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

Ишагыйя

Ишагыйя пәйгамбәр

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66

1

1^1Яһүдә патшалары Уззия, Иотам, Әхәз, Хизәкыйя идарә иткән вакытларда, Амотс углы Ишагыйягә Яһүдә вә Иерусалим хакында Раббыдан иңгән күренешләр+.

Яһүдәнең Раббыга каршы баш күтәрүе

2Әй күк, тыңла, әй җир, колак сал!

Раббы болай ди:

«Мин балаларны тәрбияләп үстердем,
ә алар Миңа каршы баш күтәрделәр+.

3Үгез – үзенең иясен, ишәк үз хуҗасының утлыгын таный;
ә Исраил Мине танымый, халкым Мине белергә теләми»+.

4И-и гөнаһлы кавем, җинаятькә баткан халык,
явызлар токымы, бозык балалар!

Раббыдан йөз чөереп, Исраилнең изге Алласын санга сукмыйча

Аңа аркагыз белән борылдыгыз.

5Сезнең кай җирегезне кыйнарга тагын?!

Ни өчен сез һаман үҗәтләнәсез?

Башыгыз җәрәхәт белән тулы, йөрәгегез тәмам хәлдән тайган.

6Аяк табаныгыздан баш түбәгезгә кадәр исән җирегез юк:

кара көйгән тәнегездәге җәрәхәтләр, кан саркып торган яралар
юып-чистартылмаган, бәйләнмәгән һәм май сөртелмәгән+.

7Җирегез ташландык хәлгә килгән, калаларыгыз көлгә әйләнгән;
кырларыгыз уңышын күз алдыгызда чит-ятлар ашап ята –
бар нәрсәгезне алар вәйран итте[*]+.

8Сион-кыз[*] гына калды – йөзем бакчасындагы чатыр,
кыяр түтәлендәге куыш, камалыштагы шәһәр кебек булды.

9Әгәр Күкләр Хуҗасы Раббы
кайберләребезне исән калдырмаган булса,
без Сәдүм каласына, Гамура каласына тиңләшер идек+.

10Раббы сүзен тыңлагыз, Сәдүм җитәкчеләре!

Аллабызның канунына колак сал, Гамура халкы![*]+

11«Сезнең күп санлы корбаннарыгыз нигә кирәк Миңа?! – ди Раббы. –

Яндырылган корбан тәкәләреннән,
симертелгән терлек маеннан Мин гарык булдым;
үгезләрнең, сарык вә кәҗә тәкәләренең канын теләмим Мин+.

12Сез Минем хозурыма киләсез, әмма кем сорый сездән моны?!

Минем ишегалларымны нигә таптап йөрисез?!+

13Файдасыз бүләкләр ташудан туктагыз,
хуш исле бәлзәмнәр төтененнән Минем күңелем болгана.

Яңа ай бәйрәмнәрегезгә, шимбә көннәрегезгә,
бәйрәм җыеннарыгызга –
гөнаһларыгыз белән бозылган изге җыеннарыгызга түзеп тора алмыйм+.

14Яңа ай вә бүтән бәйрәмнәрегезне Мин күрәлмыйм:

Минем өчен авыр йөк алар;
бу йөкне күтәреп алҗыдым.
15Кулларыгызны Миңа сузып дога кылганда,
күзләремне сездән читкә алырмын;
никадәр дога кылсагыз да, сезне тыңламам,
чөнки кулларыгыз канга буялган+.

16Юыныгыз, пакьләнегез, явыз эшләрегезне күз алдымнан юк итегез,
явызлык кылудан туктагыз,+
17игелек кылырга өйрәнегез,
гаделлеккә омтылыгыз, изелгәнне коткарыгыз,
ятимнең хакын хаклагыз, тол хатынның эшен яклагыз!»+

Раббының Иерусалимне хөкем итүе

18«Килегез, бергәләп уйлашыйк, – ди Раббы. –
Гөнаһларыгыз куе кызыл төстә булса да,
үзегез кардай ап-ак калырсыз;
гөнаһларыгыз карасу-кызыл төстә булса да,
үзегез ап-ак йонга охшарсыз+.

19Сүзләремә колак салсагыз, җирдәге нигъмәтләрдән авыз итәрсез;+

20әгәр инде Миннән йөз чөереп, Миңа каршы чыксагыз,
сезне кылыч ашар», – ди Раббы;
бу сүзләр Аның авызыннан килеп иреште+.

21Аһ, тугрылыклы башкала әнә ничек фахишәгә әйләнгән!

Ул гаделлек белән тулы иде, анда дөреслек хакимлек итә иде,
хәзер исә анда адәм җаны кыючылар яши+.
22Көмешең инде тәмам касмакланып беткән,
шәрабыңа су кушылган+.
23Түрәләрең синең – фетнәчеләр,
угрылар белән бергә эш итүчеләр;
аларның һәммәсе ришвәт алырга ярата, бүләк артыннан куа,
ятимнең хакын хакламый,
тол хатынның гозере аларга барып җитми+.

24Шуңа күрә Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы,
Исраилнең кодрәтле Алласы болай ди:
«Дошманнарымны җәзага тартып юанырмын,
алардан үчемне алырмын!+

25Кулымны сиңа таба сузып, юшкыныңны селте белән чистартырмын,
бөтен пычрагыңны юк итәрмен+.

26Әүвәлге замандагы кебек гадел хөкемчеләр,
киңәшчеләр булыр синдә.

Шуннан соң сине „Дөреслек, тугрылык каласы“ дип атарлар»+.

27Сион – гаделлек аша,
ә тәүбә иткән кешеләре тәкъвалык белән котылыр.

28Фетнәче вә гөнаһлылар исә һәлак булыр,

Раббыдан йөз чөергәннәр юк ителер+.

29Бик тә яраткан изге имән агачларыгыз аркасында сез оятка калырсыз,
үзегез сайлап алган бакчалар аркасында хурлык ачысын татырсыз+.

30Сез яфрагы шиңгән имән, сусыз бакча кебек булырсыз+.

31Көчле адәмнәр – сүс, ә аларның эшләре очкын кебек булыр:

алар шулай бергәләп янып китәр, һәм аларны сүндерүче булмас+.

2

Соңгы көннәрдә Раббы тавының барлык таулардан биегрәк булуы

2^1•Амотс углы Ишагыйягә Яһүдә вә Иерусалим хакында ирешкән вәхи.

2Шундый көннәр килер,

Раббы йорты урнашкан тау башка барлык таулардан биегрәк булыр,
калкулыклар өстеннән күтәрелеп торыр,
һәм бар халыклар шунда агылыр.

3Байтак халыклар, килеп:

«Әйдәгез, Раббы тавына,

Ягъкуб Алласы йортына меник, – дип әйтер.

Ул безгә Үзенең юлларын өйрәтер, –
һәм без шулардан йөрербез».

Чөнки Канун – Сионнан, Раббы сүзе Иерусалимнән чыгачак+.

4Кавемнәр арасында Ул хөкем оештырачак,
күп халыкларның дәгъваларын хәл итәчәк;
һәм алар кылычтан – сука төрәне, ә сөңгедән урак ясаячак;
бер халык икенчесенә кылыч күтәрмәячәк,
һәм сугыш һөнәренә алар бүтән өйрәнмәячәк+.

5И Ягъкуб халкы!

Әйдәгез, Раббы чәчкән яктылык нурында йөрик!+

Раббы көне

6Син Үзеңнең халкыңны – Ягъкуб нәселен ташладың,
чөнки алар Шәрык халыкларының гореф-гадәтләренә ияреп киттеләр,
пелештиләргә охшап сихерчелек кылырга өйрәнделәр,
чит-ятлар белән аралаша башладылар.
7Аларның җире көмеш вә алтынга тулган,
хәзинәләрендәге байлыкның исәбе-хисабы юк,
илләрендәге атлар бихисап күп,
сугыш арбалары санап бетергесез+.
8Аларның җире потлар белән тулган,
алар үз куллары белән эшләгән әйберләргә,
бармаклары ясаган нәрсәләргә табыналар+.
9Шулай, адәм баласы түбән тәгәрәде,
һәрберсе хурлыкка калды, –
кичермә Син аларны, Раббы!

10Раббының дәһшәтеннән,
Аның шөһрәт вә мәһабәтлегеннән куркып,
тау кыясы эченә кер, җир тузанына күмел!+

11Тәкәббер бәндәнең башы түбән иеләчәк, горурлыгы тыелачак;
ул көнне бер Раббы гына югары күтәреләчәк+.

12Чөнки һәр тәкәббер вә горур, югары күтәрелгән бәндәгә

Күкләр Хуҗасы Раббының көне киләчәк,
һәм шулчак алар түбәнсетеләчәк!

13Биек вә мәгърур Ливан эрбетләренә, Башан имәннәренә,+

14барлык биек тауларга, текә калкулыкларга,

15һәр биек манарага, һәр ныгытылган диварга,

16Таршиш корабларына, барча матур көймәләргә дә киләчәк ул көн!+

17Адәм баласының тәкәбберлеге юкка чыгачак,
кешенең горурлыгы түбәнсетеләчәк,
бары тик бер Раббы гына ул көнне югары күтәреләчәк,

18пот-сыннар бөтенләйгә гаип булачак[*].

19Ул көнне Раббы җирне дер селкетер өчен күтәреләчәк,
һәм кешеләр Раббы дәһшәтеннән,

Аның шөһрәт вә мәһабәтлегеннән куркып,
кыядагы ярыкларга, җирдәге чокырларга кереп посачак+.

20-21Ул көнне Раббы җирне дер селкетер өчен күтәреләчәк,
һәм кешеләр үзләре табынган көмеш вә алтын потларын
сукыр тычканнарга вә ярканатларга ыргытачак;

Раббы дәһшәтеннән, Аның шөһрәт вә мәһабәтлегеннән куркып,
кыядагы ярыкларга вә тау-таш арасындагы тарлавыкларга кереп посачак+.

22Адәм баласына өмет баглаудан туктагыз:

аның гомере, сулышы кебек үк, өзелергә генә тора;
нәрсә эшли ала соң ул?!+

3

Иерусалимдәге тәртипсезлекләр

3^1Менә хәзер Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы,
Иерусалим белән Яһүдәнең бар булган маясын –
икмәген вә суын тартып алачак+.
2Шулай ук баһадирларын вә сугышчыларын,
хөкемчеләрен вә пәйгамбәрләрен,
күрәзәчеләрен вә өлкәннәрен,

3гаскәр башлыкларын, түрәләрен вә киңәшчеләрен,
уңган һөнәрчеләрен вә оста тылсымчыларын тартып алачак Ул.

4«Халыкка башлык итеп яшүсмерләрне куячакмын,
аның өстеннән акылсыз бала-чага хакимлек итәчәк», – ди Раббы.

5Бер кеше – икенче берәүне,
һәркем үзенең якынын изәчәк;
өлкәннәр алдында яшьләр үзләрен оятсызларча тотачак,
ә наданнар затлы кешеләргә мыскыллап караячак+.

6Берәү, үз кардәшенә барып ябышып:

«Синең япанчаң бар, шуңа күрә безгә – юлбашчы,
бу хәрабәләргә хуҗа бул!» – дип әйтәчәк.

7Теге исә, тавышын күтәреп:

«Мин сезгә шифа бирә алмыйм,
йортымда икмәгем дә, япанчам да юк,
халыкның юлбашчысы итә күрмәгез мине!» – дип җавап бирәчәк.

8Иерусалим абынды, Яһүдә егылды,
чөнки аларның сүзләре вә гамәл-эшләре
Раббыга, Аның шөһрәтенә каршы юнәлгән.
9Аларның гаепләре йөзләренә язылган;
кылган гөнаһлары белән мактаналар,
сәдүмлеләр яшереп тормаган кебек яшермиләр,
үз башына бәла алалар – кайгы аларга!+

10Тәкъва кешегә: «Син бәхетле!» – дип әйтегез,
чөнки ул үзе кылган гамәлләрнең савабын алачак+.

11Яман кешегә исә – кайгы!

Бәхетсез ул, үзе кылганның җәзасын алачак.

12Минем халкымны яшь балалар җәберли,
аның өстеннән хатын-кызлар хакимлек итә.

Әй халкым! Юлбашчыларың сине адаштыра,
ялгыш юлга алып керә.

13Раббы Үз дәгъвасын белдерер өчен,
халыкларга хөкем оештырыр өчен әзер тора+.

14Ул Үз халкының өлкәннәрен вә түрәләрен җавапка тарта:

«Йөзем бакчасын сез юк иттегез;
сезнең йортларыгызда – фәкыйрьләрдән талап алынган мал+.

15Минем халкымны кысарга,
фәкыйрьләрне тузанга салып таптарга
ни хакыгыз бар сезнең?!» – ди.

Бу – Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы сүзләре+.

Иерусалим хатыннарына кисәтү

16Раббы болай ди:
«Сион кызларының тәкәбберлеге өчен,
башларын югары чөеп, күзләрен уйнатып,
аяк чылбырларын чылтыратып, кәс-кәс атлап йөргәннәре өчен,+

17Хуҗа-Хаким аларның башларын кутыр белән каплаячак,
оят җирләрен шәрә калдырачак».

18Ул көнне Хуҗа-Хаким аларның бизәнү әйберләрен –
аяк чылбырларын, ай рәвешендәге маңгай бәйләвечләрен
вә муенсаларын тартып өзәчәк+.

19Алкаларын, беләзекләрен, йөзләрен каплаган челтәрләрен,
башлыкларын, тубыкларындагы чылбырларын, тасмаларын,
хушбуй савытларын, тылсымлы бөтиләрен,

20йөзекләрен, борын балдакларын,

21бәйрәм киемнәрен, япанчаларын, шәлләрен, акча янчыкларын,

22нәфис җитен күлмәкләрен, баш киемнәрен,
япмаларын да тартып алачак аларның.

23Хуш исләр урынына – сасы исләр,
билбау урынына – сүс бау,
бөдрә чәч урынына – пеләш баш,
матур күлмәк урынына – сәләмә кием,
гүзәллек урынына хурлык булачак.
24Синең ир-атларың, Сион, кылычтан үләчәк,
баһадирларың сугышта һәлак булачак;
25капкаларың кайгырып елаячак;
син үзең, бар нәрсәдән мәхрүм булып,
тузан эчендә утырып калачаксың+.

4

4^1Ул көнне җиде хатын бер иргә барып ябышып: «Үз икмәгебезне ашар идек, үз киемебездән йөрер идек, тик ирсез калу хурлыгын юып төшер бездән, синең исемеңне йөртик», – диячәк.

Сионның коткарылуы

2Раббы үстергән үсенте ул көнне матур вә шөһрәтле булачак, җирнең җимеше исән калган исраилиләргә горурлык вә гүзәллек китерәчәк+. 3Сионда, Иерусалимдә исән калганнар, шунда яшәр өчен теркәлгәннәр изге дип аталачак+. 4Хуҗа-Хаким, хөкемен чыгарып, Үзенең утлы сулышы белән Сионны әшәкелектән арындырачак, Иерусалимдә түгелгән канны юып төшерәчәк+. 5Аннан соң Раббы Сион тавы һәм җыен уздырган урыннар өстендә көндезен – болыт, төнлә исә төтенләп-янып торган ут булдырачак: Раббының шөһрәте бар нәрсәне япма кебек каплап алачак+. 6Ул япма көндезге челләдә күләгә бирәчәк, давыл вә яңгырдан саклап торачак+.

5

Йөзем бакчасы турында җыр

5^1Яраткан Дустыма аның турында
һәм аның йөзем бакчасы турында җыр җырлыйм әле:

бик тә уңдырышлы калкулыкта
яраткан Дустымның йөзем бакчасы бар иде+.

2Җирне казып, ташлардан чистарткан иде Ул аны,
шунда иң әйбәт йөзем чыбыклары утырткан иде,
уртага күзәтү манарасы да салып куйган,
йөзем изәр өчен, ташны чокып, чокыр да ясаган иде,
йөзем бакчасы әйбәт җимеш бирер дип көткән иде,
тик җимеше әче булып чыкты.

3«Хәзер инде сез, Иерусалим вә Яһүдә халкы,

Минем белән йөзем бакчам арасындагы эшне хәл итегез.

4Бакчам өчен тагын ниләр эшләргә кирәк иде соң?!

Аның өчен Мин нәрсә эшләп җиткермәдем икән?!

Ни өчен ул, җимеше яхшы булыр, дип өмет иткән чагымда,
әче җимеш бирде икән?

5Хәзер Мин сезгә Үземнең йөзем бакчам белән
ни-нәрсә эшләсемне әйтәм:

Мин аның коймасын сүтәм – аны талап бетерәчәкләр,
диварын җимерәм – аны таптап йөриячәкләр+.

6Мин аны ташландык хәлгә китерәм:

аның ботакларын да кисмәсләр, җирен дә йомшартмаслар,
аны күгән куагы, чәнечкеле билчән басып китәр;
болытларга Мин ул урында бер тамчы яңгыр яудырмаска кушармын»+.

7Күкләр Хуҗасы Раббының йөзем бакчасы – Исраил халкы ул,

Яһүдә кешеләре – Аның яратып утырткан үсентеләре.

Гаделлек урнашыр дип көткән иде Ул, тик кан кою килеп чыкты;
дөреслек көткән иде, тик аһ-зар гына ишетте+.

Исраил халкы кылган явызлыклар

8Җирдә үзләре генә яшәгән сыман, бүтәннәргә урын калмаслык итеп,
бер-бер артлы йортлар, кырлар сатып алган кешеләргә – кайгы!+

9Күкләр Хуҗасы Раббының сүзләрен ишеттем мин:

«Хак дөрестер, күп йортлар бушап калачак,
зур вә матур йортларда яшәргә кеше булмаячак, – дип ант итте Ул. –

10Йөзем бакчасындагы ун кишәрлек җир[*] – фәкать бер бат[*] шәраб,
бер хомер[*] чәчелгән орлык нибары бер эфа[*] уңыш бирәчәк».

11Иртә таңнан исерткеч эчемлек эзләп йөргән
һәм кичен, йокламыйча, төн җиткәнче
шәраб эчеп кәефләнеп йөргән кешеләргә – кайгы!+

12Алар үз мәҗлесләрендә гөслә, лира вә курай уйнатып,
шөлдерле барабан кагып, шәраб эчеп күңел ачалар,
ә Раббы эшләренә дикъкать итмиләр,

Ул кылган гамәлләрне күрмиләр+.

13Менә, акылсызлыгы өчен минем халкым сөрген китәчәк,
аның аксөякләре ачтан үләчәк, гади халкы сусаудан җәфаланачак+.

14Әнә, үлеләр дөньясы, тәмам киңәеп,
авызын чамадан тыш зур итеп ачкан:
Иерусалимнең аксөякләре дә, гади халкы да,
кәеф-сафа сөрүчеләр дә – һәммәсе шунда убылып төшәчәк+.

15Адәм баласы баш ияргә мәҗбүр булыр,
һәркем басынкыланып калыр, тәкәббер күзләр җиргә төбәлер+.

16Ә Күкләр Хуҗасы Раббы Үзенең гаделлеге белән югары күтәрелер,
изге Аллаһы Үзенең изгелеген гадел хөкем аша күрсәтер.

17Бәрәннәр анда үз көтүлегендәге сыман йөрер,
кәҗә бәтиләре хәрабәләр арасында утлар.

18Алдау арканнары белән – җинаятьне,
арба каешлары белән гөнаһны сөйрәп китерүчеләргә – кайгы!

19Алар: «Ашыксын Ул, Үзенең эшен тизләтсен,
шул чагында без ул эшләрне күрербез;

Исраилнең изге Алласы Үз ниятен тизрәк тормышка ашырсын,
шул чагында без инанырбыз!» – диләр+.

20Явызлыкны – яхшылык, ә яхшылыкны явызлык дип атаган,
караңгылыкны – яктылык, ә яктылыкны караңгылык дип күргән,
әчене – татлы, ә татлыны әче дип санаган кешеләргә – кайгы!+

21Үзләрен зирәк дип, акыллы дип санаган кешеләргә – кайгы!+

22Шәраб эчәргә маһир булганнарга,
исерткеч эчемлекләрне бергә кушарга оста булганнарга – кайгы!

23Андыйлар, ришвәт алып, гаеплене аклыйлар,
гаепсезне исә гадел хөкемнән мәхрүм итәләр+.
24Шуның өчен, ут телләре саламны ялмап алган,
кипкән печәнне ялкын куырып алган кебек,
аларның тамырлары корыячак,
чәчәкләре, тузан сыман, җилгә очачак.

Алар Күкләр Хуҗасы Раббының канунын кире кактылар,

Исраилнең изге Алласы сүзен санга сукмадылар бит+.

Ерактан килгән халыкның һөҗүм итүе

25Әнә шулай Раббының Үз халкына ярсуы кабынды,
һәм Ул, кулын күтәреп, аңа китереп сукты.

Таулар селкенде, урамнарда мәетләр тизәк кебек аунап ятты.

Ләкин алай да Раббының ярсуы басылмады,
кулын күтәреп, Ул әле һаман яный+.

26Еракларда яшәүче халыкка Раббы билге бирәчәк,
сызгырып, аны җир читеннән чакырачак –
алар бик тиз вә тоткарлыксыз килеп җитәчәк+.
27Аларның берсе-бер арымый да, абынмый да,
йокымсырамый һәм йоклап та китми;
билендәге билбавы сүтелми, аяк киемендәге каешы өзелми.

28Аларның уклары очланган, җәяләре киерелгән;
атларының тояклары – чакматаш,
арбаларының тәгәрмәчләре өермә сыман+.
29Аларның ырылдавы арысланныкы кебек –
яшь арысландай үкерә алар;
табышын эләктереп, үкерә-үкерә алып китәләр –
һичкем коткара алмас аны+.

30Ул көнне алар, котырынган диңгез кебек үкереп,
табышка ябырылачак;
ил өстенә күз салган кеше фәкать караңгылык вә кайгы күрәчәк,
һәм кара болытлар яктылыкны каплаячак+.

6

Раббының Ишагыйяне хезмәткә чакырып алуы

6^1Уззия патша үлгән елны мин югарыда, биек тәхеттә утыручы Хуҗа-Хакимне күрдем, Аның озын кием чабулары бөтен Йортын тутырган иде+. 2Раббы тирәсендә һавада серафимнәр[*] бөтерелә; һәрберсенең алтышар канаты бар: шуның икесе белән алар йөзләрен, икесе белән аякларын каплаганнар, канатның икесе белән җилпенәләр иде+. 3Алар бер-берсенә:

«Күкләр Хуҗасы Раббы изге, изге, изге!

Бөтен җир йөзе Аның шөһрәте белән тулган»,

– диешәләр иде+. 4Аларның көчле тавышыннан Аллаһы йортының ишек яңаклары селкенеп торды, һәм Йорт эче төтен белән тулды+.

5– Аһ, беттем, – дидем мин шунда, – күзләрем Патшаны, Күкләр Хуҗасы Раббыны күрде, гәрчә иреннәрем нәҗес, яшәвем дә нәҗес авызлы халык арасында булса да.

6Шулчак минем янга серафимнәрнең берсе очып килде, аның кулында мәзбәхтән кыскыч белән алган утлы күмер иде. 7Шул күмерне авызыма тидереп, ул:

– Менә, бу күмер синең иреннәреңә тиде, инде гаебең алынды, гөнаһларың кичерелде, – диде+.

8Мин шунда Хуҗа-Хакимнең авазын ишеттем, Ул:

– Кемне җибәрергә Миңа? Безнең өчен кем барыр икән? – диде.

– Мин барам, мине җибәр! – дидем.

9Ул шунда әйтте:

– Бар һәм бу халыкка болай диген:

«Ничек кенә тыңласагыз да аңламассыз;
ничек кенә карасагыз да төшенмәссез»+.
10Күзләре күрмәсен, колаклары ишетмәсен,
акыллары аңламасын һәм Миңа борылып дәва алмасын өчен,
бу халыкның акылын зәгыйфь кыл,
колакларын томала, күзләрен капла+.

11Мин шунда:

– И Хуҗа-Хаким, бу хәл күпме дәвам итәр икән? – дип сорадым.

Ул болай диде:

«Шәһәрләр бушап, анда кешеләр яшәми башлаганга,
йортлар кешесез калып, бу җир тәмам бушап калганга кадәр.

12Раббы кешеләрне еракка куып чыгарачак,
һәм бу җир бөтенләй ташландык хәлгә киләчәк.

13Анда халыкның уннан бер өлеше генә калса да,
алары да бөлгенлеккә төшәчәк.

Ләкин таза-юан агачны йә имәнне кискәннән соң төбе калган кебек,

Исраилдән дә агач төбе калачак, һәм ул – изге орлыктыр»+.

7

Иммануил – Әхәз патша өчен Раббы билгесе

7^1Уззиядән туган Иотамның углы – Яһүдә патшасы Әхәз идарә иткән көннәрдә, Арам патшасы Рәсин һәм Исраил патшасы Ремалия углы Пеках Иерусалимгә каршы яуга чыктылар, ләкин аны ала алмадылар+. 2Патшалык итүче Давыт йортына «Арам белән Эфраим[*] үзара килешү төзегәннәр![*]» дигән хәбәр килеп ирешкәч, Әхәз патша һәм аның халкы урмандагы агачлар кебек калтыранды.

3Шунда Раббы Ишагыйягә болай диде:

– Углың Шеар-Яшуб[*] белән бергә Әхәзне каршыларга чык. Ул Югары буаның суүткәргече беткән урында, Йон юучылар басуында, юлда тора+. 4Әйт аңарга: «Күзәтеп тор һәм бер дә борчылма! Курыкма пыскып яткан шушы ике кисәү башыннан, арамиләр патшасы Рәсиннең һәм Ремалия углының ярсуын күреп рухың сүнмәсен! 5Эфраимнәр һәм Ремалия углы белән бергә арамиләр сиңа явызлык кылмакчы була, 6„Әйдәгез, Яһүдәгә һөҗүм итик! Халкын хафага төшереп, аны яулап алыйк! Табеил углын шунда патша итеп куйыйк!“ – ди алар».

7Ләкин Хуҗа-Раббы болай дип әйтә:

«Бу эш барып чыкмас, тормышка ашмас+.

8Чөнки Арамның башкаласы – Дәмәшкъ,
ә Дәмәшкънең башында – Рәсин патша.

Алтмыш биш елдан Эфраим җимерелер
һәм халык булудан туктар.

9Эфраимнең башкаласы – Самарея,
ә Самареянең башы – Ремалия углыдыр.

Әгәр сез ныклап ышанмыйсыз икән,
бөтенләй дә каршы тора алмассыз».

10Раббы, сүзен дәвам итеп, Әхәзгә болай диде:

11– Раббы Аллаңнан билге бирүен сора. Бу билге үлеләр дөньясыннан яисә күкләр биеклегеннән булса да ярый.

12Әхәз:

– Юк, сорамыйм, Раббыны сынамыйм, – диде.

13Шунда Ишагыйя:

– Әй син, патшалык итүче Давыт йорты, тыңла! Кешеләрнең түземлеген сынавың гына җитмәгән, инде Алламның түземлеген сынамакчы буласыңмы?! 14Инде Хуҗа-Хаким Үзе сиңа билге бирә: менә, кыз кеше, авырга калып, угыл табачак һәм аңа Иммануил[*] дип исем кушачак+. 15Явызлыкны кире кагып, яхшылыкны сайлап алырга өйрәнгәнгә кадәр бу бала эремчек вә бал белән тукланачак. 16Ул, явызлыкны кире кагып, яхшылыкны сайлап алырга өйрәнгәнгә кадәр син куркып торган теге ике патшаның җирләре бушап калачак. 17Раббы сиңа, халкыңа һәм атаң йортына Эфраим Яһүдәдән аерылганнан бирле күрелмәгән көннәр җибәрә: Ашшур патшасы килә+.

18Ул көнне Раббы Мисыр елгасының ерак култыкларыннан чебеннәрне һәм Ашшур җиреннән бал кортларын сызгырып чакырачак+. 19Алар, күч-күч булып очып килеп, чокыр-үзәннәрне вә кыя ярыкларын, барлык чәнечкеле куакларны, сугару урыннарын сырып алачак. 20Фырат елгасының аръягыннан ялланган пәке, ягъни Ашшур патшасы белән Хуҗа-Хаким ул көнне башыгызны вә тәнегездәге төкне кырачак, хәтта сакалыгызны да кырып алачак+.

21Яшь сыер һәм ике сарык асраган кеше шул көнне 22мул сөттән эремчек ашаячак; бу җирдә исән калган һәммә кеше эремчек вә бал белән тукланачак.

23Ул көнне мең шәкыл[*] көмеш белән бәяләнгән мең тармаклы йөзем үскән һәр урынны күгән һәм чәнечкеле куак басачак. 24Шул җирләрдә ук-җәя белән коралланган аучылар гына йөриячәк+. 25Күгән вә чәнечкеле куаклардан куркып, кайчандыр китмән белән эшкәртелгән үр җирләргә дә беркем бармаячак, анда үгезләр утлап йөриячәк, ул җирне вак терлек таптаячак, – диде.

8

Ишагыйя пәйгамбәр – халыкны тынычландыру өчен Раббыдан җибәрелгән билге

8^1Раббы миңа әйтте:

– Язар өчен зур такта ал да шунда ачык итеп «Маһер-Шалал-Хаш-Баз»[*] дип язып куй+. 2Шаһит итеп рухани Урияне вә Әбәрәхия углы Зәкәрияне чакыр+.

3Шулай, мин үземнең пәйгамбәр хатыным белән якынлык кылдым, һәм ул, авырга калып, миңа угыл табып бирде. Раббы миңа әйтте:

– Аңа Маһер-Шалал-Хаш-Баз дип исем куш, 4чөнки бала «әткәй», «әнкәй» дип әйтергә өйрәнгәнче, Ашшур патшасы Дәмәшкънең байлыгын вә Самареядә таланган малны үзе белән алып китәчәк+.

5Раббы миңа тагын әйтте:

6«Бу халык тын гына агып яткан Шилуах суларын санга сукмаган
һәм Рәсин белән Ремалия углына сокланган өчен,+

7Хуҗа-Хаким аңа каршы Фырат елгасының көчле-мул ташкынын –

Ашшур патшасын – бөтен көч-гайрәте белән юнәлтәчәк.

Шушы „елга“, үзенең бөтен тармакларын тутырып,
ярларыннан ташып чыгачак;+
8Яһүдә җиренә җәелеп, сулар муенга җитәчәк.
Ашшур патшасының җәелгән канатлары
җиреңне иңләп-каплап алачак, и Иммануил!»+

9Тупланыгыз, әй халыклар, куркудан дер калтырагыз!

Тыңлагыз, барлык ерак җирләр!

Сугышка әзерләнегез, куркудан дер калтырагыз!

Сугышка әзерләнегез, куркудан дер калтырагыз!

10Киңәшләшегез, тик сезнең ниятләрегез җимереләчәк,
сүз берләшегез, тик бу файда китермәячәк.

Чөнки Аллаһы безнең белән!+

Раббыны ихтирам итегез

11Үзенең нык кулы белән мине тотып һәм бу халыкның юлыннан йөрмәскә кисәтеп, Раббы миңа болай диде:

12«Бу халык яшерен эш дип атаганны яшерен дип санамагыз,
ул курыккан нәрсәдән курыкмагыз, котыгыз алынмасын+.

13Күкләр Хуҗасы Раббыны изге дип ихтирам итегез,

Аңардан гына куркыгыз, Аңардан гына котыгыз алынсын!

14Ул изгедер,
әмма Исраилнең ике патшалыгын да абындыра торган таш,
сөрлектерә торган кыя,

Иерусалим кешеләре өчен капкын вә тозак булачак+.

15Халыкның күбесе абыначак,
егылып яраланачак, тозакка эләгеп тотылачак.

16Шушы сүзләр язылган таныклыкны бәйләп куй,
шәкертләрем алдында нәсыйхәтемә мөһер сук»+.

17Ягъкуб нәселеннән йөзен яшергән Раббыга өметләнәм һәм ышанам мин!+
18Менә мин һәм миңа Раббы биргән балалар; без – Сион тавында яшәүче Күкләр Хуҗасы Раббыдан Исраилгә җибәрелгән билге-галәмәттер+.

19Сезгә: «Әрвахларның рухын чакыручылардан, пышылдаучы һәм әфсенләүче күрәзәчеләрдән сорагыз», – дип әйткәндә: «Халык үзенең Алласыннан сорарга тиеш түгелме соң?! Тереләр турында үлеләрдән сорыйлармыни?!» – дип җавап бирегез+. 20Аллаһы канунына вә күрсәтмәләренә мөрәҗәгать итегез. Шулар буенча сөйләмәгән кешеләр өчен таң атмас+. 21Алар төшенкелеккә бирелеп, ач килеш ил буйлап каңгырып йөрерләр; ачлыктан тәмам интеккәннән соң, ярсып, үзләренең патшасына һәм Алласына каргыш яудырырлар. Күзләрен күккә төбәсәләр дә,+
22җиргә карасалар да, бар җирдә шул бер үк нәрсә – кайгы-хәсрәт, күңелне изә торган караңгылык күрерләр; аларны әнә шунда ташларлар.

Угыл бүләк ителде безгә

Әмма изелгәннәр өчен караңгылык булмаячак!+

9

9^1Элекке заманда Зәбулун вә Нәптали җирләре кимсетелгән иде, ләкин киләчәктә бу яклар – диңгез юлы, Үрдүн аръягы һәм мәҗүсиләр Гәлиләясе данлы булачак+.

2Караңгылыкта йөргән халык көчле яктылык күрде –
зольмәт[*] илендә яшәгәннәргә нур балкыды+.

3Бу халыкны Син ишәйттең, аларның шатлыгын арттырдың.

Синең алда алар күңел ачалар –
уңыш җыялар яисә ганимәт[*] бүлешәләр диярсең+.

4Чөнки Син аларның муенындагы камытны –
җилкәләрен басып торган йөкне һәм җәберләүченең таягын –

Мидьян халкын җиңгән кебек сындырып ташладың+.

5Дошманнарының яу кырын таптаган итекләре
вә канга буялган өс киемнәре утка азык булачак+.

6Менә, безнең өчен бер сабый бала туды: угыл бүләк ителде безгә;
аның иңендә хакимлек булачак,
һәм аңа Гаҗәеп Киңәшче, Кодрәтле Аллаһы,

Мәңгелек Ата, Иминлек Хакиме дигән исем биреләчәк+.

7Аның какшамас хакимлеге ныгый барачак,
һәм гомер-гомергә илдә иминлек хөкем сөрәчәк:

гаделлек вә дөреслеккә нигезләнгән Давыт тәхетен ул нык итәчәк,

Давыт патшалыгын мәңгегә куәтле кылачак.

Күкләр Хуҗасы Раббы моны

Үз халкына булган көчле мәхәббәте хакына эшләячәк+.

Тәкәбберлек вә явызлыкны хөкем итү

8Ягъкубка[*] каршы Хуҗа-Хаким сүз күндерде,
ул сүз Исраил өстенә төшәчәк,
9һәм бар халык – Эфраим вә Самарея кешеләре –
бу хакта хәбәрдар булачак.
Алар тәкәбберләнеп, һаваланып:
10«Кирпеч диварлар җимерелеп төшкән икән,
шомартылган таштан салырбыз;
сикомор агачлары киселгән икән,
алар урынына эрбет утыртырбыз», – диләр.

11Әмма Раббы бу халыкка каршы Рәсиннең дошманнарын күтәрер,
аларны яу чыгарга котыртыр:+

12көнчыгыштан арамиләрне, көнбатыштан пелештиләрне җибәрер,
алар авыз тутырып Исраилне ашарлар.

Әмма шуннан соң да Раббының ярсуы басылмас,
кулын күтәреп, Ул һаман янап торыр+.

13Бу халык үзенә суккан Раббыга кайтмады,
Күкләр Хуҗасы Раббыны эзләмәде+.
14Шуның өчен Раббы бер көн эчендә
Исраилнең башын вә койрыгын,
хөрмә ботагын вә камышын кисеп алачак+.

15Баш дигәне – илнең өлкәннәре вә аксөякләре ул,
койрык исә – ялганга өйрәтүче пәйгамбәрләредер+.

16Юлбашчылары халыкны юлдан яздырды,
һәм алар артыннан барганнар югалып калды.

17Алар барысы да денсезләр, явызлык кылучылар,
телләре ахмак сүзләр сөйли,
шуңа күрә Хуҗа-Хаким халыкның яшь егетләрен хуп күрмәячәк,
аның ятимнәрен вә толларын кызганмаячак.

Әмма шуннан соң да Аның ярсуы басылмас,
кулын күтәреп, Ул һаман янап торыр+.

18Явызлык, төтен баганалары үрләтеп,
чәнечкеле үләнне, куакларны,
урман ешлыкларын яндыра торган ут кебек дөрли.

19Күкләр Хуҗасы Раббының ярсуы ил-җирне көйдерә:

халык утка азык була,
туган туганны кызганмый+.
20Уң яктан ашап баралар, ләкин ач калалар,
сул яктан ашап киләләр, әмма тамаклары туймый.

Һәркем үз баласын ашый:+
21Менашше – Эфраимне, Эфраим Менашшены ашый,
икесе бергә алар Яһүдәгә каршы күтәрелә.

Әмма шуннан соң да Раббының ярсуы басылмас,
кулын күтәреп, Ул һаман янап торыр+.

10

101-2Юксыл-мескенне гадел хөкемнән мәхрүм итү өчен,
халкымның бичара мазлумнарын[*] хокукларыннан яздыру өчен,
тол хатыннарның мөлкәтенә кул сузар, ятимнәрне талар өчен
гадел булмаган кануннар чыгарган,
рәхимсез кагыйдәләр язган кешеләргә – кайгы!++

3Җәза көнендә ерактан өстегезгә бәла килгәндә ни кылырсыз икән?!

Ярдәм эзләп, кая качарсыз икән?!

Байлыгыгызны кая яшерерсез икән?!

4Әсирләр арасында бөрешеп калырсыз яисә, үлеп, җиргә аварсыз сез!

Әмма шуннан соң да Раббының ярсуы басылмас,
кулын күтәреп, Ул һаман янап торыр+.

Ашшурның тәкәбберлеге һәм аның һәлак булуы

5Раббы болай дип әйтә:

«Ашшур – Минем ачуымның таягыдыр!

Ярсуымның күсәге аның кулында!+

6Мин Ашшурны денсез халыкка,
ачуымны чыгарган кавемгә каршы җибәрәм:

таласын ул аны, байлыгын тартып алсын,
үзен урам пычрагын таптагандай таптасын+.

7Ашшурның уенда бары тик җимерү,
күпләгән халыкларны юк итү генә.

Әмма бу фикер аның үзеннән түгел,
моны ул үзе уйлап чыгармаган+.

8Ул: „Барлык түрәләрем дә патшалар түгелмени?!

9Кәлне каласы – Кәркәмеш кебек, Хамат – Арпад кебек,

Самарея Дәмәшкъ кебек җиңелмәдеме?!+

10Потлары Иерусалим вә Самареядәгедән күбрәк булган
патшалыкларны мин үз кулыма эләктердем.

11Иерусалим вә аның потлары белән мин

Самарея вә аның сыннары белән эшләгәнне эшләрмен!“ – ди»+.

12Сион тавында вә Иерусалимдә Үз эшен тәмамлагач, Хуҗа-Хаким болай диячәк:

– Тәкәббер йөрәге вә һавалы карашы өчен Ашшур патшасын Мин җәзага тартырмын+. 13Чөнки ул болай дип әйтә:

«Үземнең көчле кулларым вә зирәк акылым белән эшләдем моны.

Мин халыклар арасындагы чикләрне үзгәрттем,
хәзинәләрен талап алдым,
патшаларын тәхеттән үгез кебек сөзеп төшердем+.

14Халыкларның байлыгын мин
кош оясын туздырган кебек туздырдым;
ояда ташлап калдырылган йомыркаларны җыйган кебек,
бөтен җирләрне җыеп алдым;
беркем канат очын да селкетмәде,
томшыгын ачып чыркылдамады да».

15Балтачы алдында балта үзен өстен куярмы?!

Пычкычы алдында пычкы мактанып торырмы?!

Кеше кулындагы таяк кешенең үзен күтәреп болгармы?!

Күсәк үзен күтәргән кешене күтәрерме?!

16Шулай итеп, Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы,

Ашшурның таза-нык кешеләренә интектергеч авыру җибәрәчәк,
аның шөһрәтен учакта яндыргандай яндырачак+.

17Исраилнең Нуры – ут, Исраилнең изге Алласы ялкын булачак.

Бу ут-ялкын бер көн эчендә

Ашшурның күгән куакларын вә чәнечкеле билчәннәрен яндырып-ашап бетерәчәк:+

18данлыклы урманнарын вә уңдырышлы кырларын тулысынча юк итәчәк;
һәм Ашшур тәмам зәгыйфьләнгән сырхау хәленә төшәчәк;

19урманнарында калган агачларны хәтта бала-чага да исәпли алачак.

Исән калган Исраил халкының котылуы

20Ул көнне шулай булачак: Исраилнең – Ягъкуб токымының котылып калган кешеләре үзләрен тар-мар иткән халыкка түгел, бәлки чын күңелдән Раббыга, Исраилнең изге Алласына таяначаклар.

21Ягъкуб токымыннан исән калганнар
кодрәтле Аллаһыга кире кайтачак.

22Әй Исраил, халкың диңгез ярындагы ком бөртекләре санынча күп булса да,
аның бик аз өлеше генә кире кайтачак.

Һәлакәтең инде алдан билгеләп куелган,
һәм бу гадел хөкем ташкын булып килә+.

23Шулай, алдан билгеләнгән һәлакәтне Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы,
бөтен җир йөзендә тормышка ашырачак+.

24Менә, Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы, болай ди:

– Сион тавында яшәүче халкым Минем, Ашшурдан курыкма! Ул сине таяк белән кыйнаса да, электә сиңа каршы күсәк күтәргән Мисыр сыман булса да, курыкма аңардан!+
25Тиздән, бик тиздән Минем сиңа булган ачуым басылыр, ярсуым исә Ашшурны юк итүгә юнәлер. 26Шул чагында Күкләр Хуҗасы Раббы, Ореб кыясы янында мидьяниләрне җиңгәндәге сыман[*], Ашшурга каршы камчысын күтәрер; Мисырдагы сыман, сулар өстенә таягын сузар+.

27Ул көнне шулай булачак:

Ашшурның йөге – синең җилкәдән,
аның камыты муеныңнан алыначак;
син ныгып киткәнгә күрә, ул камыт сыначак+.

Дошманнарның Иерусалимгә янавы

28Ашшур гаскәрләре Әйят каласына җитте, Мигронны үтте,

Микмәстә үзенең олауларын туплады;+

29шуннан тау үткелен узды, Гебада төн кунды.

Рамаһ халкы дер калтырый,

Шаул Гибгасында яшәүчеләр качып китте+.

30Әй Гәллим, үкереп-үкереп ела! Ләйшә, тыңла моны!

Син дә кушылып ела, Анатот!+

31Мадмена халкы качып китте, Гебимдәгеләр яшеренер урын эзли.

32Дошман бүген үк Нобта торачак,
йодрыгы белән Сион тавына, Иерусалим калкулыгына янаячак+.

33Менә, Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы,
коточкыч бер көч белән агач ботакларын сындырачак;
озын-озын агачлар киселәчәк, биек-биекләре җиргә авачак+.

34Урман ешлыклары балта белән чабып аударылачак,

Ливан Кодрәт Иясе кулыннан җиргә егып салыначак.

11

Ишай тамырыннан чыккан үсентенең дөреслек вә иминлек китерүе

11^1Ишай тамырыннан бер үсенте калкып чыгачак, бер сабак үсәчәк.

2Аңарда Раббы Рухы – зирәклек вә зиһен,
киңәш вә кодрәт, белем вә Раббыдан курку рухы булачак+.

3Раббыдан куркып, Аны хөрмәт итүдә ул шатлык табачак,
кешенең тышкы кыяфәтенә карап хөкем итмәячәк,
имеш-мимешләргә таянып хәл кылмаячак.

4Юксыл-мескеннәргә ул дөреслек белән хөкем чыгарачак,
илдәге мазлумнарның эшләрен гаделлек белән хәл итәчәк;
үзенең сүзе-таягы белән җирне кыйнаячак,
иреннәренең сулышы белән явызны үтерәчәк+.

5Билендә аның дөреслек вә тугрылык билбавы булачак.

6Шулай, бүре белән сарык бәрәне бергә яшәячәк,
юлбарыс белән кәҗә бәтие рәттән ятачак,
бозау, яшь арыслан һәм симез терлек көтүен кечкенә бала көтәчәк+.

7Сыер белән ана аю бергә утлап йөриячәк,
аларның балалары янәшә ятачак,
арыслан да, үгез сыман, салам ашаячак.

8Имчәк бала зәһәр елан өне янында уйнап йөриячәк,
һәм күкрәктән аерылган сабый үзенең кулын елан оясына сузачак.

9Минем изге тавымда инде явызлыкка вә зыян-зарарга урын калмаячак,
чөнки, диңгез су белән тулган кебек,
бөтен җир Раббыны танып белү белән тулачак+.
10Ишай тамырыннан үсеп чыккан сабак ул көнне
халыклар өчен байрак булачак –
кавемнәр аны эзләп киләчәк, һәм аның торагы данлы булачак+.

11Ул көнне Хуҗа-Хаким кабат Үзенең кулын сузачак
һәм Үз халкыннан исән калганнарны Ашшурдан, Мисырдан,

Патростан, Хәбәшстаннан, Эламнан, Шинардан, Хаматтан,
диңгез ярларындагы төбәкләреннән кире кайтарачак+.

12Халыкларга байрак күтәрер Ул,
Исраилдән сөрелгәннәрне бергә туплар,
куып таратылган Яһүдә кешеләрен
дөньяның дүрт тарафыннан җыеп алыр+.
13Эфраимнең көнчелеге сүнәр,
Яһүдәнең дошманлыгы юкка чыгар,
Эфраим Яһүдәгә көнләшеп карамас,
Яһүдә дә Эфраимгә дошман булмас+.

14Алар көнбатышта пелештиләр җилкәсенә менеп атланыр,
бергәләшеп көнчыгыш кабиләләрен талар,
Эдом белән Мәабка кул сузар,
аммониләрне буйсындырыр+.
15Раббы Мисыр диңгезенең култыгын киптерер,
Үзенең яндыргыч җилен җибәреп,
Фырат елгасы өстендә кулын болгар да
аны аяк киемен салмыйча кичә торган җиде инешкә бүләр+.

16Шул чагында Аның Ашшурда калган халкы өчен,

Исраил халкы Мисыр җиреннән чыккан вакыттагы сыман, олы юл ачылыр+.

12

Котылганнарның рәхмәт җыры

12^1Шул көнне син, Исраил халкы:

«Сиңа рәхмәтләремне әйтәм, и Раббы! –
Синең ачуың чыккан иде миңа,
инде ул басылды,
һәм Син миңа юаныч бирдең, – дип әйтәчәксең. –+

2Аллаһы – Коткаручым минем;
өметемне Аңа баглыйм һәм курыкмыйм,
чөнки Раббы – минем көч-кодрәтемдер,
мине Ул коткара!»+

3Котылу чишмәләреннән сез сөенә-сөенә су алырсыз.

4Шул көнне: «Раббыга рәхмәтләрегезне белдерегез,

Аның исемен телгә алыгыз,
халыкларга Аның гамәлләрен сөйләгез,
исеменең бөеклеген яд итегез![*] – диярсез. –+

5Раббыга мәдхияләр җырлагыз,
чөнки Аның эшләре гаҗәептер,
моны бөтен җир йөзендә белеп торсыннар!+
6Әй Сион кешеләре, сөенешеп тантана итегез,
шатлык авазлары яңгырап торсын:

Исраилнең изге Алласы сезнең арада, һәм Ул бөектер!»+

13

Бабилнең ахыры инде якын

13^1Амотс углы Ишагыйягә ирешкән вәхи[*] – Бабил турындагы пәйгамбәрлек сүзе+.

2Раббы әйтә:
«Шәрә тау өстендә байрак күтәрегез,
хакимнәр капкасыннан керсеннәр өчен,
гаскәрләргә каты итеп кычкырып кул болгагыз+.
3Үзем сайлап алганнарга Мин боерык бирдем –
ачуымны гамәлгә ашырсыннар өчен,
мәһабәтлегемә сокланучы гаскәриләремне чакырып алдым».

4Таулардан гавам шаулашуын хәтерләткән гөрелте ишетелә,
бер урынга җыелган патшалыклар вә халыклар тавышы бу:

Күкләр Хуҗасы Раббы сугыш өчен гаскәрләрен барлый.

5Алар ерак илдән, күк читеннән үк килә:
Раббы Үзенең газаплый торган коралы белән
бөтен җир йөзен тар-мар итәчәк!+

6Үкереп-үкереп елагыз, чөнки Раббы көне якын!
Кодрәт иясе җибәргән һәлакәт булып килә ул!+
7Шуңа күрә бар кешенең кулы салынып төшәр,
һәр кешенең йөрәге куркудан туктап калыр+.
8Аларның котлары алыныр,
һәрберсе авырту вә газапка дучар булыр;
алар бала табучы хатын кебек изаланыр,
куркышып, бер-берсенә карар,
битләре уттай янып торыр+.
9Менә, Раббының рәхимсез көне якынлаша,
ул көн дәһшәт һәм янып торган ярсу алып килә,
җирне чүлгә әйләндерергә, гөнаһлы бәндәләрне юк итәргә килә!+

10Күктәге йолдызлардан вә йолдызлыклардан якты төшмәс,
чыккан чагында, кояш сүрән булыр, ай да үз яктысын бирмәс+.

11Раббы әйтә:

«Дөньяны Мин – явызлыгы өчен,
яманнарны кылган җинаятьләре өчен җәзага тартырмын;
тәкәбберләрнең мин-минлегенә,
залимнәрнең[*] масаюына чик куярмын+.
12Кешеләрне Мин саф алтыннан,

Офир алтыныннан да сирәгрәк очрый торган итәрмен+.

13Шуның өчен күкләрне дер селкетермен,
һәм, Күкләр Хуҗасы Раббының ачуы дөрләгән көнне,

Аның ярсуыннан Җир үз күчәреннән чыгар!+

14Шул чагында һәркем,
аучы эзәрлекләгән болан, көтүчесез калган сарык сыман,
үз халкына таба йөгерер, үз җиренә качар+.

15Качып котыла алмаганына сөңге кадалыр,
кулга эләккәне кылычтан һәлак булыр.

16Сабый балаларын ташка бәреп үтерерләр,
йортларын таларлар, хатыннарын мәсхәрә итәрләр+.

17Менә, бабиллеләргә каршы Мин көмеш дип исе китмәгән,
алтынга хирыс булмаган мадайлыларны күтәрермен+.

18Мадайлыларның ук-җәяләре яшь егетләрне үтерер;
сабыйларны алар аямас, балаларны кызганмас+.

19Барлык патшалыклар арасында иң гүзәле,
килданиләрнең даны һәм горурлыгы булган Бабилне

Аллаһы юк иткән Сәдүм вә Гамура язмышы көтә![*]+

20Инде анда беркайчан да яшәмәсләр,
мәңге беркем килеп урнашмас;
күчмә халыклар үз чатырларын анда кормас,
көтүче дә сарыкларын ял итәргә тупламас+.
21Анда чүл җанварлары гына хәл җыяр,
йортларга ябалаклар кереп тулыр,
анда тәвә кошлары яшәр, кәҗә тәкәләре уйнаклап йөрер+.

22Андагы ныгытмаларда – сыртланнар,
гүзәл сарайларда чүл бүреләре улар.

…Бабилнең ахыры инде якын, аның көннәре аз калды».

14

Исраилнең үз җиренә кайтуы

14^1Раббы, рәхим-шәфкать күрсәтеп, Ягъкубны яңадан сайлаячак – аны үз җиренә кайтарачак; һәм Ягъкуб нәселенә килмешәкләр кушылып, аның белән янәшә көн күрә башлаячак+. 2Чит халыклар Исраил халкын үз ватанына кайтарачак, һәм анда, Раббы җирендә, исраилиләр бу халыкларны үзләренең колларына әйләндерәчәк. Элек үзен әсир иткәннәрне Исраил әсирлеккә алачак, элек үзен изгәннәр өстеннән хакимлек итәчәк+.

Бабил патшасының җиңелүе турында мәсхәрәле җыр

3Раббы сезне кайгы-газаплардан, дучар булган авыр коллыктан азат итеп тынычландырган көнне, 4Бабил патшасы турында мәсхәрәле җырыгызны җырларсыз:

«Менә, залимнең көне бетте, аның ярсуына чик куелды!+

5Раббы яманнарның күсәген, хөкемдарларның таягын сындырды!

6Ярсулы ул таяк халыкларны туктаусыз кыйный,
кавемнәр белән зобаниларча идарә итә,
аларны эзәрлекләүдән туктамый иде.

7Хәзер исә бөтен дөнья тынычлап ял итә, шатланып җырлый.

8Хәтта кипарислар да сөенә синең һәлакәтеңә,

Ливан эрбетләре дә куана,

„Син җиргә егылганнан бирле, безне кисмиләр!“ – ди алар+.

9Сине каршыларга дип,
җир астындагы үлеләр дөньясы хәрәкәткә килде:
җир йөзе юлбашчыларының әрвахлары уянды,
халыклар белән идарә иткән патшаларының рухлары тәхетләреннән купты.

10Алар һәммәсе сиңа эндәшеп:

„Син үзең дә безгә охшап калдың: безнең кебек үк көчсез хәзер!“ –
дип әйтерләр.

11Синең дан-шөһрәтең лира авазлары белән бергә үлеләр дөньясына күчте;
синең ятагың да, өстеңдәге җәймәң дә тоташ корттандыр.

12Әй таң йолдызы, әй таң углы, күктән атылып төштең син!

Әй халыкларны җиңүче, җиргә егылып бәрелдең син!+

13Эчеңнән син болай дип уйладың:

„Күккә ашармын,
тәхетемне Алланың йолдызларыннан да биегрәк куярмын,
ерак төньякта илаһлар җыелышкан тауда утырырмын,+

14болытлардан да өскәрәк менәрмен, Аллаһы Тәгаләгә тиң булырмын“+.

15Ләкин син үлеләр дөньясына, упкын тирәнлегенә төшерелдең+.

16Сине күргән һәркем, җентекләп күзәтеп, болай дип уйлар:

„Җирне селкетеп, патшалыкларны дер калтыратып торган,

17җир йөзен чүлгә әйләндереп, калаларны вәйран иткән,
әсирләрне өйләренә кайтармаган адәм шушымы инде?!“+

18Халыкларның патшалары, хөрмәттә дәфен кылынып[*],
һәрберсе үз төрбәсендә ята;

19ә син күмелмичә калгансың,
кисеп ташланган кирәксез агач ботагы сыман булгансың;
сине упкындагы ташлар өстенә ыргытканнар,
кылыч чапкан мәетләр – синең кәфенеңдер;
җәсәдең[*] аяк астында таптала.

20Сине бүтән патшаларны җирләгән кебек җирләмәсләр:

син үз җиреңне таладың, үз халкыңны кырдың.

Явыз кешеләрнең токымы мәңге искә алынмасын!+

21Аталарының җинаятьләре өчен угылларын суярга урын әзерләгез! –

Алар беркайчан да, аякка басып, җиргә хуҗа булмасыннар,
җир йөзен калалары белән тутырмасыннар».

22Күкләр Хуҗасы Раббы белдерәдер:

«Бабилгә каршы күтәрелеп, аның исемен, калган халкын,
нәсел-токымын бетерәчәкмен! – ди Раббы. –

23Ул җирне керпеләр яши торган урын, сазлык итәчәкмен,
себереп түгеп юк итәчәкмен!»

– ди Күкләр Хуҗасы Раббы+.

Ашшур гаскәренең һәлак булуы

24Күкләр Хуҗасы Раббы ант итеп әйтте:

«Мин ничек ниятләсәм, һичшиксез шулай булачак,

Мин ничек билгеләсәм, шул тормышка ашачак.

25Ашшурны Үз җиремдә юк итәчәкмен,

Үз тауларымда таптап бетерәчәкмен!

Ул кидергән камыт халкым муеныннан салдырылыр,
ул салган йөк иңнәреннән алыныр+.

26Бу – бөтен дөнья өчен Мин корган ният,
халыкларга каршы күтәрелгән кулым».

27Күкләр Хуҗасы Раббы карар кылгач, кем аны кире кагар?!

Аның кулы күтәрелгәч, кем түбән төшерер?!+

Әй Пелешет, сөенмә

28Әхәз патша үлгән елны шундый пәйгамбәрлек сүзе булды:+

29«Әй Пелешет, сине кыйнаган таяк сынган дип сөенмә,
чөнки елан тамырыннан тагын да куркынычрак кара елан чыгачак,
аның токымы оча торган агулы елан булачак.

30Ул чагында юксыл-мескеннең тамагы туячак,
фәкыйрь-фөкра куркынычсыз урында булачак,
ә синең нәсел тамырыңны ачтан үтерәчәкмен,
калган халкыңны юк итәчәкмен.

31Әй капкалар, үкереп-үкереп елагыз!

Әй калалар, кычкырып-кычкырып елагыз!

Куркудан калтырап тор, бөтен Пелешет җире,
чөнки төньяктан тузан болыты килә,
һәм дошман гаскәрендә артта калучы юк».

32Чит халыкның илчеләренә нинди җавап бирергә?

«Сионның нигезен Раббы салды,
Аның халкыннан бичара мазлумнар шунда
сыеныр урын табачак!» – җавап әнә шул булыр+.

15

Мәаб җиренең һәлак булуы

15^1Мәаб турында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе.

Төнлә белән Мәабның Ар каласы таланыр, юк ителер!

Төнлә Мәабның Кыйр каласы таланыр, юк ителер!+

2Менә, Дибон кешеләре, еларга дип,
калку жирдәге гыйбадәтханәгә килә,

Нәбу белән Медеба хакында мәабиләр үкереп-үкереп елый,
һәммәсенең чәч-сакалы кырылган+.

3Кешеләр урамда тупас тукымага төренеп йөри,
өй түбәләрендә[*] вә мәйданнарда барысы үкереп елый,
күз яшенә баткан.

4Хишбун һәм Элгале шәһәрендә халык илереп кычкыра,
аларның тавышы хәтта Яһаста да ишетелә;

Мәаб сугышчылары үкерә, аларның җаны куркудан калтырый!+

5Мәаб хакында йөрәгем сызлый.

Мәаб кешеләре Согарга, Эгләт-Шелишиягә качалар,
елый-елый Лухиткә таба менәләр,
үзләренә ябырылган афәттән Хорунаим юлында зар елашалар+.

6Нимрим сулары корыган, болыннар кибеп беткән,
үләннәр көйгән, яшеллек тәмам юкка чыккан.

7Шуңа күрә мәабиләр үзләренең малларын, саклаган әйберләрен

Таллар үзәненең аръягына күчерәләр.

8Мәабның барлык чикләрендә үкереп елыйлар,
елаган тавышлар хәтта Эглаимгә вә Беер-Элимгә барып җитә.

9«Әнә, Димон сулары кан белән тулды! – ди Раббы. –

Ләкин әле Мин Димонга[*] тагын шундый каза әзерләдем:

Мәабтан качып киткән
һәм илдә калган кешеләргә арысланнар өстерәчәкмен!»

16

16^1Селадан чүл аша Сион тавына,
илнең идарәчесенә бүләккә бәрәннәр җибәрегез!+

2Арнон елгасындагы кичүләр янында мәабиләрнең кызлары
кая барып бәрелергә белмәгән кошлар,
оясыннан чыгарып ташланган кош балалары хәлендә+.

3«Киңәш бир безгә, карар кыл:

көн үзәгендә безне төн сыман күләгәң белән капла,
сөрелгән халыкны яшер, качакларны сатма.

4Илләреннән сөрелгән Мәаб халкы синдә яшәп торсын,
җимерүче-талаучыдан сакла аларны!»[*]

Изүче юк ителгәч, җимерү-талау туктагач,
бу җирне таптаучы юк булгач,

5Давыт чатырында мәрхәмәткә нигезләнгән тәхет урнашачак,
анда гаделлек эзләүче һәм дөреслеккә омтылучы,
ышанычлы хаким утырачак+.

6Мәабның горурлыгы, аның чамасыз горурлыгы,
мин-минлеге вә тәкәбберлеге хакында ишеткән идек без,
әмма бу – шапырыну гына+.

7Инде Мәаб, үзен кызганып, үкереп-үкереп елый,
һәммәсе күз яше коя,

Кыйр-Харесетның татлы йөзем көлчәләрен сагынып ыңгыраша+.

8Хишбун кырлары да, Сибманың йөзем куаклары да корыган,
ә элек халыкларның җитәкчеләре
аларның иң шәп жимешләреннән кәефләнә иде;
ул йөзем ботаклары бит Ягызерга кадәр барып җитә,
чүл буйлап сузыла иде,
аның үсентеләре, тармакланып, диңгез аръягына хәтле чыга иде+.

9Менә, Сибманың йөзем куакларын кызганып,
мин Ягызер белән бергә елыйм;
сезне, и Хишбун, и Элгале, күз яшьләрем белән чылатам,
чөнки сезнең йөзем җыйгандагы һәм иген ургандагы
шатлыклы авазларыгыз инде ишетелми;+

10мул уңышлы бакчалардан шатлык-куанычлар юкка чыкты,
йөзем бакчаларында инде беркем җырламый –
сөенечле авазлар яңгырамый,
беркем йөзем изгечләрдә җимеш изми-таптамый;
күңелле авазлар тынды.

11Шуңа күрә йөрәгем, Мәабны кызганып, гөслә кебек ыңгыраша,
җаным Кыйр-Хересны кайгыртып кыйнала+.

12Мәаб кешеләре, калку җиргә килеп, арыганчы ялынса-ялварса да,
изге урынга килеп, күпме генә дога кылса да,
һәммәсе файдасызга.

13Мәаб хакында Раббы күптәннән әйткән сүз әнә шундый иде. 14Ә хәзер Раббы болай ди:

– Ялланып эшләгән кеше елларны төгәл санаган кебек, нәкъ өч ел үтүгә Мәабның мәһабәтлелеге күп санлы халкы белән бергә түбәнсетеләчәк. Бик аз кеше генә котылып калачак, һәм алар көчсез булачак+.

17

Арамга һәм Исраилгә биреләчәк җәза

17^1Дәмәшкъ турында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе.

«Менә, Дәмәшкъ калалар исәбеннән чыгарып ташланачак,
хәрабәләр өеменә әвереләчәк+.

2Арогыр калалары бушап калачак,
анда көтү-көтү маллар гына тыныч ятачак –
аларны һичкем борчымаячак+.

3Эфраим – ныгытмасыз, Дәмәшкъ патшалыксыз калачак,

Арамның исән калган халкы
Исраил халкының даны беткән кебек бетәчәк», –
ди Күкләр Хуҗасы Раббы.

4«Ул көнне шулай булачак:

Ягъкубның[*] даны сүреләчәк, симез тәне арык булып калачак.

5Уракка төшкән чактагы кебек булачак:

уракчы, кулына урак тотып, игеннәрне урып алачак,
кешеләр Рефаим үзәнендәге кырларда
ялгыз башакларны җыеп йөриячәк+.

6Шулай, бик азлар гына котылып калачак.

Бу – зәйтүн агачын селкеткәндәге кебектер:

иң очта – ике-өч,
җимешле ботакларда дүрт-биш данәсе генә калачак», –
ди Исраилнең Раббы Алласы+.

7Кеше ул көнне күз карашын үзен Бар итүчегә юнәлтәчәк,
күзләрен Исраилнең изге Алласына төбәячәк.
8Кеше үз куллары белән ясаган мәзбәхләргә,
алиһә Аширә хөрмәтенә куелган баганаларга
һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхләренә инде карамаячак+.

9Ул көнне Исраилнең ныгытылган калалары,
исраилиләрдән качучылар калдырып киткән шәһәрләр кебек,
бушап калачак –
анда агач вә куаклар гына үсәчәк.

Бар җир вәйранлыкта ятачак+.

10Хак дөрестер: син, Исраил, коткаручы Аллаңны оныттың,
сине сыендыручы Кыяташыңны искә алмадың;
шуңа күрә гүзәл үсемлекләр утыртсаң да,
чит үсентеләр үстерсәң дә,+
11чәчкән көнне үк алар шытып чыкса да,
утырткан иртәдә үк чәчәк атса да,
газап чигү, сыкрану-сызлану көнендә уңышың юкка чыгачак.

12Әнә, күп халыкларның шаулашуы ишетелә –
котырынган диңгез сыман шаулый алар!
Бу – кавемнәр гөрелтесе;
алар ташкын су кебек үкерә+.
13Кавемнәр куәтле сулар кебек үкерә;
ләкин Раббы аларга янаячак,
һәм алар бик еракка качып китәчәк –
таулар буйлап җил куган ашлык кибәге сыман,
өермә күтәргән дүңгәләк сыман куылып йөртеләчәк.

14Кичен бу халыклар дәһшәт таратса,
таң атканда инде юкка чыгачак.

Безне талаучыларның язмышы,
безне тунаучыларның өлеше әнә шундый.

18

Раббының Хәбәшстан илчеләренә җавабы

18^1Хәбәшстан елгалары аръягына, канат шавы ишетелгән илгә – кайгы!

2Бу ил, камыш көймәләргә утыртып,
су буйлап үзенең илчеләрен җибәрә.

Әй җитез илчеләр! Җирләрен елгалар кискәләгән,
озын буйлы, шома тәнле халык янына,
бар тарафка дәһшәт сала, сәер телдә сөйләшә торган,
көчле-җиңүчән кавем янына барыгыз!

3Әй әһле җиһан! Әй җир йөзендә яшәүчеләр!
Тауларда байрак күтәрелгәч – күрерсез,
быргы кычкырткач – ишетерсез!+
4Чөнки Раббы миңа болай диде:
«Эссе көндә һавада эленеп торган рәшә кебек,
урак өсте челләсендә хәрәкәтсез торган чык болыты кебек,

Мин дә Үз торагымнан тыныч кына күзәтеп торырмын»+.

5Йөзем куаклары инде чәчәк коеп, тәлгәшләре тула башлагач,
уңыш өлгергәнне көтмичә,
бакчачы пычагы белән Раббы үсентеләрне кисеп алачак,
ботакларны өзеп ташлаячак.
6Аларны таулардагы ерткыч кошларга,
кыргый җәнлекләргә калдырачак;
җәен алар белән – кошлар, ә кышын кыргый җәнлекләр тукланачак.

7Җирләрен елгалар кискәләгән,
озын буйлы, шома тәнле халык янына,
бар тарафка дәһшәт сала, сәер телдә сөйләшә торган,
көчле-җиңүчән кавем шул чакта Күкләр Хуҗасы Раббыга,

Аның исемен йөрткән урынга – Сион тавына бүләкләр китерәчәк.

19

Раббының Мисырга җибәргән җәзасы

19^1Мисыр турында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе.

Менә, Раббы, җитез болытка утырып, Мисырга киләчәк.

Аның каршында Мисыр потлары дер калтыраячак,
мисырлыларның йөрәге куркудан туктап калачак+.

2«Мисырлыларны Мин бер-берсенә каршы котыртам:

шулчак туган – туганга, күрше – күршегә,
кала – калага каршы чыгачак,
һәм бер патшалык икенче патшалыкка каршы сугышачак+.

3Мисырлылар төшенкелеккә биреләчәк;
Мин аларның ниятләрен бозачакмын,
алар потларга, үлгәннәрнең рухына,
әрвахларны чакыручыларга, күрәзәчеләргә ярдәм эзләп барачак+.

4Мисырлыларны Мин рәхимсез хөкемдар кулына тапшырачакмын –
миһербансыз бер патша хакимлек итәчәк алар өстеннән», –
ди Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы+.

5Нил елгасының сулары кибеп, ул тәмам корыячак,+

6аның ермаклары сасып бетәчәк;
Мисырдагы агымсулар саегачак һәм кибәчәк,
камышлары шиңеп төшәчәк+.
7Елга тамагындагы үсемлекләр,
елга буенда чәчелгән барча игеннәр, корып,
җилгә очып юкка чыгачак.
8Балыкчылар кайгырачак,
елгага кармак салган бар кеше үкереп елаячак,
суга ятьмә салган кешеләр төшенкелеккә биреләчәк.

9Мисырның җитен талкучылары аптырашка калачак,
тукучылары өметсезлеккә биреләчәк;
10җитен эрләүчеләр кайгыга батачак;
барлык эшчеләр гамь чигәчәк.

11Соган[*] түрәләре тәмам акылдан язды,
фиргавеннең зирәк киңәшчеләре мәгънәсез киңәшләр бирә.

Фиргавенгә: «Без – зирәкләр затыннан,
борынгы патшалар нәселеннән», –
дип әйтергә ничек телләре бара?!+
12Кайда соң синең зирәк кешеләрең, фиргавен?
Хәзер инде алар әйтсен сиңа,
Күкләр Хуҗасы Раббының
Мисырга нинди язмыш билгеләгәнен белдерсен+.
13Соган түрәләре акылсыз,
Мемфис[*] түрәләре үз-үзләрен алдый.

Мисырның кабилә башлыклары Мисыр халкын юлдан яздырды+.

14Раббы аларның зиһеннәрен чуалтты,
һәм алар Мисырның йөргән юлларын саташтырдылар –

Мисыр, сәрхуштәй чайкалып, үзенең косыгы өстендә йөри+.

15Ни баш, ни койрык, ни хөрмә ботагы, ни камыш[*] –
боларның берсе-бер инде Мисыр өчен һичнәрсә эшли алмаячак+.

Раббының Мисырга, Ашшурга һәм Исраилгә фатихасы

16Ул көнне мисырлылар куркак хатын-кызга охшап калачак: Күкләр Хуҗасы Раббы аларга Үзенең кулын күтәрүгә тетрәнеп китәчәк+. 17Мисыр өчен Яһүдә коточкыч бер нәрсәгә әвереләчәк: Яһүдәне искә төшергән саен, алар Күкләр Хуҗасы Раббы билгеләгән язмыштан дер калтырап торачак.

18Ул көнне Мисыр җирендә кәнганиләр телендә[*] сөйләшкән һәм Күкләр Хуҗасы Раббыга тугрылык сакларга дип ант эчкән биш кала булачак; шуларның берсе Кояш каласы[*] дип аталачак+.

19Ул көнне Мисыр уртасында – Раббыга багышланган мәзбәх, аның читендә Раббы хөрмәтенә куелган изге багана булачак+. 20Болар Мисыр җирендә Күкләр Хуҗасы Раббы барлыгын таныткан билге вә шаһитлык булачак; һәм Мисыр халкы, изүчеләрдән зарланып Раббыга ялваргач, Ул аларга коткаручы вә яклаучы җибәрәчәк. 21Раббы шулай Мисырга Үзен танытачак, һәм алар ул көнне Раббыны танып беләчәк, Аңа сәҗдә кылып, корбаннар вә бүләкләр китерәчәк, Аның алдында нәзерләр әйтеп, аларны үтәячәк+. 22Раббы Мисырны бик каты җәзалаячак, ә аннары дәвалап терелтәчәк. Алар Раббыга мөрәҗәгать иткәч, Ул, ялваруларын ишетеп, аларны терелтәчәк+.

23Ул көнне Мисырдан Ашшурга олы юл ачылачак, ашшурлылар – Мисырга, ә мисырлылар Ашшурга киләчәк; алар бергәләп Раббыга сәҗдә кылачак+. 24Ул көнне Исраил, шушы ике ил – Мисыр вә Ашшур белән бер дәрәҗәдә булып, бөтен дөнья уртасында хәер-фатиха ала торган җиргә әвереләчәк+. 25Күкләр Хуҗасы Раббы аларга фатиха биреп: «Әй халкым Мисыр, кулларым бар кылган Ашшур һәм биләмәм Исраил, мөбарәк фатихалы булыгыз!» – диячәк.

20

Ишагыйя – Мисыр вә Хәбәшстан өчен кисәтүче билге

20^1Ашшур патшасы Саргон үзенең гаскәрбашын Ашдодка[*] җибәрде, һәм ул, Ашдодка һөҗүм итеп, аны басып алды+. 2Аңарчы Амотс углы Ишагыйя аша Раббы болай дип әйткән иде:

– Бар, билеңә ураган тупас тукымаларыңны, аягыңдагы сандалыңны салып ташла.

Ишагыйя нәкъ шулай эшләде, шәрә килеш вә яланаяк йөри башлады+.

3Шуннан Раббы болай дип әйтте:

– Колым Ишагыйянең өч ел буе шәрә килеш вә яланаяк йөрүе – Мисыр вә Хәбәшстан турында алдан җибәрелгән кисәтүче билгедер:+
4Ашшур патшасы Мисыр әсирләрен вә Хәбәшстан тоткыннарын – яшьләрне дә, картларны да – яп-ялангач вә яланаяк, хәтта оят җирләре дә капланмаган килеш куып алып китәр, һәм Мисыр мәсхәрә ителәчәк+. 5Шул чагында Хәбәшстанга өмет баглаган, Мисыр белән горурланган кешеләрнең котлары алыначак, һәм алар хурлыкка калачак. 6Бу ярда яшәүчеләр[*] ул көнне: «Карагыз, Ашшур патшасыннан коткарыр дип, без өметләнеп торган, без ярдәм сорап барган кешеләргә нәрсә булган! Ничек котылырга инде хәзер безгә?!» – диячәкләр.

21

Бабилнең җиңелүе турында пәйгамбәрлек сүзе

21^1Диңгез буендагы чүл турында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе.

Нәгебтә[*] дулаган өермә сыман, чүлдән, куркыныч илдән килә ул+.

2Миңа куркыныч бер вәхи[*] килеп иреште:

«Хыянәтче сата, талаучы талый.

Элам, һөҗүмгә бар! Мадай, камап ал!

Бабил китергән барлык аһ-зарга Мин чик куячакмын!»+

3Боларны күреп, тәнемне авырту биләп алды,
бала табучы хатындай газап кичердем.

Ишеткән бар нәрсәм мине куркуга салды,
күргән бар нәрсәм котымны алды+.

4Йөрәгем калтырады, бөтен тәнем дер-дер килде;
элек мин көтеп алган эңгер-меңгер вакыт
минем өчен коточкыч бер нәрсәгә әйләнде.

5Табыннар корылган, келәмнәр җәелгән: аш мәҗлесе бара…

Торыгыз, гаскәрбашлары, калканнарыгызны майлагыз!

6Чөнки Хуҗа-Хаким миңа болай диде:

«Бар, күзәтче куй, күргәннәрен әйтә барсын+.

7Пар ат җигелгән арбаларны,
ишәкләргә һәм дөяләргә атланган җайдакларны күргәч,
игътибарлы булсын ул, тырышып күзәтсен!»

8Шунда күзәтче[*] кычкырды:

«Хакимем, күзәтү манарасында мин көнозын торам,
төннәрен дә урынымнан китмим+.

9Менә күрәмен: пар ат җигелгән арбаларда ирләр килә!»

Шуннан соң күзәтче:

«Төшерелде, бәреп төшерелде Бабил!

Илаһларының барлык сыннары җимерелде,
алар җирдә аунап ята!» – диде+.

10Әй ындырда суктырылган халкым минем!

Күкләр Хуҗасы Раббыдан, Исраил Алласыннан нәрсә ишетсәм,
сезгә шуны җиткердем+.

Эдом турында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе

11Думаһ[*] турында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе.

Миңа Сәгыйрьдән[*]: «Әй сакчы, төн әле күпмегәчә сузылачак?

Күпмегә сузылачак ул, әй сакчы?» – дип кычкыралар.

12Сакчының җавабы шундыйдыр:

«Таң атып килә, ләкин әле төн дәвам итә.

Әгәр инде күбрәк беләсегез килсә, кабат килеп сорагыз».

Гарәпләр җире турында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе

13Гарәпләр җире турында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе.

Әй деданиләр[*] кәрваны,
гарәпләр җирендәге әрәмәләрдә төн кунарсың!
14Тейма[*] җирендә яшәүчеләр,
шул сусаганнарга су алып килегез, шул качакларга икмәк китерегез!+

15Чөнки алар кылычтан качалар,
кынысыннан чыккан кылычтан,
киерелгән җәядән, дәһшәтле сугыштан кача алар.

16Хуҗа-Хаким миңа болай диде:

– Ялланып эшләгән кеше елларны төгәл санаган кебек, нәкъ өч ел үтүгә, Кыдарның[*] барлык шөһрәте юкка чыгачак+. 17Укчылардан, Кыдар сугышчыларыннан, бик азы гына исән калачак.

Исраилнең Раббы Алласы әнә шулай дип әйтте.

22

Иерусалимнең Раббыны онытып күңел ачуы

22^1Вәхи[*] үзәне турында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе.

Нәрсә булды сиңа, нигә барлык кешеләрең өй түбәсенә менгән?

2Әй шау-шулы, гөжләп-кайнап торган кала!

Синең һәлак булган кешеләрең кылычтан да үтмәде,
бәрелештә дә үлмәде;+
3синең юлбашчыларың барысы бергә качты,
җәя киермичә генә әсирлеккә төште;
ничек кенә ерак качмасыннар, һәммәсе бергә әсирлеккә алынды.

4Шуңа күрә: «Калдырыгыз мине, мин әче күз яшьләре түгәм;
халкымның һәлакәте өчен кайгырганда юатырга маташмагыз мине!» – дидем+.

5Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы, Вәхи үзәнендә ыгы-зыгы,
изү-кысу, чуалыш башланачак көнне билгеләде инде.

Диварны җимерәчәкләр,
кычкырган тавышлар тауга кадәр барып җитәчәк.
6Арбаларга утырган, атларга атланган,
садаклар[*] аскан эламлылар килә,
кыйрлылар инде калканнарын күтәргән!+

7Менә, синең гүзәл үзәннәрең арбалар белән тулды,
җайдаклар шәһәр капкалары каршына килеп басты.

8Яһүдә яклаучысыз калды.

Ул көнне сез «Ливан урманы йорты»нда сакланган коралларны барладыгыз; 9Давыт каласы диварларында бик күп җимерек урыннар күрдегез һәм Аскы буада су җыйдыгыз;+
10Иерусалимдәге йортларны тикшереп карап чыктыгыз, диварны ныгытыр өчен, кайбер йортларны җимердегез; 11Иске буадан алган суны саклар өчен, ике дивар арасында чокыр казыдыгыз. Ләкин һәммә нәрсәне алдан ниятләгән Аллаһыга йөзегез белән борылмадыгыз, аларны гамәлгә ашыручы Аллаһыга карашыгызны юнәлтмәдегез.

12Ул көнне Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы, сезне еларга, кайгырырга,
чәчләрегезне кырып, тупас тукымаларга төренергә чакырды+.

13Ләкин сез күңел ача бирдегез, кәеф-сафа кордыгыз,
үгез суйдыгыз, сарык чалдыгыз, ит ашадыгыз, шәраб эчтегез:

«Ашап-эчеп калыйк, чөнки иртәгә үләбез!» – дидегез+.

14Күкләр Хуҗасы Раббы тарафыннан миңа әйтелде:

«Сезнең бу гөнаһыгыз үлгәнче кичерелмәячәк!»

Бу – Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы сүзе.

Шебна һәм Эльякыйм

15Күкләр Хуҗасы Раббы миңа болай диде:

«Сарай башлыгы мөдир Шебна янына бар да әйт аңарга:+

16„Ни эшең бар синең биредә?

Ни хакың бар монда үзеңә кабер чокырга?

Туганнарың күмелгәнме әллә биредә?! – диген. –

Син әнә биек урында үзеңә кабер чокыдың,
кыяда үзеңә торыр урын әзерләдең+.

17Раббы сине моннан чыгарып ыргытачак, әй кеше!

Ул сине, ныгытып эләктереп алып, 18төенчек кебек төреп,
зур-киң бер илгә ыргытып бәрәчәк;
син – хуҗаң йортына хурлык китерүче бәндә –
шунда җан бирәчәксең,
һәм шәп арбаларың да синең шунда калачак!“

19Сине Мин дәрәҗәле урыныңнан төшерәчәкмен:

сине куып чыгарачаклар!

20Ул көнне Мин колым Хилкыйя углы Эльякыймны чакырып алачакмын+. 21Аңа синең киемеңне кидереп, биленә синең билбавыңны буып, синең хакимиятне аның кулына тапшырачакмын; һәм ул Иерусалимдә яшәүчеләр вә Яһүдә халкы өчен ата булачак. 22Давыт йортының ачкычын аның иңенә салачакмын: ул ачса, беркем бикли, ә бикләсә, беркем ача алмаячак+. 23Аны нык урынга чөй итеп кагачакмын, һәм аның тәхете атасы йортына дан китерәчәк. 24Аның нәселенең бөтен дан-шөһрәте, ягъни барлык балалары һәм варислары, касәдән алып чүлмәкләргә кадәр барлык кечкенә савытлары, аңарда чөйдәге сыман эленеп торачак».

25– Ул көнне, – дип белдерә Күкләр Хуҗасы Раббы, – нык урынга кагылган чөй сынып төшәчәк, һәм ул тотып торган йөк харап булачак.

Бу – Раббы сүзе.

23

Сур турында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе

23^1Сур[*] каласы хакында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе.

Таршиш[*] кораблары, үкереп елагыз!

Чөнки башкалагыз җимерелгән, бер генә йорт та калмаган.

Бу хәбәр сезгә киттиләр җиреннән[*] кайткан чагыгызда иреште+.

2Тын калыгыз, әй яр буенда яшәүчеләр һәм
диңгездә йөргән Сидун сәүдәгәрләре!+
3Шихорда[*], Нил елгасы буенда үскән ашлык
зур сулар буйлап Сурга –
халыклар сәүдә итә торган шушы үзәккә кайта иде+.

4Оят сиңа, Сидун, диңгез ярындагы ныгытма!

Диңгез хәзер болай ди:

«Мин тулгак газапларын белмәдем, бала тапмадым,
егетләр үстермәдем, кызлар тәрбияләмәдем дә кебек».

5Сур язмышын ишетеп, Мисыр кайгыга калачак.

6Таршишка күченеп китегез, әй яр буенда яшәүче халык,
үкереп-үкереп елагыз!

7Борынгы заманнарда ук нигез салынган,
сөенече ташыган шәһәрегезгә ни булган?
Хәзер инде сез ерак илләрдә яшәрсез,
чит-ят җирләрдә каңгырып йөрерсез.
8Сурга мондый язмышны кем билгеләде?
Бу кала патшаларга таҗ кидерә иде,
аның сәүдәгәрләре, хөкемдарлар кебек,
бөтен дөньяның ихтирамын казанган кешеләр иде.

9Күкләр Хуҗасы Раббы шулай карар кылды:

Сурның тәкәбберлеге вә мәһабәтлелеге хур булсын,
бөтен дөнья күзендә ихтирам казанганнар түбәнсетелсен!

10Әй Таршиш халкы,

Нил буе игенчеләре сыман үз җирегезне эшкәртегез,
чөнки синдә кораб төзи торган гавань юк инде.

11Раббы, диңгез өстенә кулын сузып, патшалыкларны дер селкетте;

Кәнган җирендәге ныгытмаларны җимерергә әмер бирде, әйтте:+

12«Бүтән инде сөенә алмассың,
әй мәсхәрә ителгән гыйффәтле Сидун-кыз!

Бар, киттиләр җиренә күчеп кит!

Тик анда да тынычлык тапмассың».

13Килданиләр җиренә күз төшерегез: бу халык бүтән юк!

Ашшур, камау корылмалары төзеп,
аларның кальга-ныгытмаларын җимерде, хәрабәгә әйләндерде,
җирләрен чүл җанварларына бирде+.

14Үкереп-үкереп елагыз, Таршиш кораблары!

Чөнки сез сыенган ныгытма җимерелгән.

15Шушы көннән алып Сурны җитмеш ел буена – бер патшаның гомеренә тәңгәл вакытка онытып торачаклар. Сур белән, җитмеш ел үткәннән соң, фахишә хатын турындагы җырдагыча булачак:+

16«Гөсләңне ал да кала буйлап уйнап йөр,
онытылган фахишә хатын!
Матур итеп уйна,
кешеләр сине исләренә төшерсен өчен, күпләп җыр җырла».

17Җитмеш ел узганнан соң, Раббы Сур хакында кайгыртачак: шәһәр яңадан үз сәүдәсе белән шөгыльләнә, бөтен дөньядагы патшалыклар белән уйнаш итә башлаячак+. 18Ләкин сәүдәдән килгән табышны тупламаслар һәм сакламаслар, ул табыш Раббыга багышланыр: туйганчы ашасыннар һәм затлы киемнәр кисеннәр өчен, Раббыга табынучылар файдасына китәр.

24

Раббының җирне хөкем итүе

24^1Менә, Раббы бөтен дөньяны бөлгенлеккә төшерәчәк, вәйран итәчәк,
җирнең йөзен бозачак һәм халкын төрле якка таратачак+.

2Халыкны һәм руханины да,
колны һәм аның хуҗасын да,
кол хатынны һәм аның хуҗабикәсен дә,
сатып алучыны һәм сатучыны да,
әҗәткә алучыны һәм биреп торучыны да,
бурычы булганны һәм рибачыны да бер үк язмыш көтә+.

3Җир тәмам ташландык хәлгә килеп таланып бетәчәк.

Раббы, әнә шулай булачак, дип әйтте.

4Җир кайгырып сүрелә,
бөтен дөнья кибә, сула,
аның мәгърур затлары көчтән яза+.
5Яшәүчеләр тарафыннан җир нәҗесләнгән,
чөнки алар кануннарны санга сукмадылар,
кагыйдәләрне хурладылар, мәңгелек Килешүне боздылар+.

6Шуңа күрә җирне каргыш кимерә:
аның халкы үз гөнаһлары өчен түли;
шуңа күрә җирдә яшәүчеләр юкка чыга,
алар инде бик аз хәзер+.
7Яшь шәраб кими, йөзем ботаклары кибә;
элек шат булганнар һәммәсе көрсенә+.
8Дәртле барабаннар ишетелмәс булды,
кешеләрнең шатлыклы авазлары да,
гөсләнең моңлы тавышлары да тынып калды+.
9Инде шәраб эчелми, җырлар җырланмый,
сыра әче булып тоела.
10Җимерелгән шәһәр бушап калган,
барлык йортлар бикле, анда кереп булмый.
11Урамнарда шәрабны сагынып елыйлар,
илдә шатлык сүнде, сөенеч бетте+.

12Шәһәр тәмам вәйран булган, капкалары җимерелгән.

13Уңышны җыеп алганнан соң,
зәйтүн агачында яки йөзем куагында берән-сәрән җимеш калган кебек,
җир йөзендәге халыклар да шулай аз санлы булыр+.

14Шатлыклы, көчле тавыш ишетелә:

көнбатышта Раббының мәһабәтлелегенә дан җырлыйлар.

15Әй көнчыгыш халкы, әй диңгез буенда яшәүчеләр,

Исраилнең Раббы Алласы исемен данлагыз!

16Җирнең читләреннән без

«Хаклык иясенә дан-шәрәфләр!» дигән җыр ишетәбез.

Ләкин мин: «Беттем! Беттем! Кайгы миңа!

Хыянәтчеләр хыянәт итә, хаинлек[*] кыла!» – дип әйтәм+.

17Әй җир кешесе, сине афәт, чокыр, тозак көтә!+

18Дәһшәтле тавыш ишетеп кача башлаган кеше чокырга егылыр,
чокырдан чыкканы ятьмәгә эләгер,
чөнки күк тәрәзәләре ачык, җирнең нигезләре чайкала+.

19Җир шартлап ярыла, селкенә, тетри,
20исерек кеше кебек чайкала ул,
кырдагы ялгыз алачык кебек тибрәнә;
җирнең гөнаһлары аның өстенә авыр йөк булып ята –
җир егылыр һәм инде бүтән аякка басмас!+
21Ул көнне Раббы күк гаскәрен – күктә,
ә җир патшаларын җир өстендә җәзага тартыр.

22Һәммәсе дә, тоткыннар кебек, бер чокырга тупланыр,
зинданга ябылыр һәм күп вакыт үткәннән соң җәзага тартылыр.

23Ай вә кояш оятларыннан йөзләрен каплар,
Күкләр Хуҗасы Раббы Сион тавында
вә Иерусалимдә патшалык итәр
һәм Үзенең шөһрәтен Үз халкының өлкәннәренә күрсәтер+.

25

Раббыга дан җырлау

25^1Әй Раббы, Син – минем Аллам!
Сине зурлыйм, исемеңә рәхмәтләр юллыйм!
Чөнки Син гаҗәеп эшләр башкардың,
Үзеңнең күптәнге ниятеңне –
дөрес вә ышанычлы ниятеңне тормышка ашырдың+.
2Син шәһәрләрне таш өеменә әйләндердең,
ныгытылган калаларны хәрабә иттең;
чит-ят кешеләрнең ныгытмалары җимерелде,
алар инде беркайчан да тергезелмәс+.
3Шуңа күрә көчле халыклар Сине данлый,
мәрхәмәтсез кавемнәрнең калалары Синнән өркеп тора.

4Юксыл-мескенгә, мохтаҗларга Син авыр вакытта сыеныр урын,
давылда – ышыклык бирә торган,
эссе көндә саклый торган күләгә булдың.

Чөнки залимнәрнең сулышы – диварга каршы коеп яуган яңгыр,+

5чүл-сахрадагы челлә кебектер.

Син чит-ят халыкларның шау-шуын бастың;
болыт күләгәсе кояшны каплаган кебек,
залимнәрнең җырын томаладың.

6Күкләр Хуҗасы Раббы Сион тавында барлык халыклар өчен
тәмле-тәмле ашамлыклардан, иң яхшы шәраблардан табын корачак;
анда туклыклы ризыклар һәм иң яхшы, сөзелгән шәраблар булачак+.

7Бу тауда Раббы барлык халыкларны каплап торган япманы,
барлык кавемнәр өстенә ябылган пәрдәне алып ташлаячак,

8йотып җибәргәндәй үлемне мәңгегә юк итәчәк.

Хуҗа-Раббы барлык кешеләрнең күз яшен сөртәчәк,
бөтен җир буйлап Үз халкын хурлыктан коткарачак.

Раббы, әнә шулай булачак, дип әйтте+.

9Ул көнне болай дип әйтәчәкләр:

«Менә бу – безнең Аллабыз!

Без Аңа өметләнеп торган идек, һәм Ул безне коткарды.

Ул – безнең Аллабыз!

Өметебезне Аңа баглаган идек,
инде безне коткарган өчен шатланыйк, куаныйк!+

10Раббының кулы шушы тауны саклаячак».

Мәабның җимерелүе

Ә Мәаб тирескә тапталган салам кебек булачак;+

11суга батучы кеше кебек кулларын болгатса да, ничек кенә тырышса да,

Раббы аның тәкәбберлеген түбәнсетәчәк.

12Мәабның нык-биек диварларын Ул җимерәчәк,
җиргә аударып көл-тузан итәчәк.

26

Яһүдәнең Раббыны данлау җыры

26^1Ул көнне Яһүдә җирендә мондый җыр җырланачак:

«Безнең калабыз көчле!

Раббы – безнең Коткаручыбыз,
дивар-ныгытмабыз кебек Ул.

2Ачыгыз капкаларны! Тугры вә тәкъва халык керсен бирегә!+

3Син, Раббы, рухы нык булганнарны иминлектә саклыйсың,
чөнки алар Сиңа ышаналар.
4Раббыга гомер-гомергә ышанып яшәгез,
чөнки Раббы – мәңгелек Кыяташыбыз!+
5Шулай, биектә яшәгәннәрне Ул егып салыр,
югары күтәрелгән каланы түбән төшерер, тузанга батырыр.

6Шул урын мазлумнарның аяклары,
юксыл-мескеннәрнең табан астында калыр».

7Тәкъваларның юлы туры,
аларның юлларын Син, Раббы, тигез кыласың+.

8Карарларың кушкан юлдан йөргәндә, өметебезне Сиңа баглыйбыз;
бар теләк-эстәгәнем – исемеңне зекер кылудыр[*].

9Төнлә минем җаным Сиңа сусый, рухым ихластан Сине эзли,
чөнки җирдә Синең хөкем-карарларың үтәлгәндә,
дөньяда яшәүчеләр хаклык-дөреслекнең ни икәнен белерләр+.

10Явыз кешеләргә миһербанлык күрсәтелсә дә,
алар хаклык-дөреслекнең ни икәнен белә алмаслар,
гаделлек хөкем сөргән җирдә явызлык кылуларын дәвам итәрләр,

Раббының мәһабәтлелегенә сокланып карамаслар.

11И Раббы, Синең кулың сугарга дип югары күтәрелгән,
ләкин явызлар моны күрми.
Халкың өчен ашкынып-атлыгып торуыңны күреп,
алар хурлыкка калсын,
дошманнарыңа әзерләнгән ут-ялкының аларны ялмап алсын+.

12И Раббы, Син безне имин кыласың;
әйе, безнең казанышлар – һәммәсе Синең эшеңдер+.

13И Раббы Аллабыз, безнең өстән бүтән хуҗалар хакимлек итте,
ләкин без фәкать Синең исемне яд итәбез+.
14Алар үлде, инде терелмәс,
үлеләрнең рухы аякка басмас,
чөнки Син аларны җәзалап юк иттең,
алар турындагы хатирәне юкка чыгардың+.
15Син, Раббы, Үз халкыңны ишәйттең,
аны ишәйтеп Үзеңә дан казандың;
Син илнең барлык чикләрен киңәйттең+.
16И Раббы, бәла килгәндә, халкың Сине эзләде,
җәзаңны җибәргәндә, хәсрәтләнеп, үзенең догаларын пышылдады.

17Тулгак тоткан хатын ничек газапланса һәм кычкырса,

Синең хозурыңда без дә шундый булдык, Раббы+.

18Без авырлы идек, газапландык,
ләкин без тудырган нәрсә җил генә булып чыкты.

Без җиргә котылу алып килә алмадык,
дөньяда яшәр өчен, һичкемне тудырмадык.

19Әмма Синең мәрхүмнәреңә җан керәчәк,
минем халкымнан үлеләр аякка торып басачак!

Җир куенына кергәннәр, уяныгыз, сөенечләр эчендә тантана итегез!

Чөнки Синең чык тамчысы – яктылык бирүче чык ул:

үлеләрне җир яңадан дөньяга тудырачак+.

Исраилнең котылуы

20Бар, халкым, бүлмәләргә кереп яшерен,
үз артыңнан ишекләрне биклә,

Раббының ачу-ярсуы үткәнче, беразга яшеренеп тор+.

21Менә, кылган гөнаһлары өчен җирдә яшәүчеләргә җәза бирергә дип,

Раббы Үзенең торагыннан чыга.

Шул чагында җир үзенә сеңдергән каннарны күрсәтеп бирәчәк,
җаннары кыелган кешеләрен бүтән яшермәячәк+.

27

27^1Ул көнне Раббы Үзенең дәһшәтле,

бөек вә көчле кылычы белән Ливьятанны[*],
боргалана-боргалана шуышучы җитез еланны орып салачак,
диңгез аждаһасын үтерәчәк+.

2Ул көнне гүзәл йөзем бакчасы[*] турында җырлагыз:+

3«Мин, Раббы, – аның сакчысы, аңа гел су сибеп торам,
кем дә булса зыян салмасын дип, аны көне-төне саклыйм.

4Мин үч-ачу тотмыйм,
ләкин ул Миңа күгән куагы, чәнечкеле билчән үстерсә,
аңа каршы сугыш ачачакмын, аны тәмам көйдереп бетерәчәкмен+.

5Иң яхшысы Минем яклавымны эзләсен ул,
Минем белән тынычлыкта яшәсен,
әйе, тынычлыкта яшәсен».

6Киләчәк көннәрдә Ягъкуб тамыр җәячәк,
Исраил чәчәк атачак, үсентеләр җибәрәчәк,
җир йөзен җимешләре белән тутырачак+.

7Раббы Үз халкын дошманнары кебек җәзаладымы?!

Халкын үтергән катыйльләр кебек аны үтердеме?!

8Ул Үз халкын болай җәзалады: аны сөргенгә җибәрде,
көчле көнчыгыш җиле сыман Үзенең сулышы белән читкә сөрде+.

9Үз халкы мәзбәхләрнең[*] ташын
акташны ваклагандай чәрдәкләп бетерсә,
алиһә Аширә хөрмәтенә куелган баганаларны
һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхләрен җимерсә,
гөнаһлардан арыну билгесе шул булыр,
һәм Ягъкубның гөнаһлары йолыныр+.

10Ташландык хәлгә килгән кальга-шәһәр[*] кешесез калды,
чүл-далага әйләнде.

Анда хәзер агач яфраклары кимереп бозаулар утлап йөри+.

11Ботаклар корыгач,
хатын-кызлар килә дә, аларны сындыргалап, утын әзерли.

Бу халык мәгънәсез булганга,
Бар итүче аңа рәхим-шәфкать күрсәтмәячәк,
дөньяны яраткан Зат аны кызганмаячак+.

12Раббы ул көнне Фырат елгасыннан алып

Мисыр үзәненә кадәр ашлык сугачак,
һәм сезне, әй Исраил балалары, берәмтекләп бер урынга җыячак.

13Ул көнне, бөек быргы кычкырткач,
Ашшур җирендә югалып калганнар
һәм Мисыр җиренә куылганнар, кайтып,

Иерусалимдәге изге тауда Раббыга сәҗдә кылачак+.

28

Бозык руханиларны һәм пәйгамбәрләрне хөкем итү

28^1Эфраим сәрхушләре горурланган таҗга,
Эфраимнең гүзәллеге вә даны булган,
инде шиңә барган чәчәккә,
уңдырышлы үзән уртасында калкып торган,
халкы шәраб эчүгә сабышкан калага[*] – кайгы!

2-3Менә, Хуҗа-Хакимнең көчле бер баһадиры[*] бар:

бозлы яңгыр, һәлакәтле давыл кебек,
ярыннан ташыган ярсулы сулар кебек ул.
Эфраим сәрхушләре горурланган таҗны ул
үз кулы белән җиргә орып салачак, аяклары белән таптаячак+.

4Вакытыннан алда өлгергән инҗир җимешен
беренче күргән кеше өзеп капкан кебек,
уңдырышлы үзән уртасында калкып торган,
Эфраимнең гүзәллеге вә даны булган,
шиңә барган чәчәк белән дә нәкъ шулай булачак.

5Ул көнне Күкләр Хуҗасы Раббы

Үзенең исән калган халкы өчен гүзәл таҗ, дан такыясы булачак.

6Хөкем чыгаручыга Ул гадел хөкем рухы иңдерәчәк,
дошманны капкадан кире боручы сугышчыга
батырлык чыганагы булачак+.

7Руханилар вә пәйгамбәрләр шәрабтан исереп алпан-тилпән йөриләр,
исерткеч эчемлектән чайкалышып, шәрабтан акылларын җуйганнар;
аларның гаиптән алынган хәбәрләре[*] ялгыш,
кабул иткән карарлары дөрес түгел+.

8Табын өстәлләре косык белән тулган – бер чиста җир юк.

9Раббы пәйгамбәре турында алар болай диләр:

«Кемгә нәрсә аңлатырга тели ул? Кемгә сабак өйрәтә? –

Әле генә күкрәк сөте имгән,
яңа гына күкрәктән аерылган имчәк баласынамы?!

10Әйе, сүз арты сүз, кагыйдә арты кагыйдә – аннан бераз, моннан бераз»+.

11Шуңа күрә Раббы алар белән
чит халык телендә аңлаешсыз сүзләр белән сөйләшәчәк+.

12Ул аларга: «Менә сезгә тынычлап ял итәр урын,
арыганнар хәл алсын», – дип әйткән иде,
тик алар тыңларга теләмәде.

13Хәзер инде Раббы сүзе аларга мондый булачак:

«Сүз арты сүз, кагыйдә арты кагыйдә – аннан бераз, моннан бераз».

Шуннан алар атлап барган уңайга артка егылып җәрәхәтләнәчәк,
ятьмәгә эләгеп, тозакка төшәчәк+.

Раббының Сионга нигез ташы куюы

14Шуңа күрә, әй сез, мәсхәрәләп көлүчеләр,

Иерусалимдә бу халык өстеннән хакимлек итүчеләр,

Раббы сүзен тыңлагыз!+

15Сез болай дисез: «Без үлем белән килешү төзедек,
үлеләр дөньясы белән сүз беркеттек,
һәлакәтле ташкын безгә тими үтәчәк,
чөнки без ялганны – сыену урыны,
алдауны яшеренү урыны иттек».
16Шуңа күрә Хуҗа-Раббы сезгә болай ди:
«Менә, Мин Сионга сыналган,
бәһасез почмак ташы, нык нигез ташы куям,
аңа ышанган кеше икеләнеп калмаячак+.
17Гаделлекне Мин – үлчәү бавы,
ә дөреслекне кургаш асма итеп куям.
Ялганны – сыену урыныгызны – боз сугачак,
яшеренү урыныгызны су юып алып китәчәк+.
18Үлем белән төзегән килешүегез бетереләчәк,
үлеләр дөньясы белән беркеткән сүзегез җимереләчәк.

Һәлакәтле ташкын сезне юып алып китәчәк:

19һәр иртәне, көндезен һәм төнлә ябырылган саен,
ул сезне үзе белән агызып алып китәчәк».

Бу хәбәрне аңлагач, сезнең котыгыз алыныр.

20Сузылып ятар өчен урын-җирегез кыска,
төренеп ятар өчен юрганыгыз бик тар булыр.

21Раббы, Перасим тавында күтәрелеп торган кебек[*],
урыныннан калкыр,
Гибгон үзәнендәге кебек[*] ачуы чыгар Аның:
Ул Үзенең гадәти булмаган эшен башкарыр,
гаҗәеп гамәлен тормышка ашырыр+.
22Шулай булгач, мыскыллап көлүдән туктагыз,
юкса зынҗырларыгыз тагын да авырая төшәр.
Чөнки Хакимнән – Күкләр Хуҗасы Раббыдан –
мин бөтен илгә янаган һәлакәт турында белдем+.

Оста игенченең гакыллы эшләре

23Игътибар белән сүзләремне тыңлагыз,
сөйләгәннәремә дикъкать белән колак салыгыз!
24Чәчү вакыты җиткәч,
игенче үзенең җирен сөрә, тырмалый, йомшарта гынамы?!

25Юк, җирне тигезләгәч,
ул анда укроп, әнеч[*], рәт-рәт итеп бодай, арпа чәчә,
кыр читенә борай чәчә.

26Бу һөнәргә аны Алласы өйрәтә, тәртибен Үзе күрсәтеп тора.

27Укропны – тешле чабагач, әнечне арба белән суктырмыйлар;
укропны – таяк, әнечне күсәк белән сугалар.

28Ашлыкны сукканда, аның өстеннән ат-арбаны озак йөртмиләр,
югыйсә ашлык бөртеге сытыла.

29Болар һәммәсе дә Күкләр Хуҗасы Раббыдан килә:

Аның киңәшләре искиткеч, зирәклеге бөек!+

29

Давыт каласына – кайгы

29^1И-и Ариил, Ариил[*],
и-и Давыт яшәгән кала, кайгы сиңа!

Әйдә, елдан-елга бәйрәмнәрегезне үткәрә бирегез,+

2тик Мин Ариилне кысрыклаячакмын:

анда кайгы һәм егълау хөкем сөрәчәк,

Минем алда ул мәзбәх учагы кебек булачак.

3Мин сиңа каршы гаскәр туплаячакмын,
күзәтү манаралары белән урап, кормап-чолгап алачакмын+.

4Син, җиргә авып, шуннан дәшәчәксең:

авазың тузан эченнән киләчәк,
тавышың җир астыннан ишетелгән өрәк тавышы кебек булачак,
сүзләреңне тузан эченнән пышылдаячаксың.

5Ләкин синең күп санлы дошманнарың
вак тузан бөртеге кебек,
рәхимсезләр урдасы җилгә очкан кибәк кебек булачак.

Кинәт кенә, күз ачып йомган арада,

6Күкләр Хуҗасы Раббы сиңа күк күкрәү вә җир тетрәү,
дөбердәү-гөрелдәү, давыл вә өермә,
ялмап ала торган ут ялкыны белән киләчәк+.
7Ариилгә каршы сугышучы,
аңа һәм аның ныгытмасына һөҗүм итүче,
аны кысрыклаучы халыклар өере төш кебек кенә булып калачак+.

8Ач кеше, төшендә үзенең ашаганын күреп тә, ачыгып уянса,
сусаган кеше, төшендә су эчкәнен күреп тә, тамагы кибеп уянса,

Сион тавына каршы сугышкан барлык халыклар өере белән дә шундый хәл булачак.

9Гаҗәпләнегез, шаккатыгыз,
күзегезне сукырайтыгыз һәм сукыр килеш калыгыз,
шәрабсыз дә исерегез, исерткеч эчемлексез дә чайкалыгыз+.

10Раббы сезне тирән йокыга талдырды;
пәйгамбәрләр – халыкның күзләредер, әмма Ул аларны йомдырды,
гаиптән хәбәр бирүчеләр – халыкның башыдыр,
әмма Ул әлеге башны томалады+.

11Менә, шушы вәхи сезнең өчен мөһерләнгән төргәктәге сүз кебек: әгәр аны хәреф таныган кешегә биреп: «Укы!» – дисәләр, әлеге адәм: «Укый алмыйм, чөнки ул мөһерләнгән», – дип җавап бирер+. 12Әгәр язманы хәреф танымаган кешегә биреп: «Укы!» – дисәләр, әлеге адәм: «Укый белмим», – дип җавап бирер.

13Хуҗа-Хаким болай ди:

«Бу халык Мине телдә генә хөрмәтли,
Минем яныма килүе сүздә генә,
аның йөрәге Миннән ерак;
бу халыкның Миңа табынуы
кешеләр арасында кабул ителгән кагыйдәдән генә килә+.

14Шуңа күрә бу халыкка янә Мин гадәти булмаган шаккатыргыч эшләр эшлим:

аның зирәкләренең зирәклеге бетәчәк,
акыллыларының акылы юкка чыгачак+.

15Ниятләрен, Раббыга күрсәтмәс өчен, тирәнгә яшергән,
кыңгыр эшләрен караңгыда эшләп:

„Кем күрсен, кем танысын безне?!“ –
дип уйлаган бәндәләргә – кайгы!+

16Сезнең фикер йөртүегез бозык!

Чүлмәкчене балчык белән чагыштырып буламы?!

Үзен ясаган затка берәр әйбер: „Ул мине ясамады“, – дип әйтә аламы?!

Яисә үзен ясаган чүлмәкче турында балчык савыт:

„Ул берни дә аңламый“, – дип әйтә аламы?!»+

Исраилнең өметле киләчәге

17Бик тиздән Ливан – мул уңышлы бакчага,
ә бакча булган җирләр урманга әйләнмәс микән?!

18Ул көнне чукраклар язмадан укылган сүзләрне ишетер,
караңгылык дөньясында яшәгән сукырларның күзләре күрер!+

19Бичара мазлумнар Раббыдан яңа сөенечләр алыр,
фәкыйрь-юксыллар Исраилнең изге Алласын телгә алып тантана итәр+.

20Чөнки залимнәр юкка чыгар, мәсхәрәләп көлүчеләр гаип булыр,
күңелләре белән явызлыкка береккәннәр кырылып бетәр.

21Андыйлар кешеләргә яла ягалар,
хөкемчеләргә шәһәр капкасы төбендә тозак коралар,
ялган сөйләп, хаклы кешене гадел хөкемнән мәхрүм итәләр+.

22Шуңа күрә Ибраһимны йолып алган Раббы Ягъкубның йорты турында болай ди:

«Ягъкуб нәселе бүтән оятка калмаячак, хурлыктан агарынмаячак!+

23Үз янында балаларын – кулларымның иҗат җимешен күргәч,
алар Минем исемне мөкатдәс дип хөрмәтләячәк,
Ягъкубның изге Алласын изге дип таныячак,
Исраил Алласы алдында дер калтырап торачак.

24Туры юлдан язганнарга шул чагында акыл керәчәк,
сукранучыларга үгет-нәсыйхәт биреләчәк».

30

Мисырга өметләнү файдасыз

30^1«Тыңлаусыз балаларыма – кайгы! – дип белдерә Раббы. –

Минем ниятләрне түгел, ә бәлки үзләренекен тормышка ашыра алар.

Минем рөхсәтемнән башка килешүләр төзи,
шул рәвешле гөнаһ өстенә гөнаһ өсти.

2Минем белән киңәшмичә фиргавеннән яклау эзләргә,

Мисыр күләгәсенә сыенырга Мисырга баралар+.

3Ләкин фиргавеннең яклавы аларга – оят,

Мисыр күләгәсенә сыену хурлык китерер+.

4Гәрчә түрәләре инде Соганга, илчеләре Хәнескә[*] барып җитсә дә,+

5аларның һәммәсе файдасыз шул халык аркасында рисвай булачак –
аңардан, оят белән хурлыктан башка,
ни булышлык, ни ярдәм тимәячәк»+.

6Нәгеб хайваннары турында әйтелгән пәйгамбәрлек сүзе:

«Байлыкларын – ишәкләргә, хәзинәләрен дөя өркәчләренә төяп,

Мисырга бүләккә алып баралар,
бәла-каза вә куркыныч тулы, ана вә ата арысланнар,
кара вә канатлы еланнар яши торган җирне кичәләр.

Әмма Мисыр аларга булыша алмас,

7аның ярдәме заяга, файдасызга булыр.

Шуңа күрә Мисырга Мин „Буйсындырылган Раһаб[*]“ дигән исем бирдем»+.

8Раббы әйтте миңа:

«Киләчәк көннәрдә мәңгелек шаһәдәтнамә булсын өчен,
хәзер инде бар,
халык өчен боларны таш тактага теркәп куй, төргәкле китапка яз»+.

9Алар – фетнәчел халык, ялганчы угыллар,

Раббы канунын тыңларга теләмәүче угыллар.

10Гаиптән хәбәр бирүчеләргә алар:

«Инде Аллаһыдан иңгән күренешләрне сөйләүдән туктагыз»,
пәйгамбәрләргә: «Безгә дөреслекне сөйләүче вәхиләр кирәкми,
җаныбызга рәхәт сүзләр генә әйтегез,
ялган вәхиләр генә җиткерегез, – диләр. –+
11Барган юлыгыздан китегез, читкә тайпылыгыз,

Исраилнең изге Алласы турында исебезгә төшермәгез», – диләр.

12Шуңа күрә Исраилнең изге Алласы болай ди:

«Сез Минем сүзләрне кире кактыгыз,
изү һәм ялганга өметләнеп, шуларга таяндыгыз.

13Шулай булгач, бу гөнаһ сезнең өчен
биек дивардагы һаман киңәя барган ярык кебек булачак;
кинәт кенә, бер мизгел эчендә ишелеп төшәчәк ул дивар+.

14Чәлпәрәмә килеп уалган чүлмәк кыйпылчыгының берсе дә
учактан – утлы күмер,
буадан су чумырып алырга ярамаган кебек,
ул дивар да шул хәлгә килеп җимереләчәк»+.

15Хуҗа-Раббы, Исраилнең изге Алласы болай дигән иде:

«Кире кайтып тынычлыкта яшәсәгез, котылып калырсыз.

Сезнең көчегез тыныч кына өметләнеп яшәүдә.

Ләкин сез моны теләмәдегез.

16„Юк, атларга атланып качарбыз!“ – дидегез сез.

Ярый соң, качарсыз да!

„Җитез атларга атланып чабарбыз!“ – дидегез сез.

Ярый, сезне эзәрлекләүчеләр дә бик җитез булачак!

17Бер кеше янаса, меңегез куркып качар,
биш кеше янаса, барыгыз да чабарсыз.

Ә исәннәр – тау башындагы колга,
калкулыктагы байрак кебек ялгыз калыр»+.

Раббының Иерусалим халкына рәхим-шәфкать күрсәтүе

18Хактыр, Раббы көтәр-көтәр дә сезне кызганыр,
кузгалыр да рәхим-шәфкатен күрсәтер;
чөнки Раббы – гаделлек Алласы,
Аңа өметләнгән һәркем бәхетле!+

19Сион тавында, Иерусалимдә яшәүче халык, сез бүтән еламассыз! Сезнең ярдәм сорап ялваруыгызны күреп, Ул миһербанлык кылыр, сезне ишетүгә җавабын бирер. 20Гәрчә Хуҗа-Хаким сезгә кайгы икмәге ашатса да, газап суы эчерсә дә, Ул, Остазыгыз, инде сездән яшеренмәс – Аны үз күзегез белән күрерсез. 21Уңга яки сулга тайпылсагыз, артыгыздан «Менә юл, шуннан барыгыз!» дигәнне үз колагыгыз белән ишетерсез. 22Шулвакыт көмеш йөгертелгән сыннарыгызны, алтын йөгертелгән потларыгызны мәсхәрә итәрсез, аларны нәҗес әйберләр кебек чыгарып ташлап: «Күз алдыннан югалыгыз!» – дип әйтерсез+.

23Кырга чәчкән орлыгыгызга Раббы яңгырын яудырыр, җир китергән уңыш бик мул булыр. Шул чакта терлекләрегез иркен көтүлекләрдә утлап йөрер;+
24басу-кырларны эшкәртүче үгез-ишәкләрегез көрәк вә сәнәк белән җилгәрелгән чиста азык ашар. 25Һәр биек тау башыннан, һәр калкулыктан чишмәләр, ташкын сулар агып торыр. Зур кырылыш вакытында, манаралар ауганда булыр бу хәл+. 26Ай яктысы – кояшныкы кебек, ә кояш яктысы, җиде көн яктысыдай, җиде мәртәбә яктырак булыр. Раббы, Үз халкының ярасын бәйләп, Үзе ясаган җәрәхәтләрне дәвалаган көнне булыр бу хәл+.

Раббының Ашшурга хөкем чыгаруы

27Әнә, Раббы Үзе килә ерактан,
ярсуыннан кайнап, куе төтен эчендә килә Ул,
авызы ачу белән тулган,
теле – өтеп ала торган ут кебектер+.

28Аның сулышы – ярларыннан чыккан ташкын сымандыр,
сулары муенга кадәр җитә.

Халыкларны Ул һәлакәт иләгеннән или,
авызларына юлдан яздыра торган йөгән кидерә+.

29Ә сез изге бәйрәм төнендәге кебек җырлар җырларсыз;
курайда уйнап, Раббы тавына, Исраилнең Кыясы янына килгән кешеләрнекедәй,
йөрәгегез сөенеч белән тулыр+.

30Шул чагында Раббы Үзенең мәһабәт авазын ишеттерер,
каты ачуы вә дәһшәтле уты белән,
давыллары, коеп яуган яңгыр-бозлары белән Үз кулының көчен күрсәтер+.

31-32Раббы тавышыннан Ашшур куркып калыр.

Раббы аны таяк белән,
шөлдерле барабан вә гөслә авазларына кушылып,

Үзенең җәза таягы белән кыйнар.

Шулай, Ашшурга каршы Ул кулын күтәрер – сугыш алып барыр.

33Тофет[*] инде әллә кайчан әзер – патша өчен әзерләнгән ул.

Әлеге ут чокыры тирән вә киң, утыны күп.

Ялкынланып янган күкерт ташкыны сыман,

Раббының сулышы аны дөрләтеп җибәрер+.

31

Мисырга ярдәм эзләп баручыларга – кайгы

31^1Мисырга ярдәм эзләп баручыларга – кайгы!
Алар атларына ышаналар,
күп санлы арбаларына өметләнәләр,
җайдакларының көченә таяналар,
ә Исраилнең изге Алласына карашларын төбәмиләр,

Раббыдан киңәш сорамыйлар!+

2Ә бит Ул зирәк – афәт җибәрер һәм Үз карарыннан кире кайтмас,
явызлык кылучыга да,
яман бәндәләргә ярдәм итүчегә дә каршы чыгар.
3Мисырлылар Аллаһы түгел, гади кешеләр;
аларның атлары да рух түгел, җисем-тәннән гыйбарәт.

Раббы Үзенең кулын җәйгәч,
ярдәмгә килүче абыныр, ярдәм алучы егылыр –
икесе бергә һәлак булыр+.

Раббының Иерусалимне яклавы

4Раббы миңа шулай дип әйтте:

«Үзенең табышы өстендә ырлап торган арыслан, яшь арыслан,
әйләнәсенә күпме генә көтүче җыелса да,
аларның кычкыруыннан өрекмәс, шау-шуыннан курыкмас.

Шуның кебек, Күкләр Хуҗасы Раббы да Сион тавына,
шушы калку урынга сугышырга төшәчәк+.
5Үзенең балаларын кайгыртып,
алар өстендә әйләнгән кош кебек,

Күкләр Хуҗасы Раббы да Иерусалимне кайгыртачак –
аны яклап йолып алачак, кызганып коткарып калачак»+.

6Әй Исраил балалары! Үҗәтләнеп Раббыгыздан йөз чөерсәгез дә, кире Аңа кайтыгыз! 7Шул көнне сезнең һәрберегез гөнаһлы куллары белән ясаган көмеш вә алтын потларны чыгарып ташлар+.

8«Ашшур кылычтан һәлак булачак,
ләкин кеше кулындагы кылычтан түгел;
кылыч аны ашаячак, ләкин кеше кулындагы кылыч түгел.

Ашшур кылычтан качачак;
аның яшь егетләрен кол итеп эшкә җигәчәкләр+.
9Ашшур патшасы куркып качачак[*],
дошман байрагын күреп, түрәләренең коты алыначак».

Уты – Сионда, учагы Иерусалимдә булган Раббы сүзе бу+.

32

Дөреслек вә гаделлек патшалыгы

32^1Шундый вакыт киләчәк:
патша – дөреслек белән,
түрәләр гаделлек белән хакимлек итәчәк+.
2Аларның һәрберсе – җилдән саклана,
давылдан ышыклана торган урын,
чүл-далада – су ташкыны,
корыган-кипкән җирдә биек кыя күләгәсе кебек булачак+.

3Шул чагында инде күрүчеләрнең күзләре томаланмас,
колагы ишеткәннәр колак салып тыңлар;+

4уйлап эш итмәүчеләр фикер йөртә башлар,
сакауларның телләре җиңел һәм ачык итеп сөйләр;

5ахмак кешене инде – намуслы,
ә адәм актыгын мөхтәрәм дип атамаслар.
6Ахмак кеше бит акылсыз сүз сөйли,
аның йөрәге явызлыкны үз итә;
имансыз гамәлләр кыла ул, Раббы хакында ялган тарата,
ач кешене – ризыксыз, сусаган кешене сусыз калдыра+.

7Адәм актыгының кылган гамәлләре явыз:

ярлы-мазлумның дәгъвасы дөрес булса да,
аны ялган сүзләр белән һәлак итәр өчен, төрле хәйләләр кора ул.

8Ә намуслы кеше хак эш турында уйлый
һәм хак нәрсәне яклап нык тора.

Хатын-кыз гамьсезлегенең курку белән алышынуы

9Әй сез, ваемсыз хатыннар! Торыгыз, сүземә колак салыгыз!

Гамьсез кызлар! Мин әйткәннәрне тыңлагыз!+

10Бер елдан артык вакыт үтәр,
һәм сезнең куркудан котыгыз алыныр, гамьсезләр!

Чөнки йөзем җыюлар булмаячак,
җиләк-җимеш өлгерми калачак.

11Әй ваемсызлар! Куркудан котыгыз алынсын!

Әй гамьсезләр! Дер калтырап торыгыз!

Киемнәрегезне салып атып тупас тукымага төренегез!

12-13Гүзәл басу-кырларны, мул уңышлы йөзем бакчаларын,
халкымның җирен кызганып, күкрәгегезне төегез:

ул җирдә күгән куагы һәм чәнечкеле билчән генә үсәчәк.

Бәхетле йортлар, шатлык ташып торган кала турында елагыз!+

14Чөнки зиннәтле сарай – кешесез,
шау-шулы кала ташландык хәлдә калачак;
калкулык вә күзәтү манарасы мәңгелек бушлыкка әвереләчәк,
анда – кыргый ишәкләрнең яраткан урыны,
терлек өчен көтүлек булачак.

Хаклык-дөреслекнең җимеше – иминлек

15Югарыдан безгә Рух иңгәнче,
болар һәммәсе шулай булыр.
Аннары чүл – мул уңышлы бакчага,
ә бакча булган җирләр урманга әйләнер,+
16чүлдә гаделлек хөкем сөрер,
бакчада хаклык-дөреслек урнашыр;
17хаклык-дөреслек шул чагында иминлек,
мәңгелек тынычлык вә хәвефсезлек китерер.
18Ул вакытта минем халкым
имин йортларда, хәвефсез урыннарда,
тыныч торакларда яшәр.
19Бозлы яңгыр урманны аударып,
нигезенә кадәр кала җимерелсә дә,+
20бәхет сезне ташламас:
сез су булган җирләрдә иген чәчәрсез,
үгез вә ишәкләрегезне утларга җибәрерсез.

33

Афәт һәм аңардан котылу

33^1Әй син, әлегә җимерелү белмәгән җимерүче,
хыянәт татымаган хыянәтче,
кайгы киләчәк сиңа!
Син талаудан туктагач, үзеңне дә таларлар,
хыянәтләреңне кылып бетергәч, үзеңне дә сатарлар+.

2И Раббы, мәрхәмәтле бул безгә: без Сиңа өметләнеп торабыз;
һәр иртәдә безнең яклаучыбыз бул,
афәт килгәндә коткаручыбыз бул!

3Күкләрне күкрәткән дәһшәтле тавышыңнан халыклар кача башлар,

Син урыныңнан кузгалуга, кавемнәр таралып бетәр,

4ә аларның тапкан малына кешеләр саранчадай ябырылыр,
саранча өере кебек ташланыр+.

5Раббы бар нәрсәдән өстен!

Ул күкләрдә яши.

Сионда Ул гадел хөкем вә дөреслек урнаштырды+.

6Ул – тормышыгызның ышанычлы Сакчысы,

Коткаручы, зирәклек вә белемнең мул Чыганагы.

Сезнең хәзинәгез – Раббыдан курку һәм Аны хөрмәт итү.

7Ишетәсезме, хәтта батырлар[*] да урамнарда ярдәм сорап кычкыра;
солых төзергә теләүчеләр әче күз яшьләре түгә+.

8Олы юллар бушап калды, анда сәяхәтчеләр юк.

Килешү бозылды, аның шаһитлары[*] кире кагылды;
һичкемгә ихтирам күрсәтелми+.
9Җир кайгыра, кибә;
Ливан оятка калган, сулган,
Шарон үзәне чүлгә охшап калган,
Башан белән Кәрмилнең яфраклары коелган[*]+.

Ут янында кайсыбыз яши ала?!

10«Хәзер Мин торып басам, – ди Раббы, –
инде урынымнан кузгалам, югары күтәреләм+.

11Сез, халыклар, печән белән авырлы булып салам тудырасыз,
сезнең сулышыгыз ут булып үзегезне үк ялмап алыр.

12Халыклар, янып бетеп, акташка калыр,
кисеп ташланган чәнечкеле куак сыман көлгә әйләнер+.

13Әй сез, ерактагылар, кылган эшләрем турында тыңлап торыгыз;
якындагылар, Минем көчемне белегез!»

14Сионда гөнаһкярләрнең котлары алынды,
имансызлар куркуга калды:

«Дәһшәтле көйдергеч ут янында кайсыбыз яши ала?!

Мәңгелек ялкын каршында кайсыбыз яши ала безнең?!»+

15Хак юлда йөреп дөресен генә сөйләгән,
кешеләрне җәберләмәгән һәм табыш артыннан кумаган,
ришвәт алырга дип кулын сузмаган,
канга сусаучыларның сүзләрен ишетмәс өчен колагын томалаган,
явыз эшләрдән йөзен борган кеше генә яши аладыр!+

16Ул кеше биектә яшәр,
аның яшәү урыны кыядагы ныгытма булыр,
аның ашар икмәге дә, эчәр суы да бетмәс.

Патша – Сионда

17Синең күзләрең патшаның бөтен матурлыгын күрәчәк,
карашың җәйрәп яткан җирләрне иңләп алачак.

18Син, элеккеге куркуларыңны искә төшереп:

«Исәп-хисап алган теге кеше кайда хәзер?!

Ясакны үлчәгән,
манараларны санап йөргән адәм кайда?!»[*] – диячәксең.

19Аңлаешсыз, сәер телдә сөйләшкән бу усал халыкны
син бүтән күрмәячәксең+.

20Бәйрәмнәребез каласы Сионга кара әле:
күзләрең Иерусалимне,
хәвеф-хәтәрдән саклаучы торакны,
урыныннан кузгалмас чатырны күрер;
аның казыклары һәрвакыт нык торыр,
бавы да беркайчан өзелмәс.
21Хактыр, кодрәтле Раббы анда безнең өчен
киң елгалы, ташкын сулы җир сыман булачак;
анда ишкәкле бер генә көймә дә кермәячәк,
бер генә зур кораб та үтә алмаячак.
22Чөнки Раббы – безнең Хөкемчебез,
канун чыгаручыбыз вә Патшабыз;
безне Ул коткарачак!

23Синең[*] бауларың бушаган,
алар инде мачтаны тотып тора
һәм җилкәнне киерә алмыйлар.

Шунда без табышны бүлә башларбыз,
хәтта аксаклар да талаучыларга кушылыр.

24Җирле халыктан берсе дә инде «мин хастамын» дип әйтмәс,
чөнки ул халыкның гөнаһлары кичерелер.

34

Раббының халыкларга бирәсе җәзасы

34^1Әй халыклар, якынрак килеп тыңлагыз!
Кавемнәр, игътибар итегез!
Җир вә анда булган һәр нәрсә,
дөнья вә анда туган һәр нәрсә тыңлап торсын!+
2Раббының барча халыкларга ачуы чыкты,
аларның барлык гаскәрләренә каһәре төште Аның.

Ул аларны тулысынча кырып ташлады, бугазларга хөкем итте.

3Аларның мәетләре күмелмичә ятып калачак,
алардан авыр ис таралачак,
түгелгән каннарыннан таулар юпь-юеш булачак+.
4Барлык күк җисемнәре янып бетәчәк,
күкләр кулъязма төргәгедәй бөтерелеп киләчәк;
бөтен күк җисемнәре, йөзем куагының яфраклары
вә инҗир агачының җимеше кебек, саргаеп шиңәчәк+.

5Раббы болай ди:
«Минем кылычым күктә кан эчеп туйды;
менә ул, хөкем ясар өчен, Эдомга –

Мин тәмам юк итәргә хәл кылган халык өстенә төшә»+.

6Раббының кылычы канга һәм терлек маена –
бәрән вә кәҗә тәкәсе канына,
сарык тәкәсенең бөер маена буялган,
чөнки Раббы Босрада корбан китерә –
эдомиләр җирендә зур кырылыш бара+.

7Алар белән бергә кыргый үгезләрнең яше дә, көчлесе дә егылачак,
җир аларның каны белән туеначак, майлары туфракка сеңәчәк+.

8Чөнки Раббының үч алу көне,

Сионны рәнҗеткән өчен түләү елы җитте+.

9Эдомның елгалары – сумалага,
туфрагы күкерткә әйләнәчәк,
җире янып торган сумала булачак,+

10һәм ул, иртән дә, кичен дә сүнмичә, мәңге төтенләп торачак.

Бу җир озак еллар дәвамында вәйран булып ятачак,
аннан беркайчан беркем үтеп йөрмәячәк+.

11Анда чүл ябалагы белән керпеләр генә хуҗа булыр,
байгыш белән козгыннар гына яшәр.

Раббы бу җирдә үлчәү бавы сузар һәм кургаш асма асар –
анда вәйранлык вә бушлык хөкем сөрер+.

12Анда патша итеп куярлык бер затлы кеше дә калмас,

Эдомның барлык түрәләре кирәксезгә әйләнер.

13Аның сарайларында – чәнечкеле үлән вә куаклар,
ныгытмаларында кычыткан вә тигәнәк үсеп чыгар.

Ул фәкать чүл бүреләре оясына
вә тәвә кошлары яши торган урынга әйләнер+.
14Кыргый мәчеләр анда сыртланнарга тап булыр,
кәҗә тәкәләре бер-берсенә тавыш бирер;
төн ияләре[*] анда ял итәр, үзенә тыныч урын табар+.

15Ябалаклар анда оя корып йомырка салыр, бала чыгарыр
һәм аларны үз күләгәсенә җыяр;
анда пар-пар булып лачыннар да җыелыр+.

16Раббы китабыннан табып укыгыз:

әлеге җәнлекләрнең берсе дә шунда килми калмас,
һәркайсы үз пары белән булыр.

Чөнки бу әмер Раббы авызыннан чыкты.

Аның Рухы аларны бергә җыяр.

17Жирәбәне аларга Ул Үзе салды,
аларның өлешләрен үлчәү бавы белән Үзе бүлде;
алар гомер бакый шул җирнең хуҗасы булырлар,
токымнары буын арты буын шунда яшәр.

35

Чәчәк аткан чүл һәм изге юл

35^1Чүл, корып беткән җир шатланачак,
дала сөенәчәк һәм чәчәк атачак.

Нәркис кебек 2мул булып чәчәк атсын ул,
куанычыннан тантана итсен.

Аңа Ливан даны, Кәрмил вә Шаронның мәһабәтлеге биреләчәк.

Барысы да Раббының шөһрәтен,

Аллабызның мәһабәтлелеген күрәчәк+.

3Көчсезләнеп калган кулларга көч бирегез,
калтырап торган тезләрне ныгытыгыз+.

4Куркып калганнарга:

«Нык булыгыз, курыкмагыз! Менә сезнең Аллагыз!

Сезнең өчен үч алырга,
дошманнарыгызга җәза бирергә киләчәк Ул,
килеп, сезне коткарачак», – диегез+.
5Шул чагында сукырларның күзе ачылыр,
чукракларның колагы ишетә башлар,+
6аксак кеше болан кебек сикергәләп йөрер,
телсез кеше шатлыгыннан җырлап җибәрер,
чөнки чүлдә чишмәләр бәреп чыгар,
далада ташкын булып су ага башлар,+
7кайнар ком сахрасы күлгә әйләнер,
суга тилмергән җир су чыганагына әверелер,
чүл бүреләре яшәп яткан җирдә камыш урынына үлән үсәр.

8Аннан зур юл үтәр, аны Изге юл дип атарлар:

нәҗес кеше ул юлдан йөри алмас,

Раббы юлында йөрүчеләр өчен генә булыр ул;
хәтта мәгънәсез бәндәләр дә ул юлда адашмас+.

9Анда арысланнар булмас, ерткыч җәнлек аяк басмас –
анда аларның берсе-бер күренмәс.

Анда фәкать котылу тапканнар гына йөрер.

10Раббы йолып алган кешеләр кире кайтыр,
сөенешеп-гөрләшеп, Сионга килер,
аларның баш очында шатлык таҗы мәңге балкыр.

Алар күңел күтәренкелеге, шатлык-куаныч табар,
кайгы-хәсрәт вә көрсенүләр качып китәр+.

36

Санхерибнең Иерусалимгә янавы

36^1•Хизәкыйя патша хакимлегенең ундүртенче елында Ашшур патшасы Санхериб, Яһүдәнең барлык ныгытылган калаларына һөҗүм итеп, аларны яулап алды. 2Аннары Ашшур патшасы Иерусалимгә, Хизәкыйя патша янына, Лахиш каласыннан зур гаскәр белән үзенең баш киңәшчесен җибәрде; тегесе, Йон юучылар кырына илтә торган юлга, югары буаның суүткәргече янына җиткәч, туктап калды+. 3Аның каршына сарай башлыгы Хилкыйя углы Эльякыйм, кәтип Шебна вә Асафның углы елъязмачы Йоах чыкты+.

4Баш киңәшче аларга әйтте:

– Хизәкыйя патшага җиткерегез: олуг патша, Ашшур патшасы, болай ди:

«Нәрсәгә өметләнәсең син? 5Минемчә, болар барысы да буш сүздер, сугыш өчен бит хәрби осталык һәм көч кирәк. Син миңа каршы баш күтәрдең – хәзер кемгә өметләнеп торасың? 6Син Мисырга, шул чатнаган камыш таякка таянмакчы буласың, ә бит ул үзенә таянган кешенең кулын җәрәхәтләп тишеп керәчәк! Мисыр патшасы, фиргавен, үзеннән ярдәм өмет иткән һәркем өчен шундый+.

7Бәлки, сез миңа: „Раббы Аллабыз ярдәменә ышанабыз“, – дип әйтерсез. Әмма калкулыкларда Аллагызга гыйбадәт кылу урыннарын һәм Аның мәзбәхләрен Хизәкыйя юк итте түгелме?! Яһүдә белән Иерусалим халкына ул: „Бары тик шушы мәзбәх каршында гына сәҗдә кылыгыз!“ – дип әйтте түгелме?!+

8Әйдә, минем хуҗам Ашшур патшасы белән кул сугып килешегез әле. Ул: „Ике мең баш атымны бирәм, тик җайдаклар таба алырсың микән?!“ – дип әйтә. 9Мисырның сугыш арбалары вә җайдакларына өметләнсәң дә, хуҗам хезмәтендәге иң кечкенә җитәкчегә ничек каршы тора алырсың икән?! 10Әллә мин бу җирне Раббы ихтыярыннан башка тар-мар итә дип уйлыйсыңмы?! Раббы Үзе миңа: „Ул җиргә һөҗүм ит һәм аны вәйран кыл“, – диде».

11Эльякыйм белән Шебна вә Йоах:

– Без колларың белән арамей телендә сөйләш, без аны аңлыйбыз. Кала диварында басып торган халык алдында безнең белән яһүдчә сөйләшмә, – диделәр баш киңәшчегә+.

12Әмма баш киңәшче аларга:

– Хуҗам мине бу сүзләрне сезнең хуҗага һәм сезгә әйтер өчен генә җибәргән дисезме әллә?! Юк, дивар өстендә басып торган, сезнең белән бергә үз тизәген ашап, үз сидеген эчәргә мәҗбүр булачак кешеләргә әйтер өчен дә җибәрде ул мине, – диде.

13Шуннан соң баш киңәшче урыныннан торды да яһүд телендә болай дип кычкырды:

– Олуг патшаның, Ашшур патшасының сүзләрен тыңлагыз! 14Ул болай ди: «Хизәкыйя сезне саташтырмасын, ул сезне коткара алмаячак! 15Хизәкыйя сезне: „Раббы, һичшиксез, коткарачак безне, бу кала Ашшур патшасы кулына бирелмәячәк“, – дип өметләндермәсен». 16Хизәкыйяне тыңламагыз, чөнки Ашшур патшасы болай ди: «Минем белән солых төзегез, минем якка чыгыгыз; шул чагында һәркем үз йөзем куагының, үз инҗир агачының җимешен ашар, үз коесының суын эчәр+. 17Соңрак мин, килеп, сезне үзегезнеке кебек үк җиргә, ашлык вә шәрабка, икмәк вә йөзем бакчаларына бай булган җиргә алып китәрмен+. 18„Раббы безне коткарачак“, – дип, Хизәкыйя сезне саташтырмасын. Бүтән халыкларның илаһларыннан берәрсе Ашшур патшасы кулыннан үз җирен коткарып кала алдымы?! 19Хамат белән Арпад илаһлары кайда?! Сефарваим илаһлары кайда?! Самареяне минем кулдан коткарып кала алдымы алар?!+
20Бу җирләрнең илаһларыннан кайсысы минем кулдан үз җирен коткарып кала алды?! Шулай булгач, ничек итеп Раббы Иерусалимне минем кулдан коткарыр икән?!»+

21Ләкин халык дәшмәде, берничек тә җавап кайтармады, чөнки патша аларга «җавап бирмәгез» дип боерган иде. 22Шуннан соң сарай башлыгы Хилкыйя углы Эльякыйм, кәтип Шебна һәм Асафның углы елъязмачы Йоах, киемнәрен ертып, Хизәкыйя янына кайттылар һәм баш киңәшченең сүзен җиткерделәр.

37

Хизәкыйянең Ишагыйядән киңәш соравы

37^1•Моны ишеткәч, Хизәкыйя патша, үзенең киемнәрен ертып һәм тупас тукымага төренеп, Раббы йортына китте, 2ә сарай башлыгы Эльякыймны, кәтип Шебнаны һәм өлкән руханиларны (алар барысы да тупас тукымага төренгән иде) Амотс углы Ишагыйя пәйгамбәр янына җибәрде+. 3Алар, килеп:

– Хизәкыйя менә нәрсә әйтә: «Бүгенге көн – кайгы вә җәза, хурлык көнедер, әйтерсең баланың туар вакыты җиткән, ә аны тудырырга көч калмаган+. 4Хуҗа буларак Ашшур патшасы үзенең баш киңәшчесен тере Зат булган Аллаһыны хурларга җибәргән. Бәлки, Раббы Аллаң, аны ишетеп, шул сүзләре өчен җәзасын бирер, әгәр син әлегәчә исән калганнар өчен догада торсаң», – диделәр+.

5Хизәкыйя патшадан килгән хезмәтчеләргә 6Ишагыйя болай диде:

– Хуҗагызга Раббы әйткәннәрне тапшырыгыз: «Ашшур патшасының хезмәтчеләре Мине хурлаган һәм син ишеткән шул сүзләрдән курыкма+. 7Менә, Ашшур патшасына Мин шундый рух иңдерәчәкмен, ул, бер хәбәр ишетүгә, үз җиренә кайтып китәчәк, һәм Мин аны шунда кылычтан уздырачакмын».

8Ашшур патшасы Лахиш каласын калдырып киткәнне ишеткәннән соң, баш киңәшче аның янына әйләнеп кайтты һәм патшаның Либнага һөҗүм итүен белде+.

9Ашшур патшасы, Хәбәшстан патшасы Тирһаканың үзенә каршы сугышка чыгуын ишеткәч, Хизәкыйягә илчеләр җибәрде һәм аларга:

10– Яһүдә патшасы Хизәкыйягә әйтегез: «Өметләнеп торган Аллаң, Ашшур патшасы Иерусалимне яулап ала алмас, дип сине алдамасын. 11Ашшур патшаларының барлык илләрне нәрсә эшләткәнен ишеттең бит син: ул илләрне алар тулысынча юк итте; бер син генә котылып калырмын дип уйлыйсыңмы?! 12Минем ата-бабаларым тар-мар иткән халыкларның илаһлары аларны коткардымы соң?! Гөзән белән Харанны, Ресефне, Телассардагы Эден халкын коткарып кала алдымы?!+
13Хамат белән Арпад патшалары, Сефарваим каласының, Һена вә Ивваның патшалары кайда хәзер?!» – дип әйтергә боерды+.

Хизәкыйянең Раббыга ялваруы

14Илчеләр кулыннан хатны алып укыгач, Хизәкыйя Раббы йортына юнәлде һәм хатны Раббы каршына җәеп салды. 15Ул Раббыга дога кылды:

16– И-и Күкләр Хуҗасы Раббы, керубимнәр өстендә утыручы Исраил Алласы! Син генә җирдәге барлык патшалыкларның бердәнбер Алласы! Син күкне вә җирне бар кылдың+. 17И-и Раббым, колагыңны салып тыңла! Раббым, күзләреңне ач вә күр! Тере Зат булган Аллаһыны хурлаучы Санхерибнең сүзләрен ишет!+
18И-и Раббым, Ашшур патшаларының барлык илләрне[*] харап итүе 19һәм илаһларын утка ыргытуы хактыр. Ләкин бит алар илаһлар түгел, ә бәлки кеше кулы ясаган агач вә таш нәрсәләр иде, шуңа күрә аларны юк иттеләр дә+. 20Хәзер исә, Раббы Аллабыз, безне аның кулыннан коткара күр; шул чагында җирдәге барлык патшалыклар Раббының гына Аллаһы икәнен белерләр+.

Санхерибнең җиңелүе

21Амотс углы Ишагыйя шуннан соң Хизәкыйягә мондый хәбәр җибәрергә кушты:

– Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Син Миңа Ашшур патшасы Санхериб турында дога кылган идең. 22Аның турында Мин, Раббы, әйткән сүзләр мондыйдыр:

Гыйффәтле Сион-кыз сине кимсетеп көлә,

Иерусалим-кыз артыңнан баш чайкап кала.

23Кемне хурладың син? Кемне яманладың?

Кемгә каршы тавышыңны күтәрдең,
тәкәбберләнеп кемгә күзеңне күтәреп карадың? –

Исраилнең изге Алласына!

24Син үзеңнең колларың аша Хуҗа-Хакимне хурладың
һәм: „Күп санлы арбаларым белән биек тау башларына,

Ливанның кеше аяк басмаган сыртларына күтәрелдем,
андагы биек-биек эрбет агачларын, гүзәл кипарисларны кистем,
тауның иң очына, урманнарның үзәгенә барып җиттем;+

25җирне казып, шуннан чыккан чишмәнең суын эчтем;
аяк табаннарым белән барлык Мисыр елгаларын киптердем“, – дидең.

26Ишетмәдеңмени? Мин моны инде күптән әзерләгән,
борын заманнарда ук алдан ниятләп куйган идем,
хәзер исә тормышка ашырдым –
ныгытылган калаларны
синең кулың белән хәрабәләр өеменә әйләндердем+.

27Анда яшәүчеләр көчсезләнеп калды,
алар рисвай булып дер калтырап тора;
алар кырдагы үлән, болындагы яшеллек,
түбәдә тамыр җибәрмәс борын көнчыгыш җиленнән көйгән үсенте кебек+.

28Урыныңнан торасыңмы син,
утырасыңмы, чыгасыңмы, керәсеңме –
Мин барысын белеп торам,

Миңа каршы баш күтәрүеңне дә беләм Мин синең+.

29Миңа каршы баш күтәрүең,

Минем колакка килеп ирешкән тәкәбберлегең өчен,
борыныңа – ыргак, авызыңа авызлык кидерәм Мин синең,
килгән юлыңнан кире кайтарып җибәрәм»+.

30Әй Хизәкыйя, менә сиңа билге: быел – коелган игеннән үскәнне, киләсе елны үзеннән-үзе тишелгәнне ашарсыз, өченче елны исә үзегез чәчәрсез, урырсыз, йөзем бакчалары утыртырсыз, аларның җимешләрен ашарсыз+. 31Яһүдә халкының котылып калганы, янәдән тамыр җибәреп, җимеш бирер+. 32Чөнки исән калганнар Иерусалимнән чыгар, котылып калганнар Сион тавыннан төшәр. Боларның һәммәсен Күкләр Хуҗасы Раббының көчле яратуы тормышка ашырыр+.

33Шуңа күрә Ашшур патшасы турында Раббы болай ди:

«Ул монда кермәячәк,
бу калага үзенең укларын очырмаячак,
калканы белән якын килмәячәк,
һөҗүм итәр өчен, кала тирәли туфрак өемнәре күтәртмәячәк+.

34Килгән юлыннан кире кайтып китәчәк ул,
бу калага кермәячәк, – ди Раббы. –
35Мин бу каланы Үзем вә колым Давыт хакына
коткарып һәм саклап калачакмын».

36Шул чагында Раббы фәрештәсе, килеп, Ашшур гаскәре туктаган урында йөз сиксән биш мең кешене һәлак итте. Иртәгесен уянсалар – бөтен әйләнә-тирә мәет белән тулган+. 37Шуннан соң Ашшур патшасы Санхериб, туктаган урыныннан кузгалып, үзе яшәгән Ниневәгә кайтып китте+. 38Көннәрдән беркөнне, үзенең илаһы Нисрох йортында гыйбадәт кылган чакта, угыллары Адраммәлик белән Сарисир аны кылыч белән чабып үтерделәр дә Арарат җиренә качтылар. Аның урынына патша булып углы Эсар-Хаддон килде+.

38

Хизәкыйянең авырып китүе һәм сихәтләнүе

38^1•Хизәкыйянең бик каты авырып үлем түшәгендә яткан чагы иде. Аның янына Амотс углы Ишагыйя пәйгамбәр килеп әйтте:

– Раббы болай ди: «Эшләреңне тәртипкә китер, чөнки әҗәлең якын, син инде терелмәячәксең».

2Шунда Хизәкыйя йөзе белән диварга таба борылды да Раббыга ялварырга тотынды:

3– Йа Раббым, Синең күзеңә ятышлы гамәлләр кылып, тугрылык белән, чын йөрәктән Синең юлдан йөргәнемне исеңә төшерсәң иде.

Шуларны әйтеп, Хизәкыйя әче күз яшьләре белән елый башлады+.

4Шулвакыт Ишагыйягә Раббы сүзе килеп иреште:

5– Хизәкыйягә, атаң Давытның Раббы Алласы болай дип әйтә, диген: «Мин синең догаңны ишеттем, күз яшьләреңне күрдем; Мин сиңа унбиш ел гомер өстим+. 6Ашшур патшасы кулыннан сине дә, бу каланы да коткарырмын, яклап калырмын+. 7Вәгъдәмнең үтәлүенә ишарә итеп, Миннән сиңа менә шундый билге: 8Әхәз баскычы буйлап түбән төшеп барган күләгәне ун басмага кире чигерәм».

Һәм күләгә үзе үткән басмалар буйлап ун басмага кире чигенде+.

9Яһүдә патшасы Хизәкыйянең урын өстендә ятып сихәтләнгәннән соң язган мәдхиясе:

10«Мин болай дип уйладым:
гомерем уртасында тормыштан китәргә,
үлеләр дөньясының капкасыннан узарга,
калган барлык көннәремнән мәхрүм булырга язган микәнни?

11Мин уйладым:

Раббыны күрә алмам, тереләр җирендә Аны күрмәм;
якты дөньяда яшәүчеләр белән бергә
күзләрем башкаларга инде карый алмас+.
12Көтүче үз чатырын сүтеп алып киткән кебек,
минем торагым да миннән шулай алынды;
тукучы үзенең тукымасын төреп куйган кебек,
мин дә гомеремне төреп куйдым.

Раббы, туку станындагы буй җепне кисеп алган кебек,
гомеремне кисеп алды.

Йа Раббы, Син мине көндезен дә, төнлә дә үлемгә алып барасың+.

13Мин таңга кадәр ярдәмгә чакырып кычкырам:

Раббы, арыслан кебек, минем бөтен сөякләремне вата.

Йа Раббы, Син мине көндезен дә, төнлә дә үлемгә алып барасың+.

14Карлыгач кебек, керәшә кебек кычкырамын,
күгәрчен кебек ямансулыйм;
күккә карый-карый күзләрем талды:

йа Хуҗа-Хакимем, чарасыздыр мин, ярдәм ит миңа!+

15Нәрсә әйтим соң?!

Ул ничек әйтсә, нәкъ шулай эшләде дә.

Калган гомеремне мин кайгыларда үткәрермен.

16Йа Хуҗа-Хакимем!

Бәндә баласының да, минем тормышым да әнә шулай үтеп бара.

Терелт мине, гомеремне сакла!

17Чынлап та, авыр кайгы миңа файдага булды,
яратканга күрә Син мине һәлакәт чокырыннан коткардың,
минем бөтен гөнаһларымны җилкәң аша ыргытып юк иттең+.

18Сиңа мактау-шөкерләр яудыручы үлеләр дөньясы түгелдер,

Сиңа дан җырлаучы да әҗәл түгел;
кабердәгеләр инде Синең тугрылыгыңа өметләнә алмый+.

19Бүген мин Сиңа рәхмәт белдергән кебек,
тереләр, бары тик тереләр генә Сиңа рәхмәт белдерә!

Синең ярдәмгә килүең турында аталар балаларына сөйли+.

20Раббы мине коткарырга әзер!

Без гомер буе Раббы йортында, моңлы кылларга ияреп,

Аңа дан җырлаячакбыз».

21Ишагыйя:

– Инҗир кагы китерсеннәр һәм җәрәхәткә япсыннар; шуннан ул тереләчәк, – дигән иде.

22Хизәкыйя исә:

– Раббы йортына әле тагын йөри алачагыма ишарә итә торган билге нинди? – дип сораган иде.

39

Бабилдән килгән илчеләр. Ишагыйянең пәйгамбәрлек сүзе

39^1•Шул көннәрдә Бабил патшасы, Баладанның углы Меродах-Баладан, авырып яткан Хизәкыйянең терелүен ишетеп, аңа хат вә бүләкләр җибәрде. 2Хизәкыйя илчеләргә бик сөенде, аларга хәзинә саклагычларын, көмеш вә алтынын, хуш исле сумала вә кыйммәтле майларын, корал сакланган йортын вә саклау урыннарындагы барлык байлыгын күрсәтте; үз сараенда һәм дәүләтендә кунакларга күрсәтмәгән бер нәрсә дә калмады+.

3Ишагыйя пәйгамбәр, Хизәкыйя патшага килеп:

– Бу кешеләр ниләр сөйләде? Алар каян килгәннәр? – дип сорады.

Хизәкыйя:

– Алар минем янга ерак җирдән – Бабилдән килгәннәр, – дип җавап бирде.

4Ишагыйя:

– Синең сараеңда ниләр күрде алар? – дип сорады.

Хизәкыйя:

– Сараемда булган бар нәрсәне күрделәр; саклау урыннарымда аларга күрсәтмәгән берни калмады, – дип җаваплады.

5Шунда Ишагыйя Хизәкыйягә болай диде:

– Күкләр Хуҗасы Раббының сүзен тыңла: 6«Менә, шундый көннәр килер, синең сараеңда булган бар нәрсәне, шушы көнгә кадәр ата-бабаларың җыйган бар байлыкны Бабилгә алып китәрләр, берни дә калмас, – ди Раббы. –+
7Синең нәселдәге угылларның да кайберләрен алып китәрләр, алар Бабил патшасы сараенда хәрәм агалары булып хезмәт итәрләр»+.

8Хизәкыйя исә Ишагыйягә:

– Синең аша Раббы тапшырган сүзләр әйбәт, – диде, чөнки күңеленнән ул: «Минем гомердә тынычлык-иминлек хөкем сөрәчәк икән әле», – дип уйлады.

40

Раббы халкына юату сүзе

40^1Аллагыз: «Юатыгыз Минем халкымны, юатыгыз! – ди. –+

2Иерусалим белән ягымлы сөйләшегез, игълан итегез аңа:

„Синең михнәтле тормышың тәмамланды, гаебең йолынды,
барлык гөнаһларың өчен Раббыдан җәзасын икеләтә алдың“, – дип әйтегез»+.

3Бер-бер аваз ишетелә:
«Раббыга чүлдә юл әзерләгез,
Аллабызга далада туры юл салыгыз!+
4Үзән җирләр күтәрелсен,
таулар вә калку урыннар түбәнәйсен,
бормалы юллар турылансын,
сикәлтәләр тигезләнсен.

5Шул чагында Раббы шөһрәтенең балкышы күренәчәк;
барлык җан ияләре аны бер үк вакытта күрәчәк.

Әлеге сүзләр Раббы авызыннан килеп иреште»+.

6Ул аваз: «Игълан ит!» – дип әйтә.

Мин исә: «Нәрсә игълан итим?» – дип сорадым.

«Һәр җан иясе үлән сыман,
аның бөтен күркәмлеге кыр чәчәге сыман.

7Раббы Үз сулышын өргәндә, үлән кибә, чәчәк шиңә;
хактыр, кеше дә әнә шул үлән сыман.

8Үлән кибә, чәчәк шиңә,
ә Аллабызның сүзе мәңге булачак», – диде аваз+.

9Шатлыклы хәбәр җиткерүче Сион, биек тауга мен!

Шатлыклы хәбәр җиткерүче Иерусалим, кычкырып игълан ит,
курыкмыйча, каты итеп кычкыр!

Яһүдә калаларына: «Менә сезнең Аллагыз!» – диген.

10Менә, Хуҗа-Раббы көч-куәте белән килә,
Ул Үзенең кодрәте белән җитәкчелек итә.
Аның бүләге Үзе белән,
Аның алдыннан әҗере килә+.
11Ул, көтүче сыман, Үз көтүен көтәчәк;
бәрәннәрен кулына күтәреп, күкрәк өстендә йөртәчәк,
аналарын да ияртеп барачак+.

Кем Минем белән тиңләшә ала?!

12Суларны – учы белән, күкне карышлап кем үлчәгән?!

Җир туфрагын кем үлчәү тәлинкәсенә сыйдырган?!

Тауларны, калкулыкларны бизмәнгә кем салган?!+

13Раббы Рухына кем төшенгән?!

Аның киңәшчесе кем булган+?

14Кемнән Ул киңәш сораган?!

Кем Аңа нәсыйхәт биргән дә хак юлны өйрәткән?!

Кем Аңа гыйлем биргән дә зирәклек юлын күрсәткән?!+

15Хактыр, халыклар – чиләк төбендәге су тамчысы,
үлчәү тәлинкәсендәге тузан бөртеге кебек.

Утрауларны күтәрү Аңа – тузан бөртеген күтәрү белән бер!

16Корбан уты өчен Ливан урманнары да җитәрлек түгел,

Аңа, тулаем яндыру корбаны китерү өчен, андагы хайваннар да аз+.

17Аның алдында барлык халыклар берни тормый,

Аның өчен алар юктан да юграк+.

18Шулай итеп, Аллаһыны кем белән чагыштыра,
нинди зат белән тиңләштерә аласыз?!+
19Һөнәрче койган сын-пот беләнме?!

Оста аны алтын белән йөгертә, аның өчен көмеш чылбырлар коя.

20Андый бүләк китерә алмаган ярлы кеше исә
череми торган агач сайлый,
нык торырдай сын ясар өчен, уңган һөнәрче эзли+.

21Сез әле белмисезме?! Ишеткәнегез юкмы?!

Баштан ук әйтелмәдеме сезгә?!

Җирнең нигезе ничек салынганны әле төшенмәдегезме?!

22Югарыда Ул, күк гөмбәзендә утыра,
ә җирдә яшәүчеләр Аның алдында чикерткә кебек.

Күкләрне Ул юка тукыма сыман җәеп җибәрде,
яшәр өчен, чатыр итеп корды+.

23Түрәләрне Ул юкка чыгара,
җир хөкемдарларын буш нәрсәгә әйләндерә+.

24Туфракка утыртылуга, чәчелүгә, тамырлана башлауга, Раббы аларга өрсә,
кибеп бетәләр һәм өермә уңаена салам кебек очып китәләр.

25«Мине кем белән чагыштырырсыз?!

Кем Минем белән тиңләшә ала?!» – ди изге Зат.

26Күзегезне күкләргә күтәреп карагыз:

аларны кем бар кылды соң?

Йолдызларны санап күкләр киңлегенә чыгаручы,
һәрберсен исеме белән атаучы – Раббы;

Аның зур көче вә кодрәте белән
аларның һәммәсе үз урынындадыр+.

27Ничек итеп син, әй Ягъкуб,
син, әй Исраил:

«Минем юлым Раббыга күренми,

Аллам алдында минем эшем онытылган», –
дип зарлана аласың+?

28Син белмисеңмени? Ишеткәнең юкмыни?

Раббы – мәңгелек Аллаһы,
җирнең бөтен тарафларын Бар кылучы.

Ул арымый да, алҗымый да;

Аның зирәклеге – акыл ирешмәслек+.

29Арыган бәндәгә Ул – көч, хәлдән тайганга ныклык бирә+.

30Яшьләр дә арып хәлдән тая,
яшь егетләр дә абынып егыла,
31ә Раббыга өметләнгәннәр яңа көч ала:
бөркет сыман канатларында күтәрелә,
йөгерәләр алар – алҗымыйлар, баралар – арымыйлар+.

41

Раббының Исраилгә ярдәм вәгъдә итүе

41^1«Тын калып Мине тыңлагыз, яр буйлары!

Халыклар яңа көч җыйсыннар, якын килеп сөйләсеннәр.

Бергәләп хөкемгә җыелыйк, – ди Раббы. –+
2Адым саен җиңү яулаган ирне
көнчыгыш тарафта кем уятты?[*]
Халыкларны аңа кем тапшыра,
патшаларны кем буйсындыра?
Кылычы белән ул аларны тузанга әйләндерә,
ук-җәясе белән җилдә саламдай тарата+.
3Ул аларны куа бара, аяклары җиргә дә тими,
зарар-зыян күрми атлый ул.
4Моны кем шулай эшләде, кем оештырды соң? –

Җир яратылганнан бирле кешеләрне буын арты буын дөньяга китерүче Зат!

Мин, Раббы, – беренчемен,
соңгы буын белән дә Мин булачакмын!»+
5Моны күреп, яр буйларының коты алынды,
җирнең бөтен яклары тетрәнде;
килүчеләр инде якын.

6Һәркем үз иптәшенә булыша, бер-берсенә: «Нык тор!» – дип әйтә.

7Һөнәрче – алтын эретүчене, ә чүкечче, салынган җөйне хуплап,
сандалда тимер чүкүчене дәртләндерә
һәм, аумасын өчен, сынны кадаклар белән ныгыта+.

8«Әй колым Исраил, Үзем сайлап алган Ягъкуб,
дустым Ибраһим токымы! –
ди Раббы. –+
9Мин сине җир читләреннән китертеп,
аның иң ерак урыннарыннан чакыртып:
„Син – Минем колым,
Мин сине сайладым, синнән баш тартмадым“, –
дип әйткән идем.
10Курыкма, чөнки Мин синең белән,
аптырама, чөнки Мин синең Аллаң.
Мин сиңа көч бирермен, ярдәм итәрмен,
сине Үземнең җиңүче уң кулым белән яклармын.

11Әйе, сиңа ачу саклаган һәркем оят вә хурлыкка калачак;
сиңа каршы килүчеләр юкка чыгачак, һәлак булачак.

12Эзләсәң дә, дошманнарыңны тапмаячаксың,
сиңа каршы көрәшкәннәр юктан да юграк булачак.

13Чөнки Мин, Раббы, синең Аллаң, уң кулыңнан тотып:

„Курыкма, сиңа Мин ярдәм итәрмен“, – дим.

14„Курыкма, Ягъкуб-корт – аз санлы Исраил:

Мин сиңа булышырмын, –
дип белдерә коткаручың Раббы, Исраилнең изге Алласы. –+

15Менә, Мин сине яңа,
үткен тешле ашлык сугу җайланмасы кебек итәрмен:

син, суктырып, тауларны вакларсың,
калкулыкларны кибәккә әйләндерерсең.

16Син аларны җилгәрерсең;
җил аларны алып китәр, өермә чәчеп таратыр.

Шул чагында Раббы синең сөенечең булыр,
син Исраилнең изге Алласы белән мактанырсың“.

17Мазлумнар вә фәкыйрь-юксыллар су эзли,
телләре сусаудан кибә, ә су юк.
Мин, Раббы, аларны ишетермен,
Мин, Исраил Алласы, аларны ташламам!
18Шәрә калкулыклардан елгалар агызырмын,
үзәннәрдә чишмәләр ачармын;
чүлне күл итәрмен, коры җирне су чыганакларына баетырмын+.

19Чүлдә эрбет, сәрви, мәрсид[*], зәйтүн агачлары,
далада кипарис, чинар вә нарат агачлары үстерермен+.

20Боларны Раббы кулы эшләгәнне,
Исраилнең изге Алласы булдырганны
кешеләр күрсен һәм белсен өчен,
әйбәтләп карап төшенсеннәр өчен эшләрмен Мин моны».

Пот-сыннарның бернигә яраксыз булуы

21«Әй илаһлар, үзегезнең дәгъвагызны әйтегез! – ди Раббы. –

Ышандырырлык дәлилләр китерегез! – ди Ягъкуб Патшасы. –

22Дәлилләр китереп, ниләр буласын алар алдан әйтсеннәр,
узган вакыйгалар турында сөйләп бирсеннәр,
һәм, фикер йөртеп, без ул эшнең ничек тәмамланасын үзебез төшенербез;
әйе, безгә киләчәк турында хәбәр итсеннәр.
23Киләчәктә нәрсә буласын әйтегез,
һәм сезнең илаһлар икәнегезне белербез;
нинди дә булса яхшы яки яман эш кылыгыз,
һәм без, боларны күреп, бәлки, әле курка да калырбыз.

24Ләкин сез бернигә тормыйсыз,
эшләрегез дә бернигә яраксыз;
сезне сайлап алган кеше әшәкедер+.

25Мин төньяк тарафта берәүне уяттым, һәм ул килде.

Кояш чыгышы ягыннан ул исемемне әйтеп чакырды.

Хакимнәрне пычрак таптаган кебек таптый,
чүлмәкче балчыкны изгән кебек изә ул+.

26Без белсен өчен, бу хакта кем алдан сөйләп бирде?!

Без: „Ул хаклы булган“, – дип әйтә алсын өчен,
илаһларның берәрсе бу хакта алдан хәбәр иттеме?!

Сезнең арада бу хакта әйтүче, хәбәр бирүче булмады,
беркем сездән бер сүз ишетмәде+.

27Сионга: „Күрегез, менә нәрсәләр булачак!“ –
дип, беренче булып Мин әйттем,

Иерусалимгә сөенче китерүчене юлладым+.

28Мин күрәм ки, илаһлар арасында киңәш бирерлек берәү дә юк,
сорау бирсәм, җавап кайтаручы да юк.
29Алар барысы да берни түгел,
эшләре дә бернигә тормый;
коеп эшләнгән сыннары исә – җил вә буш куыктыр».

42

Раббы колы

42^1«Менә Мин яклый торган колым.
Мин аны Үзем сайлап алдым;
җанымның шатлыгыдыр ул.
Мин аны Үз Рухым белән сугарырмын,
һәм ул халыкларга гадел хөкем чыгарыр+.
2Ул кычкырмас, тавышын күтәрмәс,
урамнарда аның тавышы ишетелмәс;
3ул хәтта чатнаган камышны да сындырмас,
пыскып торган филтәне дә сүндермәс.

Хакыйкатькә туры китереп, гадел хөкем уздырыр ул.

4Җирдә гадел хөкем уздырмый торып, ул сүнмәс тә, сынмас та.

Яр буйлары аның нәсыйхәтен көтә».

5Күкләрне бар иткән һәм түшәгән,
җирне вә җир тудырган нәрсәләрне булдырган,
анда яшәгән кешеләргә сулыш өргән,
җирдә йөргәннәргә тормыш биргән Раббы Алла болай ди:+

6-7«Мин, Раббы, сине Үземнең гадел ниятем буенча чакырдым,

Мин сине кулыңнан тотып торам һәм саклыйм.

Сукырларның күзләрен ачар, тоткыннарны төрмәдән азат итәр
һәм зиндан караңгылыгында утыручыларны яктыга чыгарыр өчен,

Мин сине халыкка – Килешүемнең билгесе,
кавемнәргә яктылык нуры итәрмен++.

8Мин – Раббы, бу – Минем исемем!

Үз данымны Мин бүтән берәүгә,

Миңа тиешле мактауны пот-сыннарга бирмәячәкмен+.

9Менә, алдан әйтелгәннәр тормышка ашты,
хәзер исә Мин сезгә яңа нәрсә игълан кылам,
әле гамәлгә ашмаганны алдан хәбәр итәм».

Раббыга мактау җыры

10Әй сез, диңгезчеләр һәм диңгездәге бар нәрсә,
әй сез, яр буендагы җирләр һәм анда яшәгән һәркем,

Раббыга яңа җыр җырлагыз,
җирнең һәр читеннән Аңа мактау яудырыгыз!+
11Чүл һәм андагы калалар,
Кыдар авыллары да бар тавышына кычкырсын,
Селада яшәүчеләр шатланып җырласын,
тау башларыннан аваз салсын,+
12Раббыга дан яудырсын,
Аны яр буендагы җирләрдә мактасын!
13Раббы әзмәвер баһадирдай чыгачак,
сугышчы сыман Үзенең ярсуын уятачак,
гайрәтле оран салып, дошманнарына көч-куәтен күрсәтәчәк+.

14«Озак дәшми тордым Мин, түздем, Үземне тыеп килдем;
хәзер инде бала табучы хатын кебек кычкырамын,
тыным кысылып һава йотамын, – ди Раббы. –+

15Тауларны вә калкулыкларны корытып бетерәчәкмен –
андагы бөтен үлән шиңәчәк;
елгаларны утрауларга әйләндерәчәкмен,
күлләрне корытачакмын+.

16Сукырларны үзләре белмәгән юлдан алып барачакмын,
билгесез сукмаклардан йөртәчәкмен;
алар алдындагы караңгылыкны – яктылык,
сикәлтәле җирне тигез итәчәкмен.
Менә нәрсәләр кылачакмын Мин,
әйткәнемне эшләми калмаячакмын+.

17Ләкин потларга ышанып торган, коеп ясалган сыннарга:

„Сез – безнең илаһларыбыз“, – дип әйтүчеләр хур булып качачак»+.

Сукыр вә чукрак Исраил

18Раббы болай дип әйтә:

«Әй чукраклар, тыңлагыз!

Карагыз, сукырлар, күрегез!+

19Минем колым кебек кем шулай сукыр?!

Мин җибәргән хәбәрчем кебек кем шулай чукрак?!

Мин чакыртып алган Раббы колы сыман кем шулай сукыр?!+

20Син күп нәрсәләр күрдең, ләкин игътибар итмәдең,
колакларың ачык булды, тик ишетмәдең»+.

21Үзенең хаклыгын күрсәтер өчен,

Раббы Үз канунын бөек вә данлы итәргә теләде.

22Ләкин бу халык бөлгенлеккә төшерелгән һәм таланган;
алар һәммәсе чокырларга ташланган, зинданнарга ябылган;
алар дошман табышына әйләнгән – коткаручылары юк,
әсир ителгән – «Кире бир!» дип, яклаучылары юк+.

23Сезнең кайсыгыз моңа колак салыр,
моннан ары кайсыгыз игътибар белән тыңлап торыр икән?

24Ягъкубны – талаучыларга, Исраилне юлбасарларга кем тапшырды? –

Раббы Үзе түгелме?!
Чөнки без Аңа каршы гөнаһ кылдык;
Исраил халкы Аның юлыннан барырга теләмәде,
Канунын санламады,

25шуның өчен Ул аларга Үзенең дөрләп янган ярсуын яудырды –
рәхимсез сугыш ачты;
ялкын аларны бөтен яктан чорнап-өтеп алса да,
алар аңламадылар һәм йөрәкләре белән төшенмәделәр+.

43

Раббы – Исраилнең бердәнбер Коткаручысы

43^1Әй Ягъкуб, сине бар иткән,
әй Исраил, сине барлыкка китергән Раббы бүген болай ди:

«Курыкма, Мин сине йолып алдым,
исемеңне атап чакырып алдым; син – Минеке!+

2Дәрьяларны кичеп чыкканыңда, Мин синең белән булырмын,
елгаларны кичкәнеңдә, сулар сине батырмас,
ут аша узганыңда янмассың: ялкыны сине өтеп алмас+.

3Чөнки Мин – Раббы, синең Аллаң,

Исраилнең изге Алласы, Коткаручың!

Синең өчен йолым итеп Мин Мисырны,
синең урынга Хәбәшстанны вә Шебаны бирәм+.

4Син Минем каршымда бик кадерле вә газиз булганга,
сине бик нык яратканга, синең урынга Мин бүтән кешеләрне,
җаныңны коткарыр өчен, башка халыкларны бирәм.

5Курыкма, чөнки Мин синең белән!
Балаларыңны көнчыгыштан китерермен,
кешеләреңне көнбатыштан җыярмын+.
6Төньякка: „Бир аларны!“ – дип әйтермен,
көньякка: „Тоткарлама аларны!
Минем угылларымны ерактан,
кызларымны җир читләреннән китер,
7Минем исемгә береккән һәркемне,
Үз даным өчен Үзем яраткан,

Үзем бар иткән һәр кешене кире китер!“ – диярмен.

8Күзләре булса да – сукыр,
колаклары булса да чукрак шушы халыкны иреккә чыгар!+

9Барлык халыклар бергә җыелсын, кавемнәр бергә туплансын!

Элек булган хәлләрне алар арасыннан кем алдан хәбәр иткән дә
кем әүвәл әйткән?!

Шаһитларын китереп, бүтәннәр ишетсен һәм „Бу дөрес!“ дип әйтсен өчен,
үзләренең хаклы булуын исбатласыннар!+

10Минем шаһитларым, Үзем сайлап алган колларым –
сез ул, исраилиләр, –
дип белдерә Раббы. –
Сез Мине танып белсен, Миңа ышансын,

Минем бердәнбер Аллаһы икәнемне аңласын өчен сайлап алдым Мин сезне.

Миңа кадәр бүтән аллалар булмады,
Миннән соң да булмаячак!+
11Мин, бары тик Мин – Раббы,
Миннән башка коткаручы юктыр!+
12Алдан вәгъдә итеп, сезне коткарган,
шул турыда игълан иткән Зат – Мин ул,
сезнең арада чит алла юк иде.

Сез – Минем шаһитларым, – дип белдерә Раббы. –

Мин – Аллаһы!

13Мин – борынгы заманнардан бирле Алламын!

Минем кулдан беркем коткара алмас!

Мин эшләгәнне кем кире кага алыр?!»+

Раббының чүлдә юл салуы

14Коткаручыгыз Раббы, Исраилнең изге Алласы, болай ди:

«Сезнең хакка Мин Бабилгә гаскәр җибәрәм,
килданиләрнең барчасын качакларга әйләндерәм,
аларның кораблары аһ-зарга күмелер.
15Мин – Раббы, сезнең изге Аллагыз,
Исраилне Бар итүче, сезнең Патшагыз!»

16-17Раббы диңгез аша юл салды,
куәтле сулар аша юл ачты.
Арбалары вә атлары белән бергә Ул
гайрәтле сугышчылар чирүен юлга кузгатты,
һәм алар бөтенесе үлеп калдылар –
башларын калкытмас булдылар,
филтә кебек сүнеп юкка чыктылар.
Моны эшләгән Раббы болай ди:+
18«Сез элек булганнарны искә алмагыз,
үткәннәр турында уйланмагыз.
19Менә, Мин яңа бер эш кылам –
ул хәзер гамәлгә ашачак! Күрмисезмени сез?
Чүлдә юл салам Мин,
коры далада елгалар агызам+.

20Кыргый җәнлекләр, чүл бүреләре вә тәвә кошлар Мине данлаячак,
чөнки Мин, Үзем сайлап алган халык туйганчы эчсен өчен,
чүлдә – су, коры далада елгалар хасил итәм+.

21Бу халыкны Мин Үзем өчен,
ул Миңа дан җырласын өчен бар иттем.

Исраилнең гөнаһы һәм Раббының мәрхәмәте

22Ә син, Ягъкуб, Миңа мөрәҗәгать итмәдең,
син, Исраил, Миннән авырсындың+.

23Син Миңа тулаем яндыру корбаны итеп сарыклар китермәдең,
корбаннарың белән Миңа хөрмәт күрсәтмәдең.

Мин, икмәк бүләге сорап, синең теңкәңә тимәдем,
хуш исле сумала-майлар көйрәт, дип сине алҗытмадым.

24Көмеш биреп, Миңа хуш исле камыш сатып алмадың син,
корбаннарыңның мае белән туендырмадың.

Киресенчә, кылган гөнаһларың белән теңкәмә тидең,
язык эшләрең белән Мине алҗыттың+.

25Синең җинаятьләреңне Үзем хакына Мин,
бары Мин сызып ташлаячакмын
һәм гөнаһларыңны да искә алмаячакмын+.

26Дәгъваңны исемә төшер! Әйдә, хөкем оештырыйк!

Сөйлә, хаклыгыңны исбатла!+

27Синең ерак бабаң гөнаһ кылды,
синең өчен арадашчы булганнар[*] Миңа каршы баш күтәрде+.

28Шуның өчен Мин Изге йортның башлыкларын хәрәм кылдым,

Ягъкубны – һәлакәткә, Исраилне мәсхәрәгә дучар иттем.

44

Раббының Исраилгә хәер-фатихасы

44^1Ә хәзер, колым Ягъкуб, тыңла!

Мин сайлап алган Исраил, колак сал!+

2Сине яраткан, ана карынында бар иткән ярдәмчең Раббы сиңа болай ди:

„Курыкма, колым Ягъкуб – Үзем сайлап алган Ешурун[*],

3чөнки сусаган туфракка – су,
корыган җиргә ташкыннар-елгалар агызам Мин,
Үземнең Рухымны нәсел варисларыңа,
фатихамны балаларыңа яудырам+.

4Алар, су буендагы таллар кебек, үлән арасыннан шытып чыгачак.

5Берсе: ‘Мин – Раббыныкы’, – дияр,
икенчесе үзен: ‘Ягъкуб’, – дип атар,
өченчесе исә кулына ‘Раббыныкы’ дип язып куяр
һәм Исраил исемен алыр“».

6Исраил Патшасы Раббы, аны йолып алучы Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:

«Мин – беренче һәм соңгысымын,

Миннән башка икенче бер алла юк!+

7Кем Миңа тиңләшә ала?! Килсен дә шул турыда әйтеп бирсен!

Борынгы халыкны Мин бар иткәннән бирле
ниләр булганын бер-бер артлы сөйләп күрсәтсен,
шулай ук киләчәктә ниләр буласын да хәбәр итсен!

8Курыкмагыз да, калтыранмагыз да:

Мин боларны борынгы заманнарда ук сезгә игълан итмәдемме,
алдан әйтеп куймадыммы әллә?!

Сез – Минем шаһитларым.

Миннән башка икенче бер алла бармы?! –

Юк, бүтән кыя юк!

Мин берсен дә белмим!»+

Сыннарга табынуның мәгънәсезлеге

9Потларны ясаучылар – барысы да яраксыз кешеләр, аларның яраткан потлары да бернинди файда китерми. Потлар, аларның шаһитлары, берни күрмиләр дә, аңламыйлар да, шуңа күрә ясаучылары хурлыкка төшәчәк+. 10Бернинди файдасы булмаган илаһны кем ясый, сыннарны кем коя соң+? 11Сыннарга табынучылар һәммәсе рисвай булачак, һөнәрчеләр бары тик кеше генә бит! Һәммәсе бергә җыелып бассыннар – куркуга калып, һәммәсе хурлыкка төшәчәк!+

12Тимерче, корал тотып, утлы күмер өстендә эшли, чүкечләр ярдәмендә сынны эшкәртә, үзенең көчле кулы белән аны ясый; эшли-эшли ул ачыга, хәлдән тая, су да эчми, тәмам көчен җуя. 13Балта остасы агачны бау белән үлчи, ясаласы сынның сурәтен очлы эш коралы белән сызып чыга, аны кискеч белән эшкәртә, җәзбә[*] ярдәмендә тикшерә. Аннары, изге урынга куяр өчен, кешегә охшатып матур сурәт ясый. 14Ул үзенә эрбет агачы кисеп ала; урмандагы бүтән агачлар арасыннан кипарис белән имәнне сайлап алып үсәргә калдыра. Шуннан нарат агачы утырта, ә яңгыр сулары аны үстерә. 15Агачлар кешегә ягар өчен утын була; аның бер өлеше ут тергезүгә, өй җылытуга, икмәк пешерүгә китә. Шул агачтан кеше үзенә илаһ та ясый, аңа табына, пот ясый һәм аның алдында сәҗдә кыла. 16Шулай агачның бер яртысын ул яга, аның өстендә ит кыздырып, туйганчы ашый. Җылынганнан соң, ул: «Аһ, мин җылындым, ут җылысын сизәм», – ди. 17Калган агачтан ул үзенә илаһ, сын ясый, аңа табынып сәҗдә кыла, «Коткар мине, син минем илаһым бит!» дип дога укый.

18Бу кешеләр белмиләр һәм төшенмиләр, аларның күзләре йомык – күрмиләр, аларның акыллары томаланган, фикер йөртә белмиләр+. 19Араларында берсенең дә: «Мин агачның яртысын яндырдым, күмерендә икмәк пешердем, ит кыздырып ашадым. Калган яртысыннан, җирәнгеч сын ясап, шул агач кисәгенә сәҗдә кылыйммы инде?!» – дип уйларга акылы җитми. 20Андый кеше тузан артыннан куа, чуалган акылы аны ялгыш юлга кертә, ул үзен коткара алмый яисә: «Уң кулымдагы әйбер ялган түгел микән?» – дип әйтә алмый+.

Раббы – Бар итүче һәм Коткаручы

21«Боларны исеңдә тот, әй Ягъкуб,
исеңдә тот, Исраил, чөнки син – Минем колым!
Сине Мин бар иттем, син – Минем колым,
һәм Мин сине онытмаячакмын, Исраил!+
22Синең җинаятьләреңне – томан,
гөнаһларыңны болыт кебек куып таратачакмын.

Миңа кайт, чөнки Мин сине йолып алдым», – ди Раббы+.

23И күкләр, сөенегез-гөрләшегез, чөнки моны Раббы эшләде!

Җир тирәнлекләре, шатлыктан кычкырыгыз!
Куанышып җырлап җибәрегез, таулар,
урман вә андагы барлык агачлар,
чөнки Раббы Ягъкубны йолып алды,
һәм Исраилдә Ул Үзенең дан-шөһрәтен күрсәтәчәк!+

24Сине йолып алучы Раббы,
ана карынында сине бар иткән Раббы болай ди:
«Мин – Раббы, һәммә нәрсәне Бар итүче,
Мин берүзем күкләрне түшәдем,
һичбер ярдәмчесез җирне җәеп җибәрдем+.

25Ялган пәйгамбәрләр күрсәткән билгеләрне юкка чыгарам,
күрәзәчеләрнең акылсызлыкларын фаш итәм,
акыл ияләрен җиңеп чыгам,
аларның белемнәрен ахмаклыкка әйләндерәм,+
26Үз колымның сүзен раслыйм,
Үз илчеләрем әйткәнне тормышка ашырам,
Иерусалим турында:
„Анда кешеләр китереп урнаштырырмын“, – дим,
Яһүдә калалары турында:

„Алар яңадан төзелер, хәрабәдән калкып чыгар“, – дим,+

27тирән суларга:

„Кибегез! Мин сезнең ташкын суларны киптерәм“, – дим,+

28Кир турында: „Ул – Минем көтүчем,
һәм ул Минем ихтыярымны үтиячәк“, – дим,
Иерусалим хакында: „Ул яңадан төзеләчәк!“,

Аллаһы йорты хакында: „Ул кабат тергезеләчәк!“ – дип әйтәм»+.

45

Кир – Раббы сайлап алган патша

45^1Кирның башына Раббы Үзе май сөртте.

Ул, аны уң кулыннан тотып, халыкларны аңа буйсындыра,
патшаларны коралсызландыра,
аның алдында бөтен ишекләрне ача – капкалар аны туктата алмый.

Кирга Раббы болай ди:+

2-3«Мин, синең алдыңнан барып, тауларны тигезләрмен,
бакыр ишекләрне җимерермен, тимер бикләрне ватармын,
караңгыда сакланган хәзинәләрне,
яшереп калдырган байлыкларны сиңа бирермен.
Шунда син Минем Исраил Алласы,
исемеңне атап сиңа дәшүче Раббы икәнемне белерсең!++

4Колым Ягъкуб – Үзем сайлап алган Исраил хакына

Мин синең исемеңне атап чакырдым,
сиңа мактаулы исем бирдем, гәрчә син Мине белмәсәң дә+.

5Мин – Раббы, башкасы юк,

Миннән башка икенче бер алла юк!

Гәрчә Мине белмәсәң дә, Мин сине көчле итәм+.

6Мин Раббы икәнне, икенче берәүнең юклыгын
кояш чыгышыннан кояш батышына кадәр белсеннәр өчен,
шулай эшлим Мин+.

7Мин яктылык барлыкка китерәм һәм караңгылык ясыйм,
иминлек алып киләм һәм бәла-казалар җибәрәм.

Боларның һәммәсен Мин – Раббы эшлим!+

8Әй күкләр, хаклык-дөреслек яудырыгыз,
өстән, болытлардан яусын ул.

Җир өсләре ачылып китеп, котылу калкып чыксын,
хаклык, шытып чыгып, аның белән бергә үссен.

Моны Мин – Раббы бар иттем».

Раббы – бердәнбер Хаким

9Үзен Бар итүче белән бәхәсләшкән,
чүлмәк ватыклары арасында
үзе дә чүлмәк китеге булган затка – кайгы!

Чүлмәкчегә балчык: «Син нәрсә ясыйсың?» – дип әйтерме?!

Кулың ясаган әйбер синең хакта:
«Аның куллары булдыксыз!» – дип әйтерме?!+
10Атасына: «Дөньяга кемне тудырасың?»,
ә анасына: «Кемгә тормыш бирәсең?» – дип әйтүче затка – кайгы!

11Раббы, Исраилнең изге Алласы, аны Бар итүче болай ди:

«Сезгәме Миннән балаларымның киләчәге турында сорарга?!

Сезгәме иҗат җимешем белән нәрсә эшләргә кирәклеген Мине өйрәтергә?!

12Мин Җирне, андагы адәм балаларын бар кылдым,

Минем кулларым күкләрне түшәде,
һәм күк гаскәре белән дә Мин җитәкчелек итәм+.

13Кир патшаны Мин хак ниятем белән уяттым,
Мин аның барлык юлларын тигезләячәкмен.
Ул Минем каламны төзеячәк,
сөрелгән халкымны түләү вә бүләк таләп итмичә азат итәчәк», –
ди Күкләр Хуҗасы Раббы+.

14Раббы болай ди:

«Мисырның байлыгы, Хәбәшстанның кереме
һәм озын буйлы себалылар синең кулга төшәчәк, синеке булачак.

Алар, зынҗырларын өстерәп, синең арттан китәчәк,
каршыңда баш иеп: „Аллаһы бары синең белән генә,

Аңардан башка икенче бер алла юк!“ – дип ялварачак»+.

15Син, чынлап та, яшерен Аллаһы, Исраил Алласы, Коткаручы!

16Пот ясаучылар һәммәсе оят-хурлыкка калыр,
рисвай булып барысы бергә китеп барыр+.

17Исраилне исә Раббы коткарыр, мәңгелеккә коткарыр!

Сез гомердә дә оят вә хурлыкка калмаячаксыз!+

18Җирне бар иткән,
аны шушы рәвешенә китереп ныгыткан,
буш калдырмыйча яшәрлек итеп яраткан Аллаһы,
күкләрне булдыручы Раббы, болай дип әйтә:
«Мин – Раббы, башкасы юк! – ди. –

19Мин яшертен генә, караңгы почмактан торып сөйләмәдем,

Ягъкуб нәселенә: „Мине буш урыннан эзләгез“, – дип әйтмәдем.

Мин – Раббы, дөреслекне әйтүче, хакыйкатьне игълан итүче!+

Раббы һәм Бабил илаһлары

20Әй халыкларның имин калганнары, бергә җыелып якынрак килегез!

Агач потлар күтәреп йөрүчеләр,
коткара алмаган илаһка дога кылган кешеләр берни аңламый+.

21Сөйләп бирегез, дәлилләр китерегез!

(Әйдә, киңәшләшсеннәр үзара!)

Кем бу турыда алдан хәбәр итте,
борынгы заманда ук кем сөйләп бирде? – Мин, Раббы, түгелме?!

Миннән башка икенче бер алла юк!
Мин гадел вә коткаручы Аллаһы,
бүтән андый берәү дә юк!+

22Миңа йөзегез белән борылыгыз, җирнең бар тарафлары,
шулчак сез котылып калырсыз,
чөнки Мин – Аллаһы, башкасы юк!
23Мин Үземнең бар булуым белән ант иттем,
авызымнан бары тик дөреслек кенә,
һич үзгәрмәс хак сүз генә чыкты:
„Минем алда һәркем тез чүгәчәк,
һәр тел Минем исем белән ант итәчәк!“+

24„Хаклык-дөреслек вә көч бары тик Раббыда гына“, –
диячәкләр Минем хакта.

Миңа дошманлык саклаган һәркем

Минем алда оят-хурлыкка калачак.

25Ә Исраилнең барлык токымнары

Раббы хакына акланачак һәм данга күмеләчәк!»

46

46^1Бәл тез чүкте, Нәбу[*] буй сонды –
аларның сыннары терлек, йөк хайваннары өстенә төялгән.

Элек аларны сез күтәреп йөрсәгез,
хәзер исә алар йончыган хайваннар өстенә
авыр йөк булып төялгән[*]+.
2Илаһларыгыз буй сонды, тез чүкте,
үзләрен коткара алмады – әсир төште+.

3Раббы болай дип әйтә:

«Тыңлагыз Мине, Ягъкуб угыллары,

Исраил халкының исән калганнары!

Мин сезне туган көнегездән үк,
дөньяга килгәннән бирле күтәреп йөрттем+.

4Сез картайганчы, Мин шул булып калырмын,

Мин сезне, чәчләрегез агарганчы, күтәреп йөртермен.

Сезнең Бар итүчегез дә, күтәреп йөртүчегез дә – Мин ул!

Мин күтәреп йөртәм һәм коткарам+.

5Кемгә охшатырсыз, кем белән чагыштырырсыз икән Мине?!

Миңа[*] тиңләшердәй кемгә охшатырсыз икән?!+
6…Алтынны акча янчыгыннан чыгарып,
көмешне үлчәүгә куеп үлчиләр дә,
илаһ коеп ясар өчен, көмешчегә бирәләр,
аннары шул ясалма сынга табыналар, аның алдында сәҗдә кылалар+.

7Аны иңбашларына күтәреп йөртәләр дә
үз урынына бастырып куялар –
ул шунда кузгалмыйча тик басып тора.

Аңа каты итеп дәшсәң дә, ул җавап бирмәс, бәладән коткармас+.

8Әй фетнәчеләр, исегездә тотыгыз сез моны,
кайгыдан ыңгырашыгыз һәм акылыгызга килегез!

9Электә, борынгыда булганнарны исегезгә төшерегез.

Аллаһы – Миндер, башкасы юк!

Мин – Аллаһы, Миңа охшаган бүтән зат юк!

10Ахырда нәрсәләр буласын баштан ук әйтәм,
әле булмаганны Мин борынгы заманнардан ук әйтеп киләм.

Мин: „Үз ниятемне тормышка ашырырмын,
теләгән һәр нәрсәмне җиренә җиткерермен!“ – дим+.

11Көнчыгыштан, ерак илдән Мин бер кыргый кошны[*] –
ниятемне тормышка ашыручыны чакырдым.
Мин әйттемме – сүземне җиренә җиткерәм,
ниятләдемме – башкарып чыгам!+

12Үҗәтләр, тугрылыктан ерак торучылар, тыңлагыз Мине!

13Менә, Мин котылу алып киләм, ул инде бик якын,
коткару гамәлем кичекмәячәк.

Сионга Мин – котылу,

Исраилгә Үземнең дан-шөһрәтемне бүләк итәм+.

47

Бабилнең кимсетелүе

47^1Урыныңнан төш, гыйффәтле Бабил-кыз, тузанга утыр!

Тәхетең юк инде, җиргә утыр, килданиләр кызы!

Моннан ары сине назлы вә нәфис дип әйтмәсләр+.

2Тегермән ташы алып он тарт;
бөркәнчегеңне сал,
итәкләреңне җыеп, аякларыңны шәрәләндер дә
елгаларны кичеп чык+.

3Тәнең ачылыр синең, хәтта оят җирең дә күренеп торыр.

Үчемне алырмын,
беркем Миңа комачауламас!»+

4Безнең Коткаручыбыз – Исраилнең изге Алласы!

Аның исеме – Күкләр Хуҗасы Раббы!

5Раббы болай ди:

«Дәшми генә утыр да караңгыга кереп югал, килданиләр кызы!

Чөнки сине инде патшалыклар хуҗабикәсе дип йөртмәячәкләр.

6Үз халкыма ачуым чыгып,
Мин аны – милкемне – мәсхәрәгә дучар иттем,
синең кулга тапшырдым, Бабил,
ә син аларга рәхим-шәфкать күрсәтмәдең,
хәтта карт-корылар җилкәсенә чиктән тыш авыр йөк салдың+.

7Син: „Мәңге хуҗабикә булачакмын!“ – дидең,
моның нәрсә белән бетәсен уйламадың да,
фикер дә йөртеп карамадың+.

8Ә хәзер, байлык-ләззәт сөюче, иминлектә яшәүче кыз,
эчеңнән: „Мин генә! Миннән башка беркем юк!
Мин тол хатын булып калмаячакмын,
балаларымны беркайчан да югалтмаячакмын!“ –
дип уйлаучы кыз, әйткәннәремне тыңла!+

9Кинәт кенә, бер көн эчендә бу ике бәла – баласыз вә тол калу –
өстеңә берьюлы киләчәк, бар көченә сиңа ябырылачак,
гәрчә сихерле эшләрең күп, тылсымың куәтле булса да.

10Эшләреңне син явызлыгыңа таянып эшләдең,

„Мине беркем күрми“, – дидең.

Акылың вә белемең юлдан яздырды сине.

Эчеңнән: „Мин генә! Миннән башка беркем юк!“ – дип уйладың.

11Өстеңә бәла киләчәк синең – сихер белән котыла алмассың,
афәт ябырылачак – син аңардан качалмассың;
кинәттән, көтелмәгән һәлакәт килер сиңа+.

12Әйдә, яшь чагыңнан ук шөгыльләнгән сихер эшләреңне дәвам ит,
күп төрле әфсен-төфсеннәреңне ташлама:

бәлки, берәр нәрсәгә ирешерсең дә,
кемне дә булса куркыта алырсың.

13Сиңа бирелгән киңәшләрдән арып беттең инде.

Әйдә, күк күзәтүчеләр вә йолдызчыларың –
һәр яңа ай башында гаиптән хәбәр бирүчеләрең, килеп,
сине коткарып карасыннар.

14Әнә, алар салам кебек:

ут аларны яндырып бетерә – алар үзләрен дә коткара алмый.

Җылынырлык күмер түгел бу, каршында утырырлык ут түгел+.

15Синең белән бергә эшләгән,
яшь чагыңнан ук сәүдә итешкән кешеләр әнә шундый булып чыкты:

аларның һәммәсе үз юлы белән китеп барды,
сине коткарырдай беркем калмады».

48

Башбирмәс Исраил

48^1Тыңлагыз, Исраил исемен йөртүчеләр,
Яһүдәнең нәсел варислары – Ягъкуб угыллары!
Сез Раббы исеме белән ант итәсез,
Исраил Алласын чакырасыз,
ләкин тугрылык вә тәкъвалыктан ерак торасыз+.

2Шулай, сез үзегезне изге кала исеме белән атыйсыз,

Исраил Алласына таянасыз,
Аның исеме – Күкләр Хуҗасы Раббы!
3Ул болай ди:
«Булып узган вакыйгалар турында
Мин алдан ук әйтеп куйган идем –
ул сүзләр Минем авыздан чыкты;
Мин игълан иттем һәм тормышка да ашырдым,
барысын кинәттән эшләдем+.
4Үҗәт халык икәнеңне, муеныңның – тимердән,
маңгаеңның бакырдан булуын белдем Мин синең+.

5Шуңа күрә боларны сиңа күпкә алдан белдердем,
соңыннан син: „Илаһым эшләде моны,
агачтан ясалган, коеп эшләнгән сыннарым шулай билгеләде“, –
дип әйтмәсен өчен, алдан хәбәр итеп куйдым+.

6Син бу хакта ишеттең – инде менә карап бак!

Моның хак булуын танымыйсыңмы?

Хәзер исә Мин сиңа яңа,
син белмәгән яшерен нәрсәләр хакында белдерәм+.

7Болар элек булмады, хәзер генә гамәлгә аша.

Бүгенгә кадәр син бу хакта ишетмәдең,

„Мин инде моны белә идем“, – дип әйтә алмыйсың.

8Син ишетмәдең дә, белмәдең дә,
колагың күптәннән томаланган инде синең.

Мин синең хыянәтче икәнеңне белә идем;
туганнан алып фетнәче дип йөрттеләр сине.

9Ачуымны Мин Үз исемем хакына бастырып киләм,

Үземне дан-шөһрәтем хакына тыеп киләм – сине юк итмим.

10Менә, Мин сине утта эретеп чистарттым,
ләкин көмеш кебек итеп түгел –
Мин сине газап учагына салып сынадым+.
11Моны Мин Үземнең хакка эшлим,
чөнки Минем исем мәсхәрәгә калырга тиеш түгел![*]

Үземнең дан-шөһрәтемне Мин икенче берәүгә бирмәячәкмен!+

Раббының Исраилне Бабилдән коткаруы

12Тыңла әле Мине, Ягъкуб йорты,
Үзем сайлап алган Исраил халкы!
Бу – Мин, беренче һәм соңгысымын!+
13Минем кулым җиргә нигез салды,
һәм Минем уң кулым күкләрне түшәде –
Мин чакыруга, алар бергәләп торып басачак+.

14Һәммәгез җыелыгыз һәм тыңлагыз:

пот-сыннар арасыннан кем моны алдан әйтә алды?!

Раббының сөекле кешесе[*]

Бабилгә кагылышлы Раббы ихтыярын тормышка ашырачак,
үз кулы белән килданиләргә каршы көрәшәчәк+.

15Алдан Мин әйттем моны, Мин!

Аны чакырып алучы да Мин!

Аны Мин китердем, һәм ул җиңәчәк!+

16Килегез яныма, тыңлагыз Мине:

Мин баштан ук яшереп сөйләмәдем;
бу вакыйгалар башланганда, Мин шунда идем инде».

«Хәзер Хуҗа-Раббы мине[*] вә Үзенең Рухын җибәрә!»+

17Коткаручы Раббы, Исраил халкының изге Алласы, болай ди:

«Мин – Раббы, синең Аллаң,
синең файдаңа өйрәтүчемен,
сине барыр юлыңа бастыручымын.
18Минем әмерләремә колак салсаң икән!
Шул чагында бәхетең елга булып агар,
бәрәкәтең диңгез дулкыннары сыман мул булыр иде+.

19Токымнарың ком бөртекләре сыман ишле,
синнән туган балалар ком бөртекләре санынча хисапсыз булыр иде;
аларның исеме сызып ташланмас, Минем алда юкка чыкмас иде»+.

20Бабилдән чыгыгыз, килданиләрдән качыгыз!

Бу хакта кычкырып игълан итегез,
җир читенә кадәр хәбәр таратыгыз:

«Раббы Үзенең колы Ягъкубны йолып алды!» – дип әйтегез+.

21Исраилиләрне Ул чүлдән алып барганда,
сусаудан газап чикмәде алар.

Ул аларга суны таштан агызып бирде:

кыяны ярды, һәм аннан су бәреп чыкты+.

22«Явызларга тынычлык юк!» – ди Раббы.

49

Раббы колы – бар халыкларга яктылык чыганагы

49^1«Әй диңгез ярлары, тыңлагыз мине!

Ерак илләрдәге халыклар, колак салыгыз!

Мин дөньяга туганчы ук, Раббы мине чакырды,
ана карынында чагымда ук исемемне атап дәште+.

2Телемне үткен кылыч кебек итте,
кулының күләгәсе белән мине каплады,
мине очлы ук итте һәм Үзенең садагына яшерде+.

3Ул миңа: „Син – Минем колым, Исраил.

Синең аркылы Мин Үземә дан-шөһрәт табачакмын“, – диде+.

4Мин: „Юкка гына тырышканмын,
көчемне бушка, заяга әрәм иткәнмен“, – дип уйладым.

Әмма Раббы мине аклар;
миңа тиешле бүләк Аллам кулында.
5-6Ягъкуб токымын Үзенә кайтару,
Исраил халкын Үз янына җыю өчен,

Раббы мине анам карынында бар кылды һәм Үз колы итте.

Аның алдында мин данлы,

Аллам – минем көчем ул.

Хәзер Раббы: „Ягъкуб ыругларын яңадан аякка бастыру,

Исраилнең калган халкын кире кайтару өчен,

Минем колым булуың гына аз;
коткару гамәлем җирнең читләренә барып җитсен дип,

Мин әле сине халыкларга яктылык чыганагы итәчәкмен“, – ди»+.

7Һәммәсе нәфрәтләнеп караган,
халыклар тарафыннан мәсхәрә ителгән колга –
хөкемдарларның колына –

Исраилнең Коткаручысы, аның изге Раббы Алласы, болай ди:

«Тугры Раббы хакына,
сине сайлап алган Исраилнең изге Алласы хакына патшалар,
сине күреп, урыннарыннан торыр,
түрәләр синең алда җиргә йөзтүбән капланыр»+.

Сион балаларының кире кайтуы

8Раббы болай ди:

«Күңелемнең хуш чагында Мин сиңа җавап бирермен,
котылу көнендә сиңа ярдәм итәрмен.

Илне тергезү, ташландык биләмәләрне янә өләшү өчен,

Мин сине саклармын;
син – халкым белән төзегән килешүнең билгесе булырсың+.

9Тоткыннарга син: „Чыгыгыз!“,
караңгыда калганнарга: „Сез иреклесез!“ – дип әйтерсең.

Алар үзләренә юл буйларында,
шәрә калкулыкларда көтүлекләр табарлар+.
10Алар ач булмаслар, суга интекмәсләр,
көйдергеч эсседән, кызу кояштан зыян күрмәсләр,
чөнки аларны Шәфкать күрсәтүче җитәкләп йөртер,
чишмәләр янына китерер+.

11Мин Үземнең барлык тауларымны юлга әйләндерермен,
олы юлларым биектә булыр.

12Менә, ерактан кешеләр килер:

берәүләр төньяктан вә көнбатыштан,
икенчеләр исә Севене[*] җиреннән килер+.

13Әй күкләр, сөенегез-гөрләшегез!

Әй җир, шатлан!

Әй таулар, куанышып җырлап җибәрегез!

Чөнки Раббы Үзенең халкына юаныч бирде
һәм җәбер-золым күргәннәргә шәфкать кылды»+.

14Сион: «Раббы мине ташлады, Хуҗам-Хаким мине онытты!» – ди+.

15Раббы әйтә: «Ана кеше үзенең имчәк баласын онытырмы?!

Йөрәгеннән өзелеп төшкән баласын кызганмасмы?!

Хатын-кыз үз баласын оныта калса да, Мин сине онытмаячакмын!+

16Мин сине Үземнең учларыма язып куйдым,
диварларың һәрчак күз алдымда.
17Угылларың сиңа ашыга,
ә сине җимереп бөлгенлеккә төшергәннәр читкә китеп бара.

18Күзләреңне күтәреп тирә-ягыңа кара:

угылларың, җыелышып, синең янга килә.

Мин Үземнең бар булуым белән ант итәм:

син аларның барысын зиннәтле әйбер кебек өстеңә киярсең,
кәләш сыман бизәнерсең, – дип белдерә Раббы. –+

19Җимерелеп бушап калган идең син, җирең таланган иде.

Хәзер инде, Сион, халкың күплегеннән синдә кысан булачак,
ә сине талаганнар синнән китәчәк+.

20Син „инде югалтканмын“ дип уйлаган балаларың сиңа:

„Монда безгә кысан, иркенләп яшәргә безгә урын бир!“ – диячәкләр+.

21Шул чагында син күңелеңнән:

„Кем тудырды соң миңа бу балаларны?

Мин бит аларны югалткан һәм кысыр калган идем,
йортымнан читтә, куылган идем.

Аларны кем үстергән соң?

Мин бөтенләй ялгыз калган идем бит, каян килгән соң алар?“ – диячәксең».

22Хуҗа-Раббы болай ди:

«Мин, кулымны сузып, халыкларга ишарә ясармын,
кавемнәр күрерлек итеп, байрагымны күтәрермен,
һәм алар синең угылларыңны кулларына алып,
кызларыңны иңбашларына утыртып алып килерләр+.

23Патшалар синең балаларыңны тәрбия кылыр,
патшабикәләр исә балаларыңның сөт анасы булыр.

Халыклар, маңгайлары җиргә тигәнче, сиңа баш ияр,
аягыңдагы тузанны ялар.

Шулвакыт син Минем Раббы булуымны аңларсың.

Миңа өмет баглаганнар оятка калмаячак»+.

24Көчле кешенең табышын кулыннан тартып алырга мөмкинме?!

Залим кулына[*] әсир төшкәнне коткарып буламы?!+

25Раббы шулай ди:

«Әйе, әсир төшкәннәр көчле кешедән тартып алыныр,
залимнең табышы йолып алыныр!

Сиңа каршы булганнарга Мин Үзем каршы торырмын
һәм синең угылларыңны коткарырмын!+

26Сиңа золым кылганнарга үз тәнендәге итне ашатырмын,
һәм алар, шәраб эчкән кебек, үз каныннан исерер.

Шул чагында һәртөрле җан иясе Минем – Раббы, синең Коткаручың,

Йолып алучың вә Ягъкубның кодрәтле Алласы икәнемне беләчәк»+.

50

Коткарыр өчен Раббының көче җитәрлек

50^1Раббы болай ди:

«Мин куып чыгарган әнкәгезнең талак хаты бармы әллә?!

Яисә Мин сезне берәрсенә әҗәтемне кайтарыр өчен сатып җибәрдемме?!

Менә, гөнаһларыгыз өчен сатылдыгыз сез,
сезнең җинаятьләр аркасында куылды әнкәгез+.

2Мин килгәндә, ни өчен беркем юк иде,

Мин чакырганда, нигә беркем җавап бирмәде?

Сезне йолып алыр өчен, Минем кулым кыскардымы,
коткарыр өчен, көчем-куәтем җитмиме әллә?!

Мин җикерүгә диңгез кибә, елгалар чүлгә әйләнә,
балыклар сусыз чери, су җитмәгәнгә үлә+.

3Мин күкләргә караңгылык япмасы ябам, кайгы киеме кидерәм»+.

Раббы колының хур ителүе һәм аклануы

4«Хәлдән тайган бәндәгә сүзем белән ныклык бирер өчен,

Хуҗа-Раббы миңа
үгет-нәсыйхәткә колак салучы зирәкләр теле бирде.

Үгет-нәсыйхәт алучы зирәкләр кебек тыңласын дип,
һәр иртәдә Ул минем колагымны уята+.
5Хуҗа-Раббы минем колагымны ачты,
һәм мин каршылык күрсәтмәдем, качып китмәдем.
6Кыйнаучыларга – җилкәмне,
сакалымны йолкучыларга яңагымны куйдым,
битемне – хурлаудан, төкерекләрдән яшермәдем+.

7Хуҗа-Раббы ярдәм итә миңа,
шуңа күрә хурлык миңа кагылмый,
шуңа күрә йөземне чакма таш кебек тотам:

үземнең оятка калмаячагымны беләм+.

8Мине аклаучы инде якын!

Кем дәгъвалашырга тели минем белән?

Әйдә, хөкем алдына басыйк!

Кем минем белән хөкем итешергә тели – каршыма чыксын!+

9Хуҗа-Раббы Үзе миңа ярдәм итә – кем мине хөкем итә алыр?!

Менә, алар һәммәсе дә кием кебек тузып бетәчәк,
аларны көя ашаячак»+.

10Раббы әйтә:

«Сезнең кайсыгыз Раббыдан курка, Аның колының сүзен тыңлый?

Караңгыда утсыз йөрүче Раббы исеменә өметләнсен,
үзенең Алласына таянсын!

11Ә сез, ут кабызучы, яна торган уклар белән коралланучы кешеләр,
әйдә, йөри бирегез үзегез кабызган ут,
үзегез яндырган ук яктысында!

Кулым җибәргән өлешегез шундый булыр:

сез газап эчендә ятачаксыз!»

51

Раббының Сионны юатуы

51^1Раббы болай дип әйтә:

«Хаклык-дөреслеккә омтылучылар, Раббыны эзләүчеләр,
тыңлагыз Мине!
Үзегез уелып алынган кыяга,
үзегез чокып алынган тау-ташка карагыз –

2атагыз Ибраһимга вә сезне тудырган Сарага күз салыгыз!

Мин Ибраһимны чакырганда, ул әле ялгыз иде,
әмма Мин аны фатихаладым, аның нәселен үрчеттем+.

3Раббы Сионны юатачак, аның бөтен хәрабәләрен тынычландырачак,
чүлләрен Гадән бакчасыдай,
сахраларын Раббы бакчасыдай итәчәк.
Анда шатлык вә күңеллелек,

Раббыга рәхмәт уку вә дан җырлау хөкем сөрәчәк+.

4Тыңла Мине, халкым! Колагыңны куеп тыңла, кабиләм!

Хактыр: Минем тарафтан канун-карар биреләчәк,
һәм гадел хөкемем халыкларга ут яктысы булачак+.

5Мин якларга-сакларга әзермен,

Мин алып килә торган котылу инде юлда.

Үз кулым белән Мин халыкларга гадел хөкем чыгарачакмын.

Яр буендагы җирләр Миңа ышанып, көч-куәтемә өметләнеп торачак+.

6Күзләрегезне күккә күтәреп багыгыз һәм аска – җиргә карагыз:

күкләр төтен кебек таралачак, ә җир кием кебек тузачак,
кешеләре чебен кебек үлеп бетәчәк,

Минем коткаруым исә мәңгелек, хаклыгым дәвамлы+.

7Хаклык-дөреслекне белүчеләр,

Минем канунымны йөрәгендә йөртүчеләр, тыңлагыз Мине!

Кешеләрнең сезне хурлавыннан курыкмагыз,
мәсхәрәле сүзләреннән котыгыз алынмасын,+

8чөнки алар корт төшкән кием, көя ашаган йон кебек булачак;
ә Минем хаклыгым мәңгелек,

Минем коткаруым буыннан-буынга дәвам итәчәк»+.

9Уян, уян, и Раббы кулы, көч җый!

Элекке көннәрдәге, борынгы заманнардагы сыман уян!

Раһабны кискәләп ташлаучы,
аждаһа еланны чәнчеп үтерүче син түгелме?!+
10Диңгезне, тирән упкын суларын киптерүче,
йолып алынган кешеләр үтә алсын өчен, диңгез тирәнлекләрен
такыр юлга әйләндерүче син түгелме?!+
11Раббы йолып алган кешеләр кире кайтыр,
Сионга сөенешеп-гөрләшеп килер,
аларның баш очында шатлык таҗы мәңге балкыр.

Алар күңел күтәренкелеге, шатлык-куаныч табар,
кайгы-хәсрәт, көрсенүләр качып китәр+.

12Раббы әйтә:

«Мин, Мин Үзем – сезнең Юатучыгыз!

Үлемле адәм углыннан,
үләндәй шиңә торган бәндәдән нигә куркырга сезгә+?

13Сезне бар иткән Раббыны,
күкләрне түшәгән һәм җирнең нигезен салган Затны оныттыгыз сез.

Сезне изүче залимнең ачуыннан һәр көнне бертуктамый дер калтырап торасыз.

Әмма кайда соң хәзер ул залимнең ачуы?!+

14Әсирлеккә эләккәннәр озакламый азат ителәчәк –
чокыр төбендә үлмәячәк[*], икмәккә мохтаҗлык кичермәячәк.

15Мин – сезнең Раббы Аллагыз,
дулкыннар үкерерлек итеп диңгезне ярсытучымын;

Минем исемем – Күкләр Хуҗасы Раббы!+
16Мин Үз сүзләремне сезнең авызга салдым,
сезне Үз кулымның күләгәсенә яшердем;
күкләрне түшәдем, җирнең нигезен салдым,
Сионга: „Син – Минем халкым“, – дидем».

Раббының ачу касәсе

17Уян, уян, аягыңа торып бас, Иерусалим!

Раббы кулыннан алган ачу касәсен –
сине чайкалырга мәҗбүр иткән ул тустаганны –
төбенә кадәр эчтең син+.

18Үзең тапкан угыллар арасыннан сине беркем дә озата бармады,
үзең үстергән угыллар арасыннан берәү дә кулыңнан җитәкләмәде.

19Бер-бер артлы ике бәла килде синең башыңа –
кем кызганыр икән сине?
Бөлгенлек вә һәлакәт, ачлык вә кылыч килде –
кем юатыр икән сине+?
20Угылларың хәлдән тайган,
тозакка эләккән болан кебек, һәрбер урам чатында ята;

Раббының ачу-каһәре аларны шушы хәлгә салды –

Аллаңның җикерүе дәһшәтледер!

21Шулай итеп, тыңлап тор моны, газап чигүче,
шәрабсыз сәрхуш булган Иерусалим!

22Хуҗа-Раббы, Үз халкының эшен яклаучы Аллаң болай ди:

«Менә, сине чайкалырга мәҗбүр иткән касәне Мин кулыңнан алдым,
син инде Минем ачуым тустаганыннан бүтән эчмәссең+.

23Мин аны газаплаучыларың кулына,
сиңа: „Җиргә ят, без сине таптап үтәрбез!“ – дип,
сыртыңны урам туфрагы урынына таптаучыларга тапшырам».

52

Раббының Иерусалимне йолып алуы

52^1Уян, уян, Сион, көч җый!

Асыл киемнәреңне ки, Иерусалим, изге кала!

Чөнки моннан ары инде сиңа
сөннәтсез вә пакь булмаган кеше кермәячәк+.

2Аягыңа торып бас, өстеңдәге тузанны как,
урыныңа утыр, Иерусалим!

Муеныңнан зынҗырларны алып ташла, әсир төшкән Сион-кыз!

3Чөнки Раббы болай ди:

– Сез бушка сатылган идегез, шуңа күрә көмеш түләмичә йолып алыначаксыз.

4Хуҗа-Раббы болай ди:

– Минем халкым килмешәк сыйфатында яшәр өчен, башта Мисырга киткән иде, аннары аны бер гаепсезгә Ашшур җәберләде. 5Хәзер инде монда Минем нәрсәм калды? – дип белдерә Раббы. – Халкым түләүсез-нисез куып алып кителә, ә аның хаким-түрәләре үкереп елый, – ди Раббы. – Даими рәвештә, һәр көнне Минем исемем хур ителә+. 6Әмма Минем халкым исемемне таныячак; көне җиткәч: «Менә Мин!» – дип әйткән Зат булуымны беләчәк.

7Таулар кичкән хәбәрченең килүе ничек куанычлы!

Ул тынычлык игълан итә, сөенечле хәбәр алып килә,
котылу турында белдерә,

Сионга: «Синең Аллаң – патшадыр!» – дип әйтә+.

8Тыңла: синең сакчыларыңның тавышы көчәя,
алар бергәләп шатланышып кычкыралар,
чөнки Раббының Сионга кире кайтуын
үз күзләре белән күреп торалар.
9Сөенечле җыр җырлагыз, Иерусалим хәрабәләре,
чөнки Раббы Үзенең халкына юаныч китерде,
Иерусалимне йолып алды!+

10Раббы Үзенең изге кулының көчен барлык халыклар күз алдында күрсәтте –
җирнең барлык читләрендә Аллабызның коткаруын күрәләр+.

11Китегез, китегез, чыгыгыз аннан!
Нәҗес нәрсәгә кагылмагыз!
Ул урыннан чыгыгыз, пакьләнегез,
Раббы савытларын алып баручылар!+
12Ләкин сез ашыкмый гына чыгарсыз;
чыгу белән качып китмәссез,
чөнки Исраилнең Раббы Алласы сезне алдан да,
артыгыздан да саклап барыр+.

Раббының газап чигүче колы

13Раббы болай ди:

«Менә, Минем колым уңышка ирешер,
дәрәҗә казаныр, мактаулы булыр, югары күтәрелер!+

14Кайчандыр аңа карап бик күпләр шаккаткан иде:

аның кыяфәте бозылган, кешенекенә охшамаган,
килеш-килбәте адәм баласыныкы кебек түгел иде.

15Әмма ул күп халыкларны гаҗәпләндерәчәк әле,
патшалар аның алдында тынып калачак!

Дөрестән дә, кешеләр үзләренә әйтмәгән нәрсәләрне күрәчәк,
ишетмәгән нәрсәләргә төшенәчәк»+.

53

53^1Без алып килгән хәбәргә кем ышанды?

Раббы кулының көче кемгә ачылды+?

2Раббы алдында ул[*] – нәфис үлән, коры җирдәге тамыр кебек үсте;
аның кыяфәтендә без сокланырлык матурлык та, бөеклек тә,
безне җәлеп итәрдәй берни дә юк иде+.
3Кыен күргән, чир-газап татыган ул адәм
кешеләр нәфрәтенә дучар ителгән,
алар тарафыннан читкә тибәрелгән иде;
андый кешедән йөзне читкә борган кебек,
аңа да нәфрәт белән карадылар.
Безнең алда ул бернигә дә тормый иде+.
4Ләкин ул безнең сырхауларны үз өстенә алды,
авыруларыбызны күтәреп алып китте.
Без аны Аллаһы тарафыннан кыйналган,
җәза бирелгән һәм җәберләнгән дип уйладык,+

5ул исә безнең җинаятьләребез аркасында тәненә җәрәхәт алды,
гөнаһларыбыз аркасында кыйналды.
Аның җәзалануы безгә иминлек,
җәрәхәтләре сихәтлек китерде+.
6Без барыбыз сарыклар сыман адашып йөрдек –
һәркайсыбыз үз юлында булды,
ә Раббы барыбызның гөнаһларын аның өстенә өйде+.

7Аны газапларга дучар иттеләр,
әмма ул күндәмлек белән аларны кабул итте,
авызын ачып берни дәшмәде;
чалырга алып барган сарык бәрәне сыман,
йон кыркучылар алдында тавышын чыгармаган бәрән сыман
һичбер аваз салмады+.

8Тотып алып аны хөкем иттеләр.

Аның язмышы турында кем уйлап торган?!

Тереләр җиреннән ул тартып алынды,
халкымның җинаятьләре аркасында үлемгә хөкем ителде+.

9Каберне аңа яманнар арасында билгеләделәр –
аның урыны бай кеше[*] янында булды,
гәрчә ул җәбер-золым кылмаса да,
теле ялган сүз сөйләмәсә дә+.

10Раббы аңа газап-сызланулар җибәрергә хәл кылды,
кыйналуга дучар итте.

Әгәр дә Син, Раббы, аның җанын гаеп йолу корбаны итсәң,
ул үзенең токымын күрәчәк, озак яшәячәк,
аның аша Раббы ихтыяры тормышка ашачак.

11Кичергән газаплардан соң ул яктылык[*] күрәчәк,
үз эшенең асылына төшенеп канәгатьләнү табачак.

«Минем тәкъва колым күпләрне аклаячак,
аларның гөнаһларын үз өстенә алачак, – ди Раббы. –+

12Үзен үлем кулына тотып биргән,
җинаятьчеләр исәбенә кертелгән өчен,
Мин аның урынын бөекләр арасында ясармын,
һәм табышны ул көчлеләр белән бүлешер.
Ул күпләрнең гөнаһын үз өстенә алды,
җинаятьчеләрнең яклаучысы, арадашчы булды».

54

Раббының Иерусалимгә тугрылыгы һәм Аның тынычлык турындагы килешүе

54^1«Сөен, баласыз кысыр хатын!

Шатлыгыңнан кычкыр, җырлап җибәр,
тулгак авырлыгын кичермәгән хатын!

Чөнки ирле хатынныкына караганда
ире ташлаган хатында балалар күбрәк булыр, – ди Раббы. –+

2Чатырыңны киңәйт, яшәгән урыныңда пәрдәләрне озынайт,
уңайсызланып торма;
чатыр бауларын озынрак ит, казыкларын ныгыт!

3Чөнки син уңга таба да, сулга таба да киңәячәксең,
синең токымың халыкларның җирләрен биләп алыр,
бушап калган калаларда урнашыр.

4Курыкма, оятка калмассың!

Рухыңны төшермә, чөнки син хурлык кичермәссең!

Яшь чагыңдагы оятка калуларыңны онытырсың,
тол хатын булып яшәгән вакыттагы хурлыгыңны
бүтән исеңә дә алмассың!+
5Чөнки синең ирең – сине Бар итүче;
Аның исеме – Күкләр Хуҗасы Раббы!
Сине йолып алучы – Исраилнең изге Алласы!
Аны бөтен җирнең Алласы дип йөртәләр+.

6Раббы сине – ташланган вә рухы төшкән хатынны,
яшьлектә кияүгә чыккан һәм
ире ташлап киткән хатынны чакырган кебек чакыра, – ди Аллаң. –+

7Мин сине аз гына вакытка калдырып тордым,
ләкин зур рәхим-шәфкать күрсәтеп кире кабул итәм+.

8Ачуым кызган чакта,

Мин йөземне синнән кыска вакытка яшереп тордым,
ләкин, бетмәс-төкәнмәс мәрхәмәтемне күрсәтеп,
сиңа рәхим-шәфкать кылам, –
ди сине йолучы Раббы. –+
9Бу Минем өчен Нух заманындагы кебек:

Нух туфанының сулары җир йөзен бүтән басмаячак,
дип ант иткән сыман,

Мин сине бүтән ачуланмаска, битәрләмәскә ант итәм+.

10Гәрчә таулар урыныннан күчсә дә, калкулыклар какшаса да,

Минем мәрхәмәтем синнән китмәс,
тынычлык турындагы килешүем какшамас, –
ди сиңа рәхим-шәфкать күрсәтүче Раббы+.

11И син, давылларда йончыган, кайгыга чумган бичара кала!

Менә, матур итеп таштан диварларыңны төзим,
нигезеңне зәңгәр якуттан салам,

12манара башларын кызыл ахактан ясыйм Мин синең,
капкаларыңны ялтырап торган асыл таштан,
әйләндереп алган барлык диварларыңны кыйммәтле таштан эшлим.

13Синең барлык балаларыңны Раббы өйрәтер,
алар тыныч-имин яшәр+.
14Син хаклык-дөреслек белән ныгырсың;
җәбер-изелүдән ерак торырсың, куркыр урының калмас;
афәттән азат булырсың, ул сиңа якын килмәс.

15Кем дә булса сиңа һөҗүм итә калса, бел: бу Миннән булмас;
сиңа каршы кем генә һөҗүм итсә дә, синнән һәлакәтен табар.

16Күмерләргә ут өрүче, эш коралы ясаучы тимерчене Мин бар иттем,
җимерү алып килүчене дә Мин барлыкка китердем.

17Сиңа каршы ясалган бер генә корал да уңышлы булмас;
мәхкәмәдә гаеп ташлаган һәркемне син кире кагарсың.

Менә шундый ул, Раббы колларына тигән өлеш;

Мин аларны аклармын», – ди Раббы+.

55

Әй сусаганнар, килегез

55^1Раббы болай ди:

«Әй сусаганнар, һәммәгез су янына килегез!

Көмешегез булмаганнар, килегез, ризык алып ашагыз,
килегез, көмеш түләмичә, бушлай гына шәраб вә сөт алыгыз!+

2Нигә сез ризык затыннан булмаган әйбер өчен көмеш сарыф итәсез,
авыр хезмәт белән тапканыгызны
тамак туйдырмый торган нәрсәгә алыштырасыз?

Мине дикъкать белән тыңлагыз, һәм нигъмәтләрдән авыз итәрсез,
сый-хөрмәттән ләззәт табарсыз!+
3Сүзләремә колак салыгыз, яныма килегез,
тыңлагыз Мине, һәм сез яшәрсез.
Мин сезнең белән мәңгелек килешү төзермен,
Давытка ничек тугры булсам,
сезгә дә тугрылык сакларга вәгъдә итәмен+.

4Менә, Давытны Мин халыкларга шаһит, юлбашчы вә хаким иттем.

5Син, Исраил, үзең белмәгән халыкларны чакырырсың,
һәм сине белмәгән халыклар Раббы Аллаң,

Исраилнең изге Алласы хакына синең янга ашыгыр,
чөнки Ул сине данлы итте»+.

6Табарга мөмкин булганда, Раббыны эзләгез,
Ул якында чакта чакырыгыз Аны!+
7Яман кеше – үзенең юлын,
бозык кеше үзенең ниятләрен калдырып,
Раббыга әйләнеп кайтсын,
һәм Ул аңа рәхим-шәфкать күрсәтер,
Аллабызга килсен: ярлыкауга Ул бик юмарт.
8«Минем уйларым – сезнең уйлар түгелдер,
сезнең юллар – Минем юллар түгел, – дип белдерә Раббы. –

9Күкләр җир өстеннән никадәр биек булса,

Минем юлларым да сезнең юллардан шуның кадәр биегрәк,

Минем уйларым да сезнең уйлардан шуның кадәр югарырак+.

10Күктән яуган яңгыр яки кар кире күккә кайтмаган,
бәлки, сугарып, җирне уңдырышлы иткән,
чәчкән кешегә – орлык, ашаган кешегә икмәк биргән кебек,

11Минем авызымнан чыккан сүз дә Миңа файдасыз булып кире кайтмый,
ә бәлки Мин теләгәнне башкара:

Мин аны нинди йомыш белән җибәргән булсам,
шул эшне үтәп чыга»+.

12Шулай итеп, сез шат күңел белән юлга чыгарсыз
һәм исән-имин кире кайтырсыз;
таулар вә калкулыклар сезнең алда шатланып җыр сузар,
кырдагы барлык агачлар кул чабар+.
13Чәнечкеле куак урынына – кипарис,
кычыткан урынына мәрсид куагы үсеп чыгар,
һәм болар барысы да, мәңге югалмый торган билге буларак,

Раббыга дан өстәр+.

56

Раббының чит халыкларны кабул итүе

56^1Раббы болай ди:
«Минем коткаруым инде якын,
хак булуым да тиздән ачыкланыр,
шуңа күрә гаделлек белән эш итегез,
дөрес эшләр башкарыгыз+.

2Шулай эшләгән, әлеге гамәлләргә ике куллап ябышкан,
шимбә көн кагыйдәләрен таныган һәм
аларны нәҗесләүдән сакланган,
һәртөрле явызлыктан тыелган кеше бәхетледер!»+

3Раббы юлына күнгән чит җир кешесе:

«Раббы мине Үз халкыннан аерачак!» – дип,
хәрәм агасы: «Мин – бары тик корыган агач!» – дип әйтмәсен+.

4Чөнки Раббы болай ди:
«Минем шимбә көн кагыйдәләрен таныган,
күңелемә хуш килгән гамәлне сайлаган,

Мин төзегән Килешүгә нык тотынган хәрәм агаларына

5угыллы вә кызлы булуга караганда да әйбәтрәк нәрсә бирәм –

Үз йортымның диварлары эчендә исемнәрен атап һәйкәл куям;

Мин аларга мәңгегә биргән исем беркайчан юкка чыкмаячак.

6Ә Раббыга хезмәт иткән, Аның исемен яраткан,

Аның колына әйләнгән, Раббы юлына күнгән чит җир кешеләрен,
шимбә көн кагыйдәләрен таныган һәм
аларны нәҗесләүдән сакланган,

Мин төзегән Килешүгә ныклап тотынган барлык кешене

7изге тавыма алып киләм һәм

Үземнең гыйбадәтханәмдә сөенечкә күмәм.

Мәзбәхемдә алар китергән тулаем яндыру корбаннарын
вә бүтән корбаннарны Мин хуш күрермен.

Минем йортым барча халыклар өчен дога кылу йорты дип аталыр»+.

8Сөрелгән исраилиләрне бергә җыючы Хуҗа-Раббы болай ди:

«Бирегә җыелганнар янына Мин әле бүтәннәрне дә җыярмын»+.

Исраилнең сукыр көтүчеләре

9Әй кыргый җанварлар вә урман җәнлекләре, ашарга килегез!+

10Исраилнең сакчылары сукыр вә акылсыздыр.

Аларның һәммәсе – өрә белми торган телсез этләр,
яталар да черем итәләр, йокы симертәләр+.

11Һич туя белмәгән комсыз этләр бу!

Алар – акылсыз көтүчеләр: һәркем үз юлыннан атлый,
үз җаен кайгырта+.

12«Килегез, – диләр алар, – шәраб миннән булыр,
исергәнче эчик!

Иртәгә дә көнне шулай үткәрербез,
тагын да шәбрәк итеп кәефләнербез!» – диләр+.

57

Исраил халкының хыянәте

57^1Тәкъва кешеләр һәлак була,
әмма моңа беркемнең дә йөрәге сызламый.

Тугры кешеләр юкка чыга.

Тәкъва кешеләр, үлеп, явызлыктан котылалар,
һәм шушы хәлнең асылына берәү дә төшенми.

2Туры юлдан йөрүчеләр тынычлыкка ирешә –
мәңгелек урыннарына ял итәргә ята+.

3«Әй сез, сихерче хатын балалары,
хыянәтче вә фахишә хатын токымы, бире килегез!+

4Кемне мәсхәрәлисез сез?

Кемгә авызыгызны зур итеп ачасыз, телегезне чыгарасыз?

Әй җинаять балалары, ялган орлыгы түгелме сез?!

5Имәннәр арасында,
киң ябалдашлы һәр агач астында дәртегез котыра,
тарлавыкларда, салынкы кыя ташлар астында
балаларыгызны корбанга китерәсез[*]+.

6Тарлавыктагы шома ташлар – синең яраткан потларың!

Алар – синең язмышың, и Исраил!

Син аларга шәраб вә икмәк бүләге китердең.

Шушыларны күреп, Мин канәгать булырга тиешме?!

7Син үзеңнең ятагыңны биек тау башына менгердең дә
шунда корбан китерергә бардың.

8Ишек-бусагаң артына мәҗүсиләрнең тамгаларын куйдың;

Мине ташлап калдырып,
ятагыңны җәйдең дә шунда менеп яттың,
үз сөяркәләрең белән килешү беркеттең,
шәһвәт белән аларның шәрәлегенә текәлдең+.

9Молых илаһына[*] син зәйтүн мае күтәреп бардың,
бик күп хушбуйлар сарыф иттең;
илчеләреңне еракка, хәтта үлеләр дөньясына – тирәнгә җибәрдең.

10Озын юлда син арыдың,
ләкин: „Өметем бетте!“ – дип әйтмәдең,
яңа көч таптың, хәлсезлек сизмәдең.

11Миңа тугрылыгыңны бозарлык, Мине исеңнән чыгарырлык,
йөрәгеңнән сызып ташларлык дәрәҗәдә
кемнән курыктың соң син, кемнән котың алынды?

Мин озак дәшми торгангамы, Миннән курыкмый башладың+?

12Синең „тәкъва“ эшләреңне Мин фаш итәрмен –
алар синең файдага булмас!
13Җыйган илаһларың
ярдәм сорап кычкырган чагыңда коткарырмы сине?!

Аларның һәммәсен өермә очырып алып китәчәк,
искән җил сибеп җибәрәчәк.

Ә Миндә сыену урыны эзләгән кеше шушы җирне биләмәгә алачак,
изге тавыма хуҗа булачак»+.

Хәсрәт кичерүчеләргә юаныч

14Раббы әйтә:

«Юл салыгыз, юл салыгыз, тигезләгез юлны!

Халкым юлындагы барлык киртәләрне алып ташлагыз!»

15Мәһабәт вә бөек, мәңге яшәүче, исеме Изге булган Зат болай ди:

«Мин изге биеклектә яшәсәм дә,
хәсрәтлеләр, төшенкелеккә бирелгәннәр янындамын –

Мин аларның рухын күтәрермен, йөрәген терелтермен!+

16Мин сездән һәрчак гаеп эзләмәм,
бертуктаусыз ярсуымны түкмәм,
юкса Минем хозурымда кешеләрнең рухы,
Мин барлыкка китергән җаны хәлдән таяр иде+.

17Комсызлык кебек гөнаһлары өчен халкыма ачуым кабынды,
һәм Мин аларны җәзаладым, ярсып, йөземне яшердем;
ләкин алар, үҗәтләнеп, йөрәкләре кушкан юлдан бара бирделәр+.

18-19Мин аларның юлларын күреп тордым,
тик шулай да аларны дәвалап савыктырырмын,
Үзем җитәкләп алып барырмын, юатырмын,
хәсрәтлеләрнең теленә шатлыклы сүзләр салырмын.

Ерактагыларга да, якындагыларга да – тынычлык-иминлек! –
ди Раббы. –
Мин аларны дәвалармын!++
20Ә явызлар – һич туктамый котырынган,
дулкыннары яр буена ләм вә пычрак чыгарган диңгез кебек.

21Явызларга тынычлык булмас!» – ди Аллам+.

58

Раббы кушканча ураза тоту һәм шимбә көнне олылау

58^1Раббы болай дип әйтә:

«Каты итеп кычкыр, тавышыңны тыйма,
быргыныкы сыман көчле ит!

Халкым кылган җинаятьләрне,

Ягъкуб нәселе кылган гөнаһларны аларның үзләренә белдер!+

2Алар, дөрес гамәл кылучы халык,
үз Аллаларының кануннарын ташламаучы халык сыман,
көн арты көн Мине эзли, Минем юлларымны белергә тели;
алар Минем гадел хөкем итүемне сорый,

Аллаһыга якынаерга омтыла.

3„Без ураза тотабыз, Син нигә моны күрмисең?

Үзебезне тыябыз, ә Син моны игътибарга алмыйсың!“ – ди алар.

Чынлыкта исә, сез ураза тоткан көнне ни теләсәгез, шуны эшлисез,
хезмәтчеләрегезне авыр эшкә җигәсез+.

4Уразагызны ызгыш-талаш вә гаугада уздырасыз,
рәхимсезләнеп башкаларга кул күтәрәсез.

Ураза тотуыгыз әнә шул рәвешле булганда,
догаларыгыз югарыда кабул кылынмас.

5Мин теләгән ураза шундый буламы?!

Үзеңне тыеп торуны, камыш кебек башыңны июне,
тупас тукыма җәеп, көл өстендә ятуны сез

Раббы күңеленә хуш килгән ураза көне дип атыйсызмы?!+

6Мин теләгән ураза менә мондый була:
гаделсезлек богауларын өз,
камыт бауларын чиш,
изелгәннәрне иреккә җибәр,
һәртөрле камытны җимереп ташла+.
7Ачларга икмәк бүлеп бир,
йорты-җире булмаган бичараны өеңә чакыр,
ялангач кешене киендер,
туганнарыңнан качып йөрмә+.

8Менә шул чагында яктылыгың таң кебек балкып торыр,
тизрәк сихәтләнерсең;
синең тәкъвалык үзеңнән алда атлар,
ә Раббы шөһрәте артыңнан саклап барыр+.
9Раббыга дәшкәндә, Ул сиңа җавап бирер,
ярдәмгә чакырганда, „Мин биредә!“ дип әйтер.

Башкаларга кидергән камытыңны җимереп ташласаң,
бармак төбәп кешеләрне мәсхәрәләүдән туктасаң,

10ач кешегә үз ризыгыңнан өлеш чыгарсаң,
мохтаҗга кирәген-теләгәнен бирсәң,
яктылыгың караңгыда балкып торыр,
дөм караңгы вакытың да көн үзәге сыман якты булыр.

11Раббы һәрчак сине җитәкләп барыр,
корып кипкән җирдә туендырыр, тән-бәдәнеңне ныгытыр;
син мул итеп сугарылган бакча,
суы беркайчан да бетми торган чишмә кебек булырсың+.

12Борынгы хәрабәләр урынында син яңа калалар корырсың,
иске нигезләрдә биналар күтәрерсең,
һәм сине „ишелгән диварларны төзәтүче“,
„яшәү өчен урамнарны яңартучы“ дип атарлар+.

13Әгәр дә син шимбә көннәрне аяк астына салып таптамасаң,

Минем изге көнемдә үз файдаңны кайгыртудан тыелсаң,
шимбәне, Раббының изге көнен, шатлыклы вә хөрмәтле дип атасаң,
үз ихтыярыңны канәгатьләндерә торган көндәлек эшләрең белән шөгыльләнмичә,
табыш артыннан кумыйча,
буш сүзләр сөйләмичә, шимбә көнгә хөрмәт күрсәтсәң,+

14Раббы синең сөенечең булыр,
һәм Мин сине илнең биеклекләре өстеннән хуҗа итәрмен,
атаң Ягъкуб биләмәсеннән файдаланырга мөмкинлек бирермен».

Әлеге сүзләр Раббы авызыннан килеп иреште+.

59

Халыкның гөнаһы һәм үкенүе

59^1Юк, Раббының коткаручы кулы көчен җуймады,
колагы ишетә Аның, томаланмаган+.

2Ләкин гаеп эшләрегез Аллагыз белән сезнең арада киртә булды,
кылган гөнаһларыгыз Аның йөзен сездән яшерде,
шуңа күрә Ул сезне ишетми+.
3Сезнең куллар канга буялган,
бармакларыгыз гаеп эшләр белән нәҗесләнгән,
авызыгыз – ялган, телегез гаделсезлек сөйли+.

4Һичкем, хөкем гадел булсын, дип әйтми,
үз дәгъвасын дөреслек белән якламый;
буш сүзгә ышаналар, ялган сөйлиләр,
явызлык белән йөкле булып, бозыклык тудыралар+.

5Кара елан йомыркасы өстендә утыра алар, пәрәвез үрә.

Шул йомыркаларны ашаучы үләчәк,
йомырка ватыла калса, эченнән агулы елан шуып чыгачак.

6Аларның пәрәвезеннән кием тегеп булмый –
үзләре ясаган нәрсәгә алар төренә алмый.
Алар кылган гамәлләр бозык,
куллары көчләү, изүне генә белә+.
7Аяклары явызлык кылырга йөгерә,
гаепсез кешенең канын түгәргә ашыга;
аларның уй-ниятләре бозык,
йөргән юлларында талау вә җимерү генә+.
8Алар иминлек юлын белмиләр,
юлларында гаделлек юк;
алар үз юлларын кәкре иттеләр,
шул юлдан йөрүчеләр тынычлыкның нәрсә икәнен белмиләр.

9Менә шуңа күрә Раббының гаделлеге бездән ерак,

Раббы Үзенең хаклыгы белән безгә килеп ирешмәде.

Без яктылык көтәбез, әйләнә-тирәдә исә караңгылык,
без нур эзлибез, әмма дөм караңгылыкта йөрибез.

10Сукырлар сыман диварга тотынып,
күзсез кешеләр кебек капшанып йөрибез.

Эңгер-меңгердә барган сыман көн уртасында абынабыз;
сау-сәламәтләр арасында үлеләр кебек без+.
11Без барыбыз да аюдай үкерәбез,
күгәрчендәй моңланабыз;
гаделлек көтәбез, ә ул юк,
котылу көтәбез, тик ул бездән ерак+.
12Чөнки без Синең алда күп җинаятьләр кылдык,
гөнаһларыбыз безгә каршы шаһитлык бирә.
Җинаятьләребез һәрчак күз алдыбызда,
гаеп эшләребезне үзебез белеп торабыз.
13Без Раббыга каршы баш күтәрдек,
Аңардан йөз чөердек, Аллабыздан читкә киттек,
җәбер-золым кылырга, фетнә чыгарырга өндәдек,
йөрәкләребездә ялган тудырып, шуны сөйләп йөрдек.

14Гаделлек артка чигерелде,
хаклык-дөреслек еракта калды;
хакыйкать мәйданда абынды,
намуслылык керер юл тапмый.
15Бер җирдә дә хакыйкать юк,
явызлыктан тыелучы кеше үзе табышка әйләнә.

Раббының гөнаһтан баш тартучыларны коткаруы

Гаделлек юклыгын күреп, Раббының җаны әрнеде.

16Шушы хәлне һичкемнең,
бер затның да үзгәртергә теләмәвенә Ул бик гаҗәпләнде.

Шул чагында җиңүне Аңа Үз кулы алып килде,
хаклыгы Аңа таяныч булды+.
17Хаклыкны Ул иңенә көбә күлмәк итеп япты,
коткаруны очлым итеп киде,
үчне – өс киеме, ярсуны Үзенә япанча итте+.

18Кылган эшләренә карап, Ул һәркемгә әҗерен бирәчәк:

дошманнарына каһәре белән ябырылачак,
Аны күрәлмаучыларны җәзага тартачак,
яр буендагыларга тиешлесен түләячәк!+
19Раббының исеменнән – көнбатышта,

Аның дан-шөһрәтеннән көнчыгышта куркуга төшәчәкләр,
чөнки Ул ташкын судай –

Раббы сулышыннан ургылып аккан ташкындай ябырылачак.

20«Сионга – гөнаһларыннан баш тарткан Ягъкуб балаларына –

Коткаручы киләчәк!» – дип белдерә Раббы+.

21«Менә, Мин алар белән төзегән килешү шундыйдыр: сезгә иңдерелгән Рухым, телегезгә салган сүзләрем сездән алынмас, сезнең үзегездән, бала вә оныкларыгыздан бүгеннән башлап һичкайчан алынмас», – ди Раббы+.

60

Иерусалимнең даны

60^1Аягыңа торып бас, Иерусалим, нур чәч!
Чөнки синең яктың килде,
синең өстә Раббының дан-шөһрәте балкыды+.
2Менә, җирне караңгылык,
халыкларны тирән караңгылык каплап алды,
ә синең өстә Раббы нуры, Аның дан-шөһрәте балкып чыкты+.

3Халыклар – синең яктыңа,
патшалар синнән сирпелгән нур тирәсенә җыелыр+.

4Раббы болай дип әйтә:

«Күзләреңне күтәреп тирә-ягыңа кара әле!

Алар, һәммәсе дә җыелышып, синең янга килә:

угылларың ерактан кайта,
кызларыңны, әнә, кулларына күтәреп киләләр+.

5Моны күреп, син шатлыгыңнан балкырсың,
йөрәгең куаныч белән тулыр, дулкынланып тибә башлар.

Диңгез буйлап сиңа мал-мөлкәт китерерләр –
халыкларның байлыгы синеке булыр+.
6Мидьян белән Эйфадан килгән яшь дөяләр –
күп санлы дөяләр тутырыр җиреңне.
Шебаның бар халкы синең янга килер,
алтын вә хуш исле сумала-майлар китерер һәм Раббыга дан җырлар+.

7Кыдар кавеменең барлык сарык көтүләрен синең янга җыярлар,

Нәбают кавеменең сарык тәкәләрен сиңа китерерләр:

алар Минем мәзбәхтә күңелемә ятышлы корбан булыр,
һәм Мин шулай Үземнең данлы йортыма шөһрәт өстәрмен+.

8Күктә йөзгән болытлардай,
ояларына кайта торган күгәрченнәрдәй кемнәр оча анда+?

9Таршиш кораблары бирегә беренче булып йөзеп килә –
яр буендагы җирләр әнә Миңа өметләнеп тора.

Бу кораблар Раббы Аллаң исеме хакына,

Исраилнең изге Алласы хакына көмеш вә алтыннары белән бергә
ерактан синең балаларыңны алып килә,
чөнки сине Ул, Иерусалим, данлы итте+.

10Чит-ятлар синең диварларыңны тергезәчәк,
ә аларның патшалары сиңа хезмәт итәчәк.
Ачулы чагымда Мин сиңа җәза биргән булсам да,
инде, игелек кылып, рәхим-шәфкатемне күрсәтәм+.

11Синең капкаларың һәрвакыт ачык торачак,
көндез дә, төнлә дә ябылмаячак:

шул капкалардан халыкларның байлыгын
һәм аларның патшаларын сиңа китерәчәкләр+.

12Сиңа хезмәт итәргә теләмәгән патшалыклар һәлак булачак,
андый халыклар тәмам юк ителәчәк+.

13Минем изге йортымны бизәр өчен,

Ливанның күрке булган кипарис,
чинар вә нарат агачлары сиңа китереләчәк.

Аягым баскан урынны Мин шулай данга күмәчәкмен.

14Сине җәбер кылганнарның угыллары каршыңа баш иеп киләчәк,
сиңа кимсетеп караганнарның һәммәсе аягыңа егылачак;
алар сине Раббының,
Исраилнең изге Алласының Сионы дип йөртәчәк+.
15Син ташландык идең, сине күрәлмадылар,
синең аша беркем үтеп йөрмәде,
әмма Мин сине мәңгегә горурлык
һәм барлык буыннар өчен шатлык чыганагы итәчәкмен.

16Син халыкларның сөте белән туеначаксың,
аларның патшалары күкрәгендә ризык табачаксың.

Шул чагында син Минем коткаручы Раббы,
сине йолып алучы,

Ягъкуб токымының кодрәтле Заты икәнемне беләчәксең+.

17Бакыр урынына – алтын, тимер урынына – көмеш,
агач урынына – бакыр,
ташлар урынына тимер китерермен Мин сиңа.
Җитәкчең итеп – тынычлыкны,
синең өстән башлык итеп хаклык-дөреслекне куярмын.

18Синең җиреңдә көчләү-изү турында бүтән ишетелмәс,
чикләрең эчендә талау вә бөлгенлек турында сүз бармас.

Диварларыңны син – Котылу, капкаларыңны Мактау дип атарсың+.

19Кояш инде синең көндезге яктырткычың булмас,
ай да сиңа нур сипмәс;
синең мәңгелек яктырткычың – Раббы Үзе,
синең дан-шөһрәтең Аллаң Үзе булыр+.
20Синең кояшың инде батмас, аең яшеренмәс,
чөнки Раббы Үзе синең мәңгелек яктырткычың булыр,
һәм кайгылы көннәрең шулай тәмамланыр+.

21Синең бар халкың тәкъва булыр,
җирнең мәңгелек хуҗасына әйләнер.

Алар – Мин утырткан үсенте,

Миңа дан китерүче иҗатым җимеше+.

22Аларның иң кечкенә дип саналган гаиләсеннән – меңләгән,
иң көчсезеннән куәтле халык чыгар.

Вакыты җиткәч, Мин, Раббы, бу эшне тиз арада башкарырмын».

61

Раббының шәфкать күрсәтү елы

611-3Хуҗа-Раббы, мине сайлап алып, миңа Үзенең Рухын иңдерде;

Ул мине мазлумнарга шатлыклы хәбәр җиткерер,
хәсрәтле йөрәкләрне дәвалар,
әсирләргә вә тоткыннарга: «Сез – азат!» – дип белдерер,

Раббының шәфкать күрсәтү елын
һәм Аллабызның үч алу көнен игълан итәр,
барлык хәсрәтле кешеләрне юатыр,

Сионда хәсрәт чигүчеләргә көл урынына – баш киеме,
аһ-зар урынына – шатлык мае,
төшенке рух урынына данлы кием бирер өчен җибәрде.

Раббы Үзенең дан-шөһрәте хакына утырткан

«тәкъвалык имәннәре» дип йөртерләр ул кешеләрне+++.

4Борынгы хәрабәләр урынында алар яңа калалар корачак,
элекке заманнарда җимерелгәнне тергезәчәк,
ничәмә буыннар дәвамында буш яткан,
таланган калаларны кабаттан яңартачак+.

5Чит-ятлар, килеп, мал-туарыгызны көтәр,
сезнең өчен иген игәр,
йөзем бакчаларыгызны карар.
6Ә сез «Раббы руханилары» дип йөртелерсез,
сезне «Аллабызның хезмәтчеләре» дип атарлар.
Сез халыклар байлыгыннан файдаланырсыз,
алардан күчкән мөлкәт белән мактанырсыз+.
7Кичергән хурлык вә мәсхәрә урынына
икеләтә рәхәтлекләр алырсыз.

Әйе, үз җирегездән биләмә өстенә биләмә алырсыз –
шатлыгыгыз гомерлек булыр+.
8Чөнки Мин, Раббы, гаделлек яратам,
талау белән җәбер-золымны күрәлмыйм;
тугры калып, халкыма Мин тиешле әҗерен кайтарырмын,
алар белән мәңгелек килешү төзермен+.

9Аларның токымы – халыклар арасында,
нәселе кавемнәр арасында мәшһүр булыр.

Аларны күргән һәркем:

«Бу – Раббы фатихасын алган халык», – дияр+.

10Раббыда мин зур сөенеч табам,
Алламда җаным шатлыклар кичерә,
чөнки Ул мине котылу киемнәренә киендерде,
җиңү япанчасына төрде.
Мин – башына такыя кигән кияүгә,
зиннәтләре белән бизәнгән кәләшкә охшап торамын+.

11Үсентеләрнең – җирдә,
чәчелгән орлыкның бакчада үсеп чыгасы хак булган кебек,

Хуҗа-Раббының да бар кавемнәр күз алдында

Үз халкына җиңү китерәсе һәм мактауга күмеләсе хак нәрсәдер!

62

Иерусалимнең яңа исеме

62^1Җиңүе – шәфәкъ нуры сыман балкый,
котылуы ялкын кебек дөрли башламас борын,
Сионны яклап сүз дәшми тормам,
Иерусалимне кайгыртудан туктамам.
2Халыклар – синең җиңүеңне,
барлык патшалар дан-шөһрәтеңне күрер;
сиңа яңа исем белән дәшәрләр,
аны сиңа Раббы Үзе кушар+.
3Син – Раббы кулындагы гүзәл такыя,
Аллаң кулындагы патша таҗы булырсың+.
4Сине инде «ташландык» дип,
җиреңне дә «вәйран булган» дип әйтмәсләр,
син «Минем куанычым» дип аталырсың,
җиреңне «ирле хатын» дип йөртерләр,
чөнки Раббы синдә куанычын табар,
җирең хуҗалы-ирле булыр+.

5Яшь егет үзенә хатын итеп кыз кешене алган кебек,
угылларың да сине мәңгегә үзенә алыр;
кияү үзенең кәләшенә ничек сөенсә,
синең Аллаң да сиңа шулай сөенер+.

6«Синең диварларыңа, Иерусалим, Мин сакчылар куйдым,
көндез дә, төнлә дә аларның тавышы тынып тормас», – ди Раббы.

Әй сез, үзегезгә ял бирмичә, Раббының исенә төшереп торыгыз;

7Раббы, Иерусалимне аякка бастырып,
аны бөтен җирдә данлыклы иткәнче, сез Аңа тынгылык бирмәгез!

8Раббы, Үзенең уң кулын – көчле кулын сузып, болай дип ант итте:

«Синең ашлыгыңны дошманнарыңа ризык итеп бүтән бирмәм,
хезмәт куеп тапкан шәрабыңны чит-ятлар эчмәс;+

9ашлыкны уручылар, Раббыны мактап, икмәкне үзләре ашар,
йөзем җыючылар да

Минем изге йортның ишегалларында шәраб эчәр».

10Чыгыгыз капкалардан, чыгыгыз!

Халыкка юл әзерләгез: салыгыз сез аны, төзегез!

Аяк астындагы ташларны читкә алып атыгыз,
халыкларга юл күрсәтеп, байрак күтәрегез!+

11Менә, Раббы җирнең читләренә кадәр игълан итә:

«Әйтегез Сион-кызга: „Әнә, синең Коткаручың килә!

Аның бүләге – Үзе белән, әҗере – алдыннан атлый“, – диегез+.

12Синең халкыңны „изге, Раббы йолып алган халык“ дип йөртерләр,
ә үзеңне „Раббының сөеклесе, ташланмаган кала“ дип атарлар».

63

Коткару елы килеп җитте

63^1Кем ул Эдомнан килә?

Җете кызыл киемнәр киеп, Босрадан кем килә?

Купшы киемнәргә төренеп, нык-нык атлап, кем килә анда?

«Мин ул – җиңү игълан итүче,
коткарырга көче җиткән Зат», – ди Раббы+.

2Күлмәгең нилектән кызыл төстә Синең,
киемнәрең нилектән йөзем изгән кешенеке сыман?

3«Йөзем изгечтә җимешләрне Мин берүзем таптадым,
халыклардан берәү дә янымда булмады.
Мин аларны ачу белән издем, ярсып таптадым,
шуларның каны өстемә чәчрәде,
киемнәремне таплап бетерде, – ди Раббы. –+

4Шулай, Мин үч алу көнен билгеләп куйган идем,
һәм менә халкымны коткару елы килеп җитте+.
5Мин берәр булышчы юк микән дип карадым,
әмма беркемне дә тапмадым,
таяныч булырдай һичкем булмаганга бик гаҗәпләндем.

Шул чагында җиңүне Миңа Үз кулым алып килде,
ярсуым Миңа таяныч булды+.
6Ачуым чыгып, халыкларны таптадым Мин,
ярсуланып, аларны исерткәнче эчердем
һәм каннарын җиргә түктем»+.

Раббының рәхим-шәфкате вә чиксез мәрхәмәте

7Раббының безнең өчен башкарган бөтен гамәлләре хакына
мин Аның мәрхәмәтен игълан итәрмен,
рәхим-шәфкате вә чиксез мәрхәмәте белән

Исраил халкына күрсәткән зур игелеген мактармын!

8Ул: «Хактыр, алар – Минем халкым,

Мине алдамас балаларым!» – диде.

Шулай итеп, Ул аларның Коткаручысы булды.

9Аларның кайгыларын Ул һәрчак уртаклашты,

Аның хозурыннан килгән фәрештә аларны коткара килде.

Яратучан, кызганучан буларак Ул аларны йолып алды,
борынгы заманнарда кулларында күтәреп йөртте+.

10Ләкин алар, баш күтәреп, Аның изге Рухын рәнҗеттеләр.

Шуңа күрә Ул аларның дошманына әйләнде,
аларга каршы сугыш ачты+.
11Һәм бу Аңа борынгы көннәрне –

Мусаны, шул чорда яшәгән халкының язмышын искәртте.

Үз сарыкларын һәм аларның көтүчеләрен диңгез аркылы алып чыккан Зат кайда?

Аларга Үзенең изге Рухын иңдергән,+

12көчле кулы белән Мусаны уң беләгеннән тотып алып барган,

Үзенең исемен мәңгеләштерер өчен,
халык алдында диңгезне икегә аерып,+

13аларны тирәнлекләр аша алып чыккан Зат кайда?

Такыр юлдан барган атлар кебек, алар абынмадылар.

14Үзәнлеккә төшеп ял тапкан көтү кебек,

Раббы Рухыннан алар тынычлык кабул иттеләр.

Халыкны Ул җитәкләп барды,
шул рәвешле, Үз исемен данлы итте.

Мәрхәмәт һәм ярдәм сорап ялвару

15Күкләрдән түбән карап,

Үзеңнең изге вә данлы торагыңнан күз сал!

Безне көчле яратуың вә көч-куәтең кайда?

Синең назың вә рәхим-шәфкатеңнән без мәхрүмдер+.

16Ә бит Син – безнең Атабыз!

Ибраһим безне белмәгән, Исраил безне танымаган булса да,

Син, Раббы, – безнең Атабыз!

Борынгыдан ук Синең исемең – Коткаручыбыз!+

17И Раббы, нигә Үзеңнең юлларыңнан яздырасың безне,

Синнән курыкмаслык итеп нигә йөрәкләребезне киреләндерәсең?

Без колларың хакына,

Синең биләмәң саналган ыруглар хакына кире кайт!

18Синең халкың изге йортыңа аз вакытка гына хуҗа булып торды,
хәзер ул йорт дошманнарыбыз аягы астында.

19Син беркайчан да хакимлек итмәгән,
исемеңне йөртмәгән халык кебек булдык без хәзер+.

64

641-2И Раббы, күкләрне ярып җиргә төшсәң икән Син!

Ул чагында, утта чыбык-чабык дөрләгән,
су гөбердәп кайнаган кебек,
Синең каршыда таулар тетрәп торыр иде.

Шуның белән Син исемеңне дошманнарыңа танытыр идең,
халыклар Синең алда калтырап торыр иде+.

3Заманында бит Син көтелмәгән гаҗәеп гамәлләр кылдың:

җиргә иңдең, һәм таулар Синең каршыда тетрәп торды.

4Үзенә өмет тотканнарга
шундый гамәлләр кылучы башка бер алла турында
борынгы заманнардан бирле һичкемнең,
бер колакның да ишеткәне,

Сиңа охшаган алланы беркемнең күргәне булмады+.

5Сөенеп тәкъва гамәлләр кылган, Сине онытмаган,
юлларыңнан йөргән бәндәне Син хуплап каршылыйсың.

Әмма без күптәннән гөнаһ кыла килдек,

Синең ачуыңны чыгардык.

Инде ничек котылып калырбыз икән+?

6Без барыбыз да нәҗесләндек,
бөтен тәкъва эшләребез – пычранган кием сыман;
без барыбыз да яфрак кебек шиңәбез,
гаеп эшләребез безне җил кебек себереп алып китә+.

7Синең исемеңне яд итүче юк,
Сиңа ныгытып тотынырга омтылучы берәү дә юк;
шуңа күрә Син йөзеңне бездән яшердең,
безне гөнаһларыбыз баткагына батырдың+.

8Тик шулай да, Син бит, Раббы, – безнең Атабыз!

Без – балчык, ә Син – безнең чүлмәкче,
без барыбыз да Синең иҗат җимешеңдер+.
9Әй Раббы, безгә булган ачуыңны тыйсаң,
гаеп эшләребезне исеңдә мәңге тотмасаң иде!
Карап бак: без барыбыз да – Синең халкың!
10Синең изге калаларың чүлгә әйләнде;
Сион чүлгә әверелгән,
Иерусалим бушап калган.
11Безнең изге, данлы йортыбыз –
аталарыбыз Сиңа мактаулар яудырган йорт көлгә әйләнгән,
кадерле бар нәрсәбез хәрабә эчендә ята+.

12Инде Син, Раббы, моңа шулай түзеп торырсыңмы?

Дәшмичә безне шулай газапларга дучар итәрсеңме?

65

Раббы хөкеме һәм котылу

65^1Раббы болай ди:

«Минем хакта сорамаганнарга Мин күрендем,

Мине эзләмәгәннәргә Мине табарга мөмкинлек бирдем.

Исемем белән Миңа дәшмәгән кавемгә:
„Монда Мин, монда!“ – дидем.
2-5Көне буе Мин Үземнең буйсынмас халкыма,
үзләре сайлаган начар юлдан йөрүчеләргә
кулларымны сузып тордым.
Йөземә карап, Мине һәрчак мәсхәрә иткән,
бакчаларда корбан китергән,
кирпеч мәзбәхләрдә хуш исле сумала-майлар көйрәткән,
каберләр арасында утырган,
тау куышларында төн үткәргән,
дуңгыз ите ашаган, нәҗес иттән шулпа пешергән,
бер-берсенә:

„Ераграк тор, килмә яныма, синең өчен мин артык пакьмен“, –
дигән кешеләргә сузып тордым Мин кулларымны.

Бу халык – Минем борынымны әчеттереп
көнозын янып торган учак төтенедер+++.

6-7Минем күз алдымда менә нәрсә язылган:

„Дәшми калмам, әҗерен кайтарырмын, – ди Раббы. –

Алар үзләре һәм аталары кылган гаеп эшләр өчен тиешен түләрмен.

Тауларда алар хуш исле сумала-майлар көйрәттеләр,
калку җирләрдә Мине хурладылар,
шуңа күрә кылган гамәлләренә карап
әҗерен тулысынча бирермен“»+.

8Раббы болай ди:

«Йөзем тәлгәшендә татлы суы калганда:

„Харап итмә аны, ул әле файда китерер“, – диләр.

Мин дә колларым хакына шулай эшләрмен:

аларның барысын да харап итеп бетермәм+.

9Ягъкуб токымыннан Мин яңа буыннар тудырырмын,

Яһүдә нәселеннән тауларымның хуҗасын бар кылырмын.

Минем сайлап алган халкым шушы тауларны биләр,
колларым шунда гомер итәр.

10Мине эзләгән халкыма Шарон үзәне – сарыклар өчен көтүлек,

Ахор үзәне үгезләр өчен ял итү урыны булыр+.

11Ә сезне исә – Раббыны ташлаган, изге тавымны оныткан,

Бәхет илаһы өчен табын әзерләгән,

Язмыш илаһы[*] өчен касәләргә шәраб тутырган кешеләрне –

12кылыч хөкеменә тапшырырмын:
сезне суемга алып китәрләр,
чөнки Мин чакырганда, сез җавап бирмәдегез,
дәшкәндә тыңламадыгыз,
Минем күз алдымда явыз гамәлләр кылдыгыз,
Мин өнәмәгән юлны сайладыгыз»+.

13Шулай итеп, Хуҗа-Раббы болай ди:

«Минем колларым ашар, ә сез ачлыктан интегерсез;

Минем колларым сусынын басар, ә сез сусаудан газап чигәрсез;+

14алар күңел ачар, ә сез хурлыкка төренерсез;
алар шатлыктан җырлар,
ә сез йөрәгегездәге хәсрәттән кычкырырсыз,
рухыгыз сынып, үкереп еларсыз+.

15Мин сайлап алган кешеләр исемегезне каһәр уку өчен кулланыр.

Хуҗа-Раббы сезне үлемгә дучар итәр,
ә Үзенең колларына бүтән исем бирер+.

16Шулай булыр: илдә үзенә фатиха сораган һәркем
тугры Аллаһыга мөрәҗәгать итеп фатиха алыр,
ант иткәндә, тугры Аллаһы белән ант эчәр,
чөнки элеккеге кайгылар онытылыр,
Минем күз алдымнан юкка чыгар»+.

Яңа күк һәм яңа җир

17Раббы болай дип әйтә:

«Менә, Мин яңа күк белән яңа җир ясыйм.

Элек булган хәлләр инде хәтердә калмас, уйга да кермәс+.

18Минем эшемә карап, гомер бакый шатланыгыз вә сөенегез:

Иерусалимне – сөенеч каласы,
ә халкын шатлык чыганагы итеп бар кылам!

19Иерусалим өчен сөенермен, халкым өчен шатланырмын Мин.

Анда елау да, үкерүләр дә бүтән ишетелмәс,+

20яңа туган сабыйлар бүтән үлмәс,
өлкән яшькә җитмичә, бер генә кеше дә дөнья куймас –
йөз яшен тутырып үлгән кеше „яшьли киткән“,
ә йөзгә җитмичә китеп барганы „каргалган“ дип исәпләнер.

21Халкым, йортлар төзеп, шунда яшәр,
йөзем бакчалары утыртып, шуларның җимешен ашар+.

22Алар төзегән йортларда бүтәннәр яшәмәс,
алар утырткан йөзем агачының җимешен башкалар ашамас,
чөнки халкымның гомере агач гомере кебек озын булыр,

Мин сайлап алганнар үз хезмәтенең җимешеннән рәхәт күрер+.

23Аларның хезмәтләре бушка китмәс,
тудырган балалары бәла-каза күрмәс,
чөнки алар үзләре дә,
нәсел варислары да Раббы фатихасын алган халык булыр+.

24Алар чакырганчы ук, Мин инде җавап бирермен,
сөйли башлаганчы ук ишетермен+.

25Бүре белән сарык бәрәне көтүлектә бергә йөрер,
арыслан, үгез кебек үк, салам ашар,
елан исә туфрак белән туеныр.

Минем изге тауда зыян-зарар вә җимерүләр булмас», – ди Раббы+.

66

Хөкем вә өмет

66^1Раббы болай ди:

«Күк – Минем тәхетем, Җир – аякларым баскан урындыр.

Нинди йорт сала аласыз соң сез Миңа?!
Нинди урын Миңа торак була ала?!+
2Боларның һәммәсен Минем куллар бар кылды,
һәммә нәрсә әнә шулай барлыкка килде, – ди Раббы. –

Минем күңелгә басынкы, рухы сынган,
сүземнән тетрәп торганнар хуш килә+.

3Корбан итеп үгез суючылар исә – кеше үтерүчегә,
бәрән чалучылар эт муенын сындырган кешегә тиң,
икмәк бүләге тәкъдим итүчеләр –
корбанга дуңгыз каны китерүче белән,
хуш исле сумала-майлар көйрәтүчеләр
потка табынучы белән бердер.
Үз юлларын алар үзләре сайлаганнар,
үзләренең җирәнгеч нәрсәләреннән рәхәтлек табалар+.

4Мин дә Үз юлымны сайлыйм:

аларны җәзага тартам, котларын алырлык нәрсәләр җибәрәм,
чөнки Мин чакырганда, һичкем җавап бирмәде,

Мин дәшкәндә, һичкем тыңламады.

Алар Минем күз алдында явыз гамәлләр кылдылар,

Мин өнәмәгән юлны сайладылар»+.

5Раббы сүзеннән тетрәнүчеләр, тыңлагыз Аның сүзен:

«Сезне күрәлмаган, Минем исемгә табынган өчен,
сездән йөз чөергән кардәшләрегез:

„Әйдә, Раббыгыз Үзенең дан-шөһрәтен күрсәтсен,
шунда без шатлануыгызны карап торырбыз“, – диләр,
тик алар рисвай калачак.

6Әнә, тыңлагыз, каладан шау-шу,

Аллаһы йортыннан тавыш ишетелә –

Раббының Үз дошманнарына үч кайтаруы бу.

7Тулгак газапларын кичерергә дә өлгермичә,
Сион инде баласын тудырды,
авыртулар башланганчы ук угыл тапты!+

8Мондый хәлне кемнең ишеткәне бар?! Моны кемнең күргәне бар?!

Бер көн эчендә ил туармы?! Бер мизгел эчендә халык туармы?!

Ләкин тулгагы башлануга ук,
Сион үзенең балаларын дөньяга китерде.
9Баланы табуга китереп җиткергәч,
аны тудырырга ярдәм итмәмме инде?! – ди Раббы. –

Тудырырга көч биреп тә,
көмәненнән котылырга ирек бирмәмме?! – ди Аллаң.

10Әй Иерусалимне яратучылар, аның белән бергәләп шатланыгыз,
аның өчен сөенегез!

Әй аның турында кайгыручылар,
инде аның шатлыгын уртаклашыгыз!

11Шунда сез аның күкрәк сөтен имәрсез, үзегезгә юаныч табарсыз,
аның ташып торган муллыгыннан ләззәтләнерсез».

12Раббы болай ди:

«Менә, Сионга Мин елга сыман итеп иминлек-бәрәкәт,
ташкын сыман итеп халыкларның байлыгын җибәрәм.

Сион сезне[*] имчәк бала сыман кулларында күтәреп йөртер,
тезләренә утыртып назлар+.

13Баласын тынычландырган ана кебек,

Мин дә сезне юатырмын – Иерусалимдә сез юаныч табарсыз+.

14Сез моны күргәч, йөрәгегез шатланып тибәр,
тән-бәдәнегез яшь үлән кебек чәчәк атар.

Үзенең колларына Раббы көчле кулын сузар,
ә дошманнарына ярсып ябырылыр».

15Менә, Раббы ут эчендә килә,
арбалары өермәгә тиң,
Үзенең ачуын Ул ярсып яудыра,
дәһшәтен янып торган ут итеп чәчә+.

16Барча җан ияләрен Ул ут вә кылычы белән хөкем итәр –

Аның кулыннан юк ителгәннәр бихисап булыр+.

17«Әйдәүче артыннан бакчаларга табынырга бару өчен,
изгеләштерү йоласын үтәп, үзләрен пакьләгән,
дуңгыз ите, күсе кебек төрле хәрәм нәрсә ашаган кешеләр
һәммәсе бергә һәлак ителәчәк, – дип белдерә Раббы. –+

18Аларның эшләрен дә, уй-ниятләрен дә Мин яхшы беләм.

Менә, барлык халыкларны вә кавемнәрне җыяр вакыт җитте. Алар, килеп, Минем дан-шөһрәтемне күрер+. 19Аларга Мин бер галәмәт күрсәтермен, исән калганнарның кайберләрен исә башка халыклар арасына – Таршиш, Пул[*], укчы-мәргәннәр иле Луд, Түбәл, Яван, Минем хакта ишетмәгән, дан-шөһрәтемне күрмәгән ерак диңгез буендагы җирләргә озатырмын, һәм алар анда Минем дан-шөһрәтемне игълан итәрләр. 20Шуннан соң алар, исраилиләр чиста савытта Раббы каршына икмәк бүләге алып килгән кебек, шул халыклар арасында булган бөтен кардәш-туганнарыгызны Раббыга бүләк итеп китерерләр – аларны атларга вә арбаларга, ябулы арбаларга, качырларга вә дөяләргә утыртып Минем изге тавыма, Иерусалимгә алып килерләр, – ди Раббы. –+
21Шулар арасыннан кайберләрен Мин рухани вә левиләр хезмәтенә багышлармын, – дип әйтә Раббы. –+

22Мин бар итәчәк яңа күк белән яңа җир
һәрвакыт Минем алда ничек торган булса, – дип белдерә Раббы, –
сезнең токымыгыз вә исемегез дә шулай ук күз алдымда булыр+.

23Һәр Яңа ай бәйрәмендә, һәр шимбә көнне барлык җан ияләре

Минем алдыма килеп сәҗдә кылырлар, – ди Раббы. –

24Янымнан киткәндә, алар

Миңа каршы баш күтәргән кешеләрнең мәетләрен күрерләр.

Әлеге мәетләрне кимерүче кортлар үлмәс, яндыручы ут та сүнмәс,
һәм бар кеше бу күренешкә җирәнеп карар»+.

* 1:7 Вәйран итү – җимерү, вату; юк итү.

* 1:8 Сион-кыз – Иерусалим шәһәренең шигъри атамасы. Биредә һәм башка шундый урыннарда Сион белән Иерусалим хатын-кызга тиңләштерелә.

* 1:10 Сәдүм җитәкчеләре, Гамура халкы – биредә Яһүдә җитәкчеләре һәм халкы күздә тотыла.

* 2:18 Гаип булу – югалу, юк булу.

* 5:10 …ун кишәрлек җир… – Ун пар үгез бер көндә сөрә торган җир мәйданы.

* 5:10 Бат – сыеклык үлчәү берәмлеге, 22 л.

* 5:10 Хомер – ашлык-ярма, он үлчәү берәмлеге, 220 л.

* 5:10 Эфа – ашлык-ярма, он үлчәү берәмлеге, 22 л.

* 6:2 Серафимнәр – ялкын сыман янып торган фәрештә затлары.

* 7:2 Эфраим – ягъни Исраил.

* 7:2 Арам белән Эфраим үзара килешү төзегәннәр! – Яһүд телендәге төп нөсхәдә моны «Арам, Эфраим җиренә килеп, стан корган!» дип тә аңларга мөмкин.

* 7:3 Шеар-Яшуб – яһүдчә «исән калган халык кире кайтачак» мәгънәсендә.

* 7:14 Иммануил – яһүдчә «Аллаһы безнең белән» мәгънәсендә.

* 7:23 Шәкыл – 10 гр.

* 8:1 Маһер-Шалал-Хаш-Баз – яһүдчә «таларга, табыш эләктерергә ашыга» мәгънәсендә.

* 9:2 Зольмәт – караңгылык.

* 9:3 Ганимәт – сугышта кулга төшкән байлык; русчасы: трофей.

* 9:8 Ягъкуб – аның икенче исеме Исраил. Ягъкуб – Исраил халкының нәселбашы. Текстта Ягъкуб, Исраил дигән сүзләр бөтен Исраил халкын, Исраил җирен аңлата (карагыз: «Яратылыш», 32:22-32).

* 10:1-2 Мазлум – рәнҗетелгән, түбәнсетелгән зат.

* 10:26 Карагыз: «Хөкемчеләр», 7:25.

* 12:4 Яд итү – телгә алу, искә төшерү.

* 13:1 …вәхи… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: илаһи күренеш.

* 13:11 Залим – изүче, җәберләүче, явыз.

* 13:19 Карагыз: «Яратылыш», 19.

* 14:18 Дәфен кылу – мәет күмү.

* 14:19 Җәсәд – гәүдә.

* 15:3 …өй түбәләрендә… – Ул заманда йортларның түбәләре яссы булып, кешеләр шунда ял иткәннәр, йоклаганнар, мәҗлесләр үткәргәннәр.

* 15:9 Димон – яһүд телендәге кайбер кулъязмаларда «Дибон» дип язылган.

* 16:4 Мәабиләрнең кызлары әйткән сүзләр дип фаразлана.

* 17:4 …Ягъкубның… – Ягъни Исраил халкының.

* 19:11 Соган – Нил тамагында урнашкан Мисыр шәһәре.

* 19:13 Мемфис – Мисырдагы шәһәр; яһүдчә «Ноф».

* 19:15 Ни баш, ни койрык, ни хөрмә ботагы, ни камыш… – 9:14, 15 не карагыз.

* 19:18 …кәнганиләр телендә… – Биредә борынгы яһүд телендә дип аңларга кирәк.

* 19:18 Кояш каласы – Мисырдагы Гелиополь шәһәре (кояш – грек телендә «һелиос», шәһәр – «полис»).

* 20:1 Ашдод – Пелешет илендәге шәһәр.

* 20:6 Бу ярда яшәүчеләр… – Ягъни Пелешет иленең диңгез буендагы төбәкләрендә яшәүчеләр.

* 21:1 Нәгеб – Кәнган җиренең көньягында урнашкан чүл-дала.

* 21:2 …вәхи… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: илаһи күренеш.

* 21:8 …күзәтче… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: арыслан.

* 21:11 Думаһ – яһүдчә «тынлык, тынычлык» мәгънәсендә. Биредә бу исем Эдом иле өчен кулланыла.

* 21:11 Сәгыйрь – Эдомның икенче исеме.

* 21:13 Деданиләр – гарәпләрнең бер кабиләсе, Ибраһимның икенче хатыны Кытураның нәсел варислары.

* 21:14 Тейма – гарәпләр җиренең төньягында урнашкан төбәк.

* 21:16 Кыдар – Исмәгыйльнең икенче углыннан барлыкка килгән һәм гарәпләр җиренең төньяк өлешендә яшәгән кабилә.

* 22:1 …вәхи… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: илаһи күренеш. Биредә Иерусалим турында сүз бара дип фаразлана.

* 22:6 Садак – ук савыты.

* 23:1 Сур – Фойникә (русчасы: Финикия) иленең башкаласы; русчасы: Тир.

* 23:1 Таршиш – Испаниядә урнашкан Фойникә колониясе дип фаразлана.

* 23:1 Киттиләр җире – Кипр утравы.

* 23:3 Шихор – Нил елгасының көнчыгыш тармагы һәм аның тирәсендәге җирләр.

* 24:16 Хаинлек – хыянәтче булу.

* 26:8 Зекер кылу – искә алу.

* 27:1 Ливьятан – борынгылар күзаллаганча, явызлык, тәкәбберлек һәм чуалыш-буталышны белдерә трган диңгез аждаһасы; русчасы: Левиафан.

* 27:2 …гүзәл йөзем бакчасы… – Ягъни Исраил халкы.

* 27:9 Биредә мәҗүсиләрнең илаһларына багышланган мәзбәхләр күздә тотыла.

* 27:10 …кальга-шәһәр… – Биредә Иерусалим яки Самарея күздә тотыла.

* 28:1 …калага… – Биредә Төньяк патшалыкның (Исраилнең) башкаласы Самарея күздә тотыла.

* 28:2-3 …баһадиры… – Биредә Ашшур патшасы күздә тотыла булса кирәк.

* 28:7 Гаиптән хәбәр – Аллаһыдан иңгән хәбәр, вәхи.

* 28:21 Карагыз: «II Патшалар», 5:17-21.

* 28:21 Карагыз: «Ешуа», 10:1-10 һәм «II Патшалар», 5:22-25.

* 28:25 Әнеч – русчасы: тмин.

* 29:1 Ариил – яһүдчә «мәзбәх учагы» мәгънәсендә. Биредә Иерусалимнең шигъри атамасы буларак кулланыла.

* 30:4 Соган, Хәнес – Мисырдагы шәһәрләр.

* 30:7 Раһаб – борынгылар күзаллаганча, явызлыкны һәм җимергеч көчне белдерә торган диңгез аждаһасы.

* 30:33 Тофет – яһүдчә «яндыру урыны» мәгънәсендә.

* 31:9 Ашшур патшасы куркып качачак… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Аны саклаган ныгытма куркудан җимерелеп төшәчәк.

* 33:7 …батырлар… – Яһүд тексты биредә анык түгел; «Ариил халкы» дип тәрҗемә итәргә дә мөмкин.

* 33:8 …шаһитлары… – Кумран кулъязмасыннан тәржемә ителгән. Масорет текстында: калалары.

* 33:9 Ливан, Шарон, Башан, Кәрмил – әлеге җирләр иң уңдырышлы саналган.

* 33:18 Ясак җыеп йөргән Ашшур түрәләре хакында сүз бара.

* 33:23 Синең… – Биредә Яһүдә яки Ашшур күздә тотыла.

* 34:14 Төн иясе – ташландык урыннарда йөри торган, хатын-кыз затыннан булган җен-пәрине шулай атаганнар.

* 37:18 …барлык илләрне… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: барлык илләрне һәм аларның илен.

* 41:2 Яһүд телендә әлеге җөмлә «Җиңүчене көнчыгыш тарафыннан кем алып килде, аны Үзенә хезмәткә кем чакырды?» дигәнне дә аңлатырга мөмкин. Биредә Бабилне яулап алган һәм яһүдиләргә сөргеннән кайтырга рөхсәт биргән фарсы патшасы Кир күздә тотыла.

* 41:19 Мәрсид – мирт.

* 43:27 …арадашчы булганнар… – Ягъни руханилар һәм пәйгамбәрләр.

* 44:2 Ешурун – яһүдчә «тугры» мәгънәсендә; биредә Исраилнең шигъри кушаматы буларак кулланыла (карагыз: «Канун», 32:15).

* 44:13 Җәзбә – циркуль.

* 46:1 Бәл, Нәбу – Бабил илаһлары.

* 46:1 Бабилнең җиңелүе һәм андагы илаһларның «әсир төшүе» турында сүз бара.

* 46:5 Миңа… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Безгә.

* 46:11 …кошны… – Биредә фарсы патшасы Кир күздә тотыла.

* 48:11 …Минем исем мәсхәрәгә калырга тиеш түгел! – Бу урын борынгы грек телендәге тәрҗемәгә нигезләнгән.

* 48:14 …кешесе… – Биредә фарсы патшасы Кир күздә тотыла.

* 48:16 …мине… – Фарсы патшасы Кир сүзләре дип фаразлана.

* 49:12 Севене – яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Синим. Борынгы Мисырның көньягында урнашкан кала; хәзерге Асуан.

* 49:24 Залим кулына… – Кумран кулъязмасыннан тәржемә ителгән. Масорет текстында: тәкъва кешегә.

* 51:14 …чокыр төбендә үлмәячәк… – Яһүд телендә әлеге гыйбарә «һәлак булмаячак, кабергә кермәячәк» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 53:2 …ул… – Алдагы бүлекләрдә телгә алынган Раббы колы турында сүз бара.

* 53:9 …бай кеше… – Биредә кешеләрне талап-рәнҗетеп мал туплаучылар күздә тотыла. Пәйгамбәрләр үз язмаларында андый юл белән баеган кешеләрне еш кына фаш итә торган булганнар.

* 53:11 …яктылык… – Борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай.

* 57:5 Биредә мәҗүси халыкларның дини йолалары турында сүз бара.

* 57:9 Молых илаһына… – Яһүд телендә әлеге гыйбарә «патшага» дигәнне дә аңлатырга мөмкин. Молых – аммониләр илаһы; аңа багышлап балаларны корбан иткәннәр (57:5 не карагыз).

* 65:11 Бәхет илаһы, Язмыш илаһы – мәҗүсиләрнең илаһлары.

* 66:12 …сезне… – Ягъни Иерусалим халкын.

* 66:19 Пул – ягъни Ливия.

+ 1:1 Һошея 1:1, Амос 1:1, Михә 1:1
+ 1:2 Канун 32:1, Иремия 22:29
+ 1:3 Иремия 5:4, Иремия 8:7
+ 1:6 Зәбур 37:4, Лүк 10:34
+ 1:7 Канун 28:51
+ 1:9 Яратылыш 19:24, Римлыларга хат 9:29

+ 1:10 Яратылыш 18:20, Иремия 23:14, Яхәзкыл 16:46

+ 1:11 I Патшалар 15:22, Гыйбрәтле сүзләр 15:8, Һошея 6:6

+ 1:12 Чыгыш 23:17, Чыгыш 34:23, Вәгазьче 4:17

+ 1:13 Иремия 6:20, Амос 5:21-22, Малахи 1:10, Саннар 28:1-15

+ 1:15 Иремия 4:31, Кайгы җыры 1:17, I Патшалар 8:18, Гыйбрәтле сүзләр 1:28, Иремия 11:11, Михә 3:4, Гыйбрәтле сүзләр 6:17, Ишагыйя 59:3

+ 1:16 Зәбур 50:4, Иремия 4:14, Ягъкубтан хат 4:8

+ 1:17 Чыгыш 22:22, Иремия 21:12, Иремия 22:3, Михә 6:8, Зәкәрия 7:9-10, Ягъкубтан хат 1:27

+ 1:18 Зәбур 50:9, Ишагыйя 44:22
+ 1:19 Канун 30:16
+ 1:20 Әюб 27:14

+ 1:21 Левиләр 17:7, Яхәзкыл 16:15, Яхәзкыл 23:3

+ 1:22 Иремия 6:30, Яхәзкыл 22:19-20

+ 1:23 Михә 3:11, Михә 7:3, Иремия 5:28, Зәкәрия 7:10

+ 1:24 Канун 32:41, Иремия 46:10

+ 1:25 Яхәзкыл 22:18, Зәкәрия 13:9, Малахи 3:2-3

+ 1:26 Зәкәрия 8:3
+ 1:28 Зәбур 1:6
+ 1:29 Ишагыйя 65:3, Ишагыйя 66:17
+ 1:30 Иремия 8:13
+ 1:31 Ишагыйя 66:24
• 2:1 Михә 4:1-3

+ 2:3 Ишагыйя 56:7, Ишагыйя 60:3, Ишагыйя 66:20, Малахи 1:11, Ишагыйя 27:13, Иремия 31:6, Зәкәрия 8:20-22

+ 2:4 Йоил 3:10, Яхәзкыл 39:9, Һошея 2:18, Зәкәрия 9:10

+ 2:5 Ишагыйя 60:1, I Яхъядан хат 1:7, Эфеслеләргә хат 5:8

+ 2:7 Ишагыйя 39:2, Канун 17:16-17

+ 2:8 Иремия 2:28, Ишагыйя 44:9-17

+ 2:10 Сефания 2:3, II Тессалуникәлеләргә хат 1:9

+ 2:11 Ишагыйя 5:15-16

+ 2:13 Яхәзкыл 27:6, Яхәзкыл 31:3, Зәкәрия 11:1-2

+ 2:16 Зәбур 47:8, Яхәзкыл 27:25

+ 2:19 Әюб 9:6, Ишагыйя 13:13, Хәггәй 2:6, Ачылыш 6:15

+ 2:20 Ишагыйя 30:22, Ишагыйя 31:7
+ 2:22 Зәбур 145:3-4
+ 3:1 Левиләр 26:26, Яхәзкыл 4:16
+ 3:5 Михә 7:3-6
+ 3:9 Яратылыш 13:13, Яратылыш 18:20
+ 3:10 Гыйбрәтле сүзләр 12:14, Иремия 22:15

+ 3:13 Зәбур 9:9, Зәбур 81:1, Ишагыйя 2:4, Йоил 3:12

+ 3:14 Һошея 4:1, Михә 6:2, Амос 3:10
+ 3:15 Зәбур 93:5
+ 3:16 Ишагыйя 32:9, Амос 6:1, Сефания 1:12
+ 3:18 Хөкемчеләр 8:21
+ 3:25 Иремия 14:2, Әюб 2:3

+ 4:2 Иремия 23:5, Иремия 33:15, Зәкәрия 3:8, Зәкәрия 6:12

+ 4:3 Убадия 1:17
+ 4:4 Яхәзкыл 36:25, Йоил 3:21
+ 4:5 Чыгыш 13:21, Зәкәрия 2:5
+ 4:6 Ишагыйя 25:4

+ 5:1 Зәбур 79:9, Иремия 2:21, Һошея 9:10, Маттай 21:33, Яхъя 15:1

+ 5:5 Иремия 5:10, Иремия 39:8
+ 5:6 Ишагыйя 7:23-24, III Патшалар 17:1
+ 5:7 Зәбур 79:9
+ 5:8 Михә 2:2
+ 5:11 Гыйбрәтле сүзләр 23:20-21
+ 5:12 Зәбур 27:5
+ 5:13 Ишагыйя 1:3, Һошея 4:6
+ 5:14 Зәбур 140:7
+ 5:15 Ишагыйя 2:11, Ишагыйя 2:17

+ 5:19 Иремия 17:15, Яхәзкыл 12:22, II Петердән хат 3:4

+ 5:20 Әюб 17:12, Малахи 2:17

+ 5:21 Гыйбрәтле сүзләр 3:7

+ 5:23 Чыгыш 23:7, Гыйбрәтле сүзләр 17:15, Гыйбрәтле сүзләр 24:24

+ 5:24 Ишагыйя 47:14

+ 5:25 Иремия 4:24, Ишагыйя 9:12, Ишагыйя 9:17, Ишагыйя 9:21, Ишагыйя 10:4

+ 5:26 Канун 28:49, Ишагыйя 11:10, Ишагыйя 11:12

+ 5:28 Иремия 4:13

+ 5:29 Иремия 2:15, Нахум 2:11

+ 5:30 Вәгазьче 12:2, Ишагыйя 8:22, Иремия 4:23, Кайгы җыры 3:2

+ 6:1 II Елъязма 26:23, III Патшалар 22:19, Даниил 7:9, Ачылыш 4:2

+ 6:2 Яхәзкыл 1:11, Ачылыш 4:8

+ 6:3 Саннар 14:21, Зәбур 71:19, Ишагыйя 11:9, Хабаккук 2:14, Ачылыш 4:8

+ 6:4 III Патшалар 8:10, Ачылыш 15:8

+ 6:7 Иремия 1:9, Даниил 10:16

+ 6:9 Канун 29:4, Иремия 5:21, Маттай 13:14-15, Марк 4:12, Рәсүлләр 28:26-27

+ 6:10 Иремия 5:21, Яхъя 12:40

+ 6:13 Канун 7:6

+ 7:1 IV Патшалар 16:1, IV Патшалар 15:37, IV Патшалар 16:5, II Елъязма 28:5

+ 7:3 IV Патшалар 18:17, Ишагыйя 36:2

+ 7:7 Ишагыйя 8:10

+ 7:14 Ишагыйя 37:30, Ишагыйя 38:7, Маттай 1:23

+ 7:17 III Патшалар 12:16-17
+ 7:18 Ишагыйя 5:26
+ 7:20 IV Патшалар 18:13, Ишагыйя 36:1
+ 7:24 Ишагыйя 5:6, Ишагыйя 32:13
+ 8:1 Канун 27:8, Ишагыйя 30:8, Хабаккук 2:2
+ 8:2 IV Патшалар 16:10
+ 8:4 Ишагыйя 7:8-9
+ 8:6 Ишагыйя 7:1, Ишагыйя 7:4
+ 8:7 Ишагыйя 7:20
+ 8:8 Ишагыйя 30:28, Даниил 11:10
+ 8:10 Ишагыйя 7:7
+ 8:12 I Петердән хат 3:14

+ 8:14 Яхәзкыл 11:16, Ишагыйя 28:16, I Петердән хат 2:8

+ 8:16 Ишагыйя 29:11, Даниил 12:4, Ачылыш 5:1, Ачылыш 10:4, Ачылыш 22:10

+ 8:17 Ишагыйя 26:14

+ 8:18 Гыйбриләргә хат 2:13, Ишагыйя 20:3

+ 8:19 Левиләр 19:31, Ишагыйя 19:13, I Патшалар 28:11-14

+ 8:20 Ишагыйя 60:2
+ 8:21 Чыгыш 22:28
+ 8:22 Ишагыйя 5:30, Нахум 1:8
+ 9:1 IV Патшалар 15:29, II Елъязма 16:4

+ 9:2 Ишагыйя 42:6-7, Ишагыйя 49:6, Маттай 4:15-16, Лүк 1:79

+ 9:3 Ишагыйя 26:15

+ 9:4 Хөкемчеләр 7:19-25, Ишагыйя 10:26

+ 9:5 Ишагыйя 2:4, Яхәзкыл 39:9, Һошея 2:18, Михә 4:3

+ 9:6 Ишагыйя 26:12, Михә 5:5

+ 9:7 Зәбур 88:4, Лүк 1:32, II Патшалар 7:13, IV Патшалар 19:31, Ишагыйя 37:32

+ 9:11 Ишагыйя 7:1, Ишагыйя 8:6

+ 9:12 IV Патшалар 16:6, II Елъязма 28:18, Ишагыйя 5:25, Ишагыйя 10:4

+ 9:13 Иремия 2:30
+ 9:14 Канун 28:13, Ишагыйя 19:15
+ 9:15 Михә 3:5
+ 9:17 Ишагыйя 5:25
+ 9:19 Ишагыйя 24:6
+ 9:20 Левиләр 26:26
+ 9:21 Ишагыйя 5:25
+ 10:1 Иремия 8:8

+ 10:2 Чыгыш 22:31, Чыгыш 23:6, Амос 2:7, Әюб 22:9, Зәбур 93:6, Яхәзкыл 22:7

+ 10:4 Ишагыйя 5:25, Ишагыйя 9:12
+ 10:5 Хабаккук 1:12
+ 10:6 Ишагыйя 9:17
+ 10:7 Михә 4:12
+ 10:9 Амос 6:2

+ 10:11 IV Патшалар 18:33-35, Ишагыйя 36:18-20, Ишагыйя 37:12

+ 10:12 IV Патшалар 19:35-37, Ишагыйя 37:36-38

+ 10:13 Канун 32:27
+ 10:16 Зәбур 105:15
+ 10:17 Ишагыйя 27:4, Ишагыйя 33:12
+ 10:22 Яратылыш 22:17
+ 10:23 Ишагыйя 28:22, Римлыларга хат 9:27-28
+ 10:24 IV Патшалар 19:6, Ишагыйя 37:6

+ 10:26 Хөкемчеләр 7:22, Хөкемчеләр 7:25, Ишагыйя 9:4, Чыгыш 14:27-30

+ 10:27 Нахум 1:13

+ 10:28 I Патшалар 14:2

+ 10:29 I Патшалар 13:23, I Патшалар 7:17, I Патшалар 11:4

+ 10:30 I Патшалар 25:44, Ешуа 21:18, Иремия 1:1

+ 10:32 I Патшалар 21:1

+ 10:33 Ишагыйя 10:18, Яхәзкыл 31:3, Амос 2:9

+ 11:2 Ишагыйя 42:1, Ишагыйя 61:1, Маттай 3:16

+ 11:4 Зәбур 71:2, Зәбур 71:4, Әюб 4:9, Зәбур 138:19, II Тессалуникәлеләргә хат 2:8, Ачылыш 2:16

+ 11:6 Ишагыйя 65:25

+ 11:9 Ишагыйя 65:25, Саннар 14:21, Зәбур 71:19, Хабаккук 2:14

+ 11:10 Канун 28:49, Ишагыйя 5:26, Ишагыйя 49:22, Ишагыйя 62:11, Ачылыш 5:5, Ачылыш 22:16, Римлыларга хат 15:12

+ 11:11 Һошея 11:11, Михә 7:12, Зәкәрия 7:10

+ 11:12 Канун 30:3, Иремия 32:37, Яхәзкыл 11:17, Сефания 3:20

+ 11:13 II Патшалар 19:41-43, Иремия 3:18, Яхәзкыл 37:16-17, Һошея 1:11

+ 11:14 Иремия 49:28
+ 11:15 Ишагыйя 7:20, Ачылыш 16:12
+ 11:16 Чыгыш 14:29, Ишагыйя 19:23
+ 12:1 Ишагыйя 11:11
+ 12:2 Чыгыш 15:2, Зәбур 117:13

+ 12:4 I Елъязма 16:8, Зәбур 104:1, Зәбур 8:2-3

+ 12:5 Чыгыш 15:1

+ 12:6 Сефания 3:14, Зәкәрия 2:10, Зәкәрия 9:9, Зәбур 45:6, Һошея 11:9

+ 13:1 Ишагыйя 21:1, Ишагыйя 47:1, Иремия 50:1

+ 13:2 Ишагыйя 5:6

+ 13:5 Иремия 50:24

+ 13:6 Яхәзкыл 30:3, Йоил 1:15, Убадия 1:15, Сефания 1:7

+ 13:7 Яхәзкыл 7:17

+ 13:8 Ишагыйя 42:14, Иремия 4:31, Иремия 30:6, Михә 4:9-10

+ 13:9 Ишагыйя 24:1

+ 13:10 Ишагыйя 24:23, Яхәзкыл 32:7-8, Йоил 2:31, Маттай 24:29, Ачылыш 6:12

+ 13:11 Ишагыйя 2:11

+ 13:12 Яратылыш 10:29, III Патшалар 9:28, I Елъязма 29:4, Әюб 22:24, Зәбур 44:8

+ 13:13 Әюб 9:6, Хәггәй 2:6

+ 13:14 Иремия 50:16

+ 13:16 IV Патшалар 8:12, Зәбур 136:9, Нахум 3:10, Кайгы җыры 5:11, Зәкәрия 14:2

+ 13:17 Ишагыйя 21:12, Иремия 51:11, Иремия 51:28, Даниил 5:31

+ 13:18 Иремия 50:29

+ 13:19 Яратылыш 19:24, Канун 29:23, Иремия 49:18, Сефания 2:9

+ 13:20 Иремия 51:37, Иремия 3:2

+ 13:21 Әюб 30:29, Ишагыйя 34:13, Иремия 50:39, Михә 1:8

+ 14:1 Зәкәрия 1:17, Яхәзкыл 47:22, Эфеслеләргә хат 2:12-14

+ 14:2 Ишагыйя 49:22, Ишагыйя 66:20
+ 14:4 Хабаккук 2:6
+ 14:8 Яхәзкыл 31:16-17
+ 14:12 Ачылыш 9:1, Ачылыш 12:8-9
+ 14:13 Иремия 51:53

+ 14:14 Яхәзкыл 28:2, II Тессалуникәлеләргә хат 2:4

+ 14:15 Әюб 20:6-7, Кайгы җыры 2:1, Маттай 11:23

+ 14:17 Иремия 50:33
+ 14:20 Зәбур 36:28
+ 14:23 Ишагыйя 34:11

+ 14:25 Ишагыйя 10:5, Ишагыйя 37:36, Нахум 3:7, Сефания 2:13, Ишагыйя 10:27, Нахум 1:13

+ 14:27 Әюб 9:13, Әюб 23:13, Даниил 4:32
+ 14:28 IV Патшалар 16:20
+ 14:32 Сефания 3:12

+ 15:1 Ишагыйя 25:10, Иремия 48:1, Яхәзкыл 25:8, Амос 2:1, Сефания 2:8, Саннар 21:15, Канун 2:9, Канун 2:18, Канун 2:29

+ 15:2 Саннар 21:30, Саннар 32:38, Яхәзкыл 7:18

+ 15:4 Саннар 32:37, Иремия 48:34
+ 15:5 Иремия 48:5
+ 16:1 IV Патшалар 14:7
+ 16:2 Хөкемчеләр 11:18
+ 16:5 Ишагыйя 32:1
+ 16:6 Иремия 48:29
+ 16:7 IV Патшалар 3:25, Иремия 48:31-34
+ 16:8 Саннар 21:32
+ 16:9 Саннар 32:37, Иремия 48:34
+ 16:11 Иремия 4:19

+ 16:14 Ишагыйя 21:16, Ишагыйя 21:16, Иремия 48:13

+ 17:1 Ишагыйя 7:8-9, Иремия 49:23, Амос 1:3, Зәкәрия 9:1

+ 17:2 Канун 28:26, Иремия 7:33
+ 17:5 II Патшалар 5:18
+ 17:6 Ишагыйя 24:13, Михә 7:1
+ 17:8 Ишагыйя 27:9, Михә 5:13
+ 17:9 Михә 5:11

+ 17:10 Канун 32:18, Зәбур 105:21, Иремия 2:32

+ 17:12 Зәбур 64:8
+ 18:3 Ишагыйя 5:26
+ 18:4 Зәбур 10:4

+ 19:1 Иремия 46:2, Яхәзкыл 29:2, Йоил 3:19, Зәбур 17:10, Зәбур 103:3, Чыгыш 12:12, Саннар 33:4

+ 19:2 Хөкемчеләр 7:22
+ 19:3 Зәбур 32:10, Ишагыйя 8:19
+ 19:4 Иремия 46:13, Яхәзкыл 29:19
+ 19:5 Әюб 14:11
+ 19:6 Яхәзкыл 30:12

+ 19:11 Саннар 13:23, Зәбур 77:12, Зәбур 77:43

+ 19:12 III Патшалар 4:30
+ 19:13 Яхәзкыл 30:13
+ 19:14 Иремия 48:26
+ 19:15 Ишагыйя 9:14-15

+ 19:16 Иремия 50:37, Иремия 51:30, Нахум 3:13

+ 19:18 Сефания 3:9
+ 19:19 Яратылыш 28:18-19
+ 19:21 Юныс 1:16, Зәкәрия 14:16-18
+ 19:22 Иремия 46:26, Яхәзкыл 29:13
+ 19:23 Ишагыйя 11:16
+ 19:24 Яратылыш 12:2-3
+ 20:1 I Патшалар 5:1
+ 20:2 I Патшалар 19:24, Михә 1:8, Михә 1:11
+ 20:3 Ишагыйя 8:18
+ 20:4 Нахум 3:10

+ 21:1 Ишагыйя 13:1, Ишагыйя 47:1, Иремия 50:1, Иремия 51:42, Иремия 51:1

+ 21:2 Ишагыйя 24:16, Ишагыйя 33:1, Яратылыш 14:1, Иремия 49:34, Яхәзкыл 32:24, Даниил 8:2, Ишагыйя 13:17, Даниил 5:31

+ 21:3 Ишагыйя 13:8

+ 21:6 Иремия 6:17, Яхәзкыл 3:17, Яхәзкыл 33:2, Һошея 9:8

+ 21:8 Хабаккук 2:1

+ 21:9 I Патшалар 5:4, Иремия 50:2, Иремия 51:8

+ 21:10 Иремия 51:33, Амос 1:3

+ 21:14 Яратылыш 25:15, Әюб 6:19, Иремия 25:23

+ 21:16 Ишагыйя 16:14
+ 22:2 Ишагыйя 32:13, Кайгы җыры 4:9
+ 22:4 Иремия 9:1, Михә 1:8

+ 22:6 Ишагыйя 21:2, IV Патшалар 16:9, Амос 1:5, Амос 9:7

+ 22:9 II Патшалар 5:7

+ 22:12 Михә 1:16, II Патшалар 3:31

+ 22:13 Ишагыйя 56:12, I Көринтлеләргә хат 15:32

+ 22:15 IV Патшалар 18:18, Ишагыйя 36:3, Ишагыйя 37:2

+ 22:16 II Елъязма 16:14
+ 22:20 IV Патшалар 18:18, IV Патшалар 19:2
+ 22:22 Маттай 16:18, Ачылыш 3:7-8

+ 23:1 Иремия 47:4, Яхәзкыл 26:2, Йоил 3:4, Амос 1:9, Зәкәрия 9:2, III Патшалар 10:22, Юныс 1:3

+ 23:2 Яратылыш 10:15, Ешуа 19:28
+ 23:3 Яхәзкыл 27:3-36
+ 23:11 Чыгыш 14:21
+ 23:13 Ишагыйя 47:1
+ 23:15 Иремия 25:11, Иремия 25:22
+ 23:17 Ачылыш 17:1-2
+ 24:1 Ишагыйя 13:9
+ 24:2 Һошея 4:9
+ 24:4 Иремия 4:28, Һошея 4:3, Йоил 1:10
+ 24:5 Саннар 35:33
+ 24:6 Канун 29:27, Зәкәрия 5:3, Ишагыйя 9:19
+ 24:7 Йоил 1:10

+ 24:8 Иремия 7:34, Иремия 16:9, Яхәзкыл 26:13, Һошея 2:11

+ 24:11 Йоил 1:12
+ 24:13 Ишагыйя 17:6, Михә 7:1
+ 24:16 Ишагыйя 21:2, Ишагыйя 33:1
+ 24:17 Иремия 48:43-44, Кайгы җыры 3:47
+ 24:18 Амос 5:19, Яратылыш 7:11, Зәбур 17:8
+ 24:20 Әюб 12:25, Зәбур 106:27, Ишагыйя 29:9
+ 24:23 Зәбур 92:1, Ишагыйя 13:10
+ 25:1 Чыгыш 15:2
+ 25:2 Иремия 9:11
+ 25:4 Ишагыйя 4:6, Йоил 3:16
+ 25:6 Ишагыйя 2:2-3

+ 25:8 I Көринтлеләргә хат 15:54-55, Ачылыш 7:17, Ачылыш 21:4

+ 25:9 Зәбур 9:15

+ 25:10 Ишагыйя 15:1, Иремия 48:1, Яхәзкыл 25:8, Амос 2:1, Сефания 2:8

+ 26:2 Зәбур 23:7, Зәбур 117:19-20

+ 26:4 Канун 32:18, Ишагыйя 17:10, Ишагыйя 44:8

+ 26:7 Зәбур 36:23

+ 26:9 Зәбур 62:2, I Елъязма 16:14, Зәбур 104:7

+ 26:11 Михә 7:16, Зәбур 20:10, Гыйбриләргә хат 10:27

+ 26:12 Ишагыйя 9:6, Михә 5:5
+ 26:13 Чыгыш 1:11, Хөкемчеләр 3:8
+ 26:14 Вәгазьче 9:5
+ 26:15 Ишагыйя 9:3
+ 26:17 Ишагыйя 13:8, Яхъя 16:21
+ 26:19 Яхәзкыл 37:12, Даниил 12:2
+ 26:20 Ишагыйя 2:10, Сефания 2:3
+ 26:21 Михә 1:3
+ 27:1 Канун 32:41
+ 27:2 Ишагыйя 5:7
+ 27:4 Ишагыйя 27:4
+ 27:6 Ишагыйя 37:31, Һошея 14:6
+ 27:8 Чыгыш 15:8, Әюб 4:9, Ишагыйя 11:4
+ 27:9 IV Патшалар 18:4, Ишагыйя 17:8
+ 27:10 Ишагыйя 17:9, Михә 5:11
+ 27:11 Канун 32:28

+ 27:13 Маттай 24:31, I Тессалуникәлеләргә хат 4:16, Ачылыш 11:15, Ишагыйя 11:11, Михә 7:12

+ 28:2 Ишагыйя 28:17, Яхәзкыл 13:11, Яхәзкыл 38:22

+ 28:6 III Патшалар 3:28
+ 28:7 Һошея 4:11
+ 28:10 Иремия 6:10

+ 28:11 Канун 28:49, Ишагыйя 33:19, I Көринтлеләргә хат 14:21

+ 28:13 Ишагыйя 8:14-15

+ 28:14 Гыйбрәтле сүзләр 3:34, Гыйбрәтле сүзләр 21:24

+ 28:16 Зәбур 86:2, Зәбур 117:22, Зәкәрия 3:9, Римлыларга хат 9:33, Римлыларга хат 10:11, I Петердән хат 2:6

+ 28:17 Ишагыйя 28:2, Яхәзкыл 38:22
+ 28:21 Ешуа 10:10, II Патшалар 5:20
+ 28:22 Ишагыйя 10:23
+ 28:29 Иремия 32:19, Римлыларга хат 11:33
+ 29:1 II Патшалар 5:9
+ 29:3 IV Патшалар 25:1, Яхәзкыл 4:2
+ 29:6 Чыгыш 19:16-18, III Патшалар 19:11-12
+ 29:7 Әюб 20:8
+ 29:9 Ишагыйя 24:20
+ 29:10 Римлыларга хат 11:8

+ 29:11 Ишагыйя 8:16, Даниил 12:4, Ачылыш 5:1, Ачылыш 10:4, Ачылыш 22:10

+ 29:13 Зәбур 77:36, Иремия 12:2, Маттай 15:9, Марк 7:7, Көлессәйлеләргә хат 2:22

+ 29:14 I Көринтлеләргә хат 1:19

+ 29:15 Яхәзкыл 8:12, Яхәзкыл 9:9

+ 29:16 Ишагыйя 29:16, Иремия 18:6, Римлыларга хат 9:20-24

+ 29:18 Ишагыйя 32:2, Ишагыйя 35:5
+ 29:19 Ишагыйя 61:1
+ 29:21 Амос 5:10
+ 29:22 Ишагыйя 51:2

+ 30:2 Ишагыйя 31:1, Ишагыйя 36:6, Иремия 2:18

+ 30:3 IV Патшалар 18:21, Ишагыйя 22:20
+ 30:4 Саннар 13:23, Ишагыйя 19:11
+ 30:5 Иремия 2:36
+ 30:7 Ишагыйя 36:6, Иремия 46:17

+ 30:8 Канун 27:8, Әюб 19:23, Ишагыйя 8:1, Хабаккук 2:2

+ 30:10 Иремия 11:21, Амос 2:11, Михә 2:6, Яхәзкыл 13:8-9

+ 30:13 Гыйбрәтле сүзләр 6:15

+ 30:14 Зәбур 2:9, Вәгазьче 12:6, Иремия 19:11

+ 30:17 Левиләр 26:8, II Елъязма 24:24
+ 30:18 II Петердән хат 3:9
+ 30:22 Ишагыйя 2:20, Ишагыйя 31:7
+ 30:23 Зәбур 64:13-14
+ 30:25 Йоил 3:18

+ 30:26 Ишагыйя 60:19-20, Канун 32:39, Әюб 5:18

+ 30:27 Канун 4:24
+ 30:28 Ишагыйя 8:8, Даниил 11:10
+ 30:29 Ишагыйя 26:4
+ 30:30 Ешуа 10:11, Зәбур 17:13

+ 30:33 Яхәзкыл 24:9, Әюб 4:9, Әюб 15:30, Зәбур 17:8, Яхәзкыл 20:48

+ 31:1 Ишагыйя 30:2, Иремия 2:18, Зәбур 19:8, Гыйбрәтле сүзләр 21:31

+ 31:3 Иремия 17:5
+ 31:4 Һошея 11:10, Амос 3:8
+ 31:5 Канун 32:11
+ 31:7 Ишагыйя 2:20, Ишагыйя 30:22
+ 31:8 Ишагыйя 37:36
+ 31:9 Зәбур 20:10
+ 32:1 Зәбур 71:1, Ишагыйя 16:5
+ 32:2 Ишагыйя 4:6, Ишагыйя 25:4
+ 32:3 Ишагыйя 29:18, Ишагыйя 35:5
+ 32:6 I Патшалар 25:11
+ 32:9 Ишагыйя 3:16, Амос 6:1, Сефания 1:12

+ 32:13 Ишагыйя 5:6, Ишагыйя 7:24, Ишагыйя 22:2

+ 32:15 Яхәзкыл 39:29, Йоил 2:28

+ 32:19 Ишагыйя 28:2, Ишагыйя 28:17

+ 33:1 Ишагыйя 21:2, Ишагыйя 24:16, Иремия 30:16

+ 33:4 Йоил 2:9
+ 33:5 Ишагыйя 2:17
+ 33:7 Ишагыйя 36:22
+ 33:8 Левиләр 26:22

+ 33:9 Иремия 4:28, Һошея 4:3, Йоил 1:10, Нахум 1:4

+ 33:10 Зәбур 67:2
+ 33:12 Ишагыйя 10:17
+ 33:14 Гыйбриләргә хат 10:31
+ 33:15 Зәбур 14, Зәбур 23:3-4
+ 33:19 Канун 28:49, Ишагыйя 28:11
+ 34:1 Зәбур 48:1, Михә 1:2
+ 34:3 Йоил 2:20

+ 34:4 Йоил 2:10, Йоил 3:15, Маттай 24:29, Ачылыш 6:13-14

+ 34:5 Канун 32:41, Иремия 49:7-22, Яхәзкыл 25:12-14, Яхәзкыл 35, Амос 1:11-12, Убадия 1:1-16, Малахи 1:3-4

+ 34:6 Яратылыш 36:33, I Елъязма 1:44, Ишагыйя 63:1, Сефания 1:7, Яхәзкыл 39:17

+ 34:7 Саннар 23:22, Зәбур 21:13
+ 34:8 Ишагыйя 61:2, Ишагыйя 63:4
+ 34:9 Канун 29:23

+ 34:10 Ишагыйя 66:24, Иремия 17:27, Яхәзкыл 20:48, Ачылыш 14:11, Ачылыш 19:3

+ 34:11 Ишагыйя 14:23, Ишагыйя 13:21-22, Сефания 2:14

+ 34:13 Ишагыйя 32:13, Әюб 30:29, Ишагыйя 13:21, Михә 1:8

+ 34:14 Ачылыш 18:2
+ 34:15 Канун 14:13
+ 35:2 Ишагыйя 55:12, Ишагыйя 40:5
+ 35:3 Әюб 4:3, Гыйбриләргә хат 12:12
+ 35:4 Канун 32:35, Канун 32:43, Зәбур 93:1

+ 35:5 Ишагыйя 29:18, Ишагыйя 32:2, Ишагыйя 42:18, Маттай 11:5

+ 35:6 Рәсүлләр 3:8, Рәсүлләр 14:10, Ишагыйя 41:18, Ишагыйя 49:10

+ 35:8 Ишагыйя 40:3, Ишагыйя 52:1

+ 35:10 Ишагыйя 51:11, Ишагыйя 60:20

• 36:1 IV Патшалар 18:13-37, II Елъязма 32:1-19

+ 36:2 Ешуа 15:39, Ишагыйя 7:3

+ 36:3 Ишагыйя 22:20, Ишагыйя 22:15, Ишагыйя 37:2

+ 36:6 Яхәзкыл 29:6, Ишагыйя 30:2
+ 36:7 IV Патшалар 18:4, II Елъязма 31:1
+ 36:11 Эзра 4:7, Даниил 2:4
+ 36:16 III Патшалар 4:25
+ 36:17 Канун 8:7-10
+ 36:19 IV Патшалар 17:24, Ишагыйя 10:9

+ 36:20 Даниил 3:15, IV Патшалар 19:12, Ишагыйя 10:11

• 37:1 IV Патшалар 19, II Елъязма 32:20-22
+ 37:2 Ишагыйя 22:15, Ишагыйя 36:3
+ 37:3 Һошея 13:13
+ 37:4 II Патшалар 16:12
+ 37:6 Ишагыйя 10:24
+ 37:8 Ешуа 10:29-30
+ 37:12 Яратылыш 11:31
+ 37:13 IV Патшалар 18:33-34

+ 37:16 Чыгыш 25:22, Канун 6:4, III Патшалар 18:39, Нәхәмия 9:6, Зәбур 85:10, Ишагыйя 44:6

+ 37:17 Зәбур 30:3, Зәбур 70:2, II Елъязма 6:40, Даниил 9:18

+ 37:19 Иремия 16:20, II Елъязма 32:19
+ 37:20 Зәбур 82:19
+ 37:24 Зәбур 19:8
+ 37:26 Ишагыйя 45:7
+ 37:27 Зәбур 128:6
+ 37:28 Зәбур 138:2

+ 37:29 Яхәзкыл 29:4, Яхәзкыл 38:4, Амос 4:2, Хабаккук 1:15

+ 37:30 Ишагыйя 7:11
+ 37:31 Ишагыйя 27:6
+ 37:32 Ишагыйя 9:7
+ 37:33 II Патшалар 20:15

+ 37:36 II Патшалар 24:16, I Елъязма 21:15, Нахум 3:3

+ 37:37 Яратылыш 10:11, Юныс 1:2

+ 37:38 Яратылыш 8:4, Иремия 51:27, Эзра 4:2

• 38:1 IV Патшалар 20:1-11, II Елъязма 32:24-26

+ 38:3 IV Патшалар 18:3
+ 38:5 Зәбур 38:13
+ 38:6 Ишагыйя 37:35
+ 38:8 Ешуа 10:13

+ 38:11 Зәбур 26:13, Ишагыйя 53:8, Яхәзкыл 26:20

+ 38:12 Әюб 7:6
+ 38:13 Кайгы җыры 3:4
+ 38:14 Яхәзкыл 7:16, Нахум 2:7, Зәбур 68:4
+ 38:17 Зәбур 15:10, Әюб 33:28, Михә 7:19
+ 38:18 Зәбур 6:6, Вәгазьче 9:10
+ 38:19 Канун 4:9, Канун 6:7, Зәбур 77:4
• 39:1 IV Патшалар 20:12-19, II Елъязма 32:31
+ 39:2 II Елъязма 32:27

+ 39:6 IV Патшалар 24:13, II Елъязма 36:10, Иремия 20:5, Иремия 27:19-21, Михә 4:10

+ 39:7 IV Патшалар 24:12, IV Патшалар 25:7, II Елъязма 33:11

+ 40:1 Ишагыйя 49:13, Зәкәрия 1:17

+ 40:2 Һошея 2:14, Әюб 42:10, Иремия 16:18

+ 40:3 Ишагыйя 35:8, Зәбур 67:5, Маттай 3:3, Марк 1:3, Лүк 3:4-6, Яхъя 1:23

+ 40:5 Ишагыйя 35:2

+ 40:8 Зәбур 118:89, I Петердән хат 1:24-25, Ягъкубтан хат 1:11

+ 40:10 Ишагыйя 62:11, Ачылыш 22:12

+ 40:11 Зәбур 22:1, Иремия 31:10, Яхәзкыл 34:15, Михә 5:4, Яхъя 10:11

+ 40:12 Гыйбрәтле сүзләр 30:4

+ 40:13 Римлыларга хат 11:34, I Көринтлеләргә хат 2:16

+ 40:14 Әюб 21:22
+ 40:16 Зәбур 49:10
+ 40:17 Зәбур 61:10, Даниил 4:32
+ 40:18 Ишагыйя 46:5, Рәсүлләр 17:29

+ 40:20 Ишагыйя 44:9, Ишагыйя 46:7, Иремия 10:3-5

+ 40:22 Саннар 13:34, Әюб 9:8, Әюб 26:7, Зәбур 103:2, Иремия 10:12, Иремия 51:15

+ 40:23 Әюб 12:21, Зәбур 106:40
+ 40:26 Зәбур 146:4
+ 40:27 Ишагыйя 49:14
+ 40:28 Зәбур 146:5
+ 40:29 II Көринтлеләргә хат 12:10
+ 40:31 Зәбур 102:5
+ 41:1 Ишагыйя 43:9
+ 41:2 II Елъязма 36:23

+ 41:4 Ишагыйя 44:6, Ишагыйя 48:12, Ачылыш 1:17

+ 41:7 Ишагыйя 40:19

+ 41:8 Ишагыйя 42:19, Ишагыйя 43:10, Ишагыйя 44:1, Иремия 30:10, II Елъязма 20:7, Ягъкубтан хат 2:23

+ 41:14 Әюб 25:6, Зәбур 21:7
+ 41:18 Ишагыйя 35:6
+ 41:19 Ишагыйя 55:13
+ 41:24 Иремия 10:5, I Көринтлеләргә хат 8:4

+ 41:25 Ишагыйя 41:2, Иремия 1:15, Иремия 50:3

+ 41:26 Ишагыйя 46:10, Ишагыйя 48:14

+ 41:27 Ишагыйя 40:9, Ишагыйя 52:7

+ 42:1 Ишагыйя 41:8, Ишагыйя 43:10, Ишагыйя 52:13, Ишагыйя 53:11, Маттай 3:17, Маттай 17:5, Марк 1:11, Лүк 3:22, Ишагыйя 11:2, Ишагыйя 61:1, Маттай 12:17-21

+ 42:5 Зәкәрия 12:1

+ 42:6 Ишагыйя 45:13, Ишагыйя 42:6, Ишагыйя 49:6, Лүк 2:3, Лүк 2:30-32, Рәсүлләр 13:47

+ 42:7 Ишагыйя 9:2, Ишагыйя 35:5, Ишагыйя 49:9, Ишагыйя 61:1

+ 42:8 Ишагыйя 48:11
+ 42:10 Зәбур 32:3
+ 42:11 Ишагыйя 21:16
+ 42:13 Зәбур 77:65
+ 42:14 Ишагыйя 13:8
+ 42:15 Ишагыйя 50:2
+ 42:16 Ишагыйя 40:4

+ 42:17 Зәбур 96:7, Ишагыйя 45:16, Ишагыйя 44:11, Иремия 10:14

+ 42:18 Ишагыйя 35:5
+ 42:19 Ишагыйя 41:8
+ 42:20 Иремия 6:10, Яхәзкыл 12:2
+ 42:22 Иремия 50:33
+ 42:25 Һошея 7:9
+ 43:1 Ишагыйя 45:3
+ 43:2 Зәбур 65:12, Даниил 3:25
+ 43:3 Зәбур 71:10, Ишагыйя 45:14
+ 43:5 Һошея 11:11, Михә 7:12, Зәкәрия 8:7
+ 43:8 Ишагыйя 42:18-19
+ 43:9 Ишагыйя 41:1
+ 43:10 Ишагыйя 41:8, Иремия 30:10
+ 43:11 Ишагыйя 45:21, Һошея 13:4
+ 43:13 Канун 32:39, Әюб 10:7
+ 43:16 Чыгыш 14:21, Ишагыйя 51:10

+ 43:19 Ишагыйя 48:6, II Көринтлеләргә хат 5:17, Ачылыш 21:5, Ишагыйя 35:6-8

+ 43:20 Чыгыш 17:1-7
+ 43:22 Михә 6:3
+ 43:24 Малахи 2:17
+ 43:25 Зәбур 50:3, Иремия 31:34
+ 43:26 Ишагыйя 1:18
+ 43:27 Яратылыш 3:6, Иремия 5:31
+ 44:1 Ишагыйя 41:8, Иремия 30:10
+ 44:3 Яхәзкыл 39:29, Йоил 2:28, Яхъя 7:38

+ 44:6 Ишагыйя 41:4, Ишагыйя 48:12, Ачылыш 1:8, Ачылыш 1:17, Канун 6:4, III Патшалар 18:39, Нәхәмия 9:6, Зәбур 85:10

+ 44:8 Канун 32:18, Ишагыйя 26:4
+ 44:9 Ишагыйя 41:24, Ишагыйя 41:29
+ 44:10 Иремия 10:3-5, Хабаккук 2:18
+ 44:11 Ишагыйя 42:17, Ишагыйя 45:16
+ 44:18 Ишагыйя 45:20
+ 44:20 Һошея 12:1
+ 44:21 Ишагыйя 41:8
+ 44:22 Ишагыйя 1:18

+ 44:23 Зәбур 95:11, Ишагыйя 49:13, Ишагыйя 48:20

+ 44:24 Әюб 37:18, Зәбур 135:5, Ишагыйя 42:5

+ 44:25 I Көринтлеләргә хат 1:20, I Көринтлеләргә хат 3:19

+ 44:26 II Елъязма 36:22-23

+ 44:27 Ишагыйя 11:15, Ишагыйя 51:10, Иремия 50:38, Иремия 51:36

+ 44:28 II Елъязма 36:22, Эзра 1:1, Ишагыйя 45:1, Даниил 6:28, Рәсүлләр 13:22

+ 45:1 Нахум 2:6
+ 45:2 Зәбур 106:16
+ 45:3 Ишагыйя 43:1
+ 45:4 Ишагыйя 41:8
+ 45:5 Канун 4:35
+ 45:6 Чыгыш 15:11

+ 45:7 Кайгы җыры 3:38, IV Патшалар 19:25, Ишагыйя 37:26

+ 45:9 Ишагыйя 29:16, Иремия 18:6, Римлыларга хат 9:20-24, Әюб 9:32, Вәгазьче 6:10

+ 45:12 Ишагыйя 44:24, Иремия 27:5

+ 45:13 Ишагыйя 42:6, Ишагыйя 44:28

+ 45:14 Зәбур 71:10, Ишагыйя 43:3, Зәкәрия 8:23, I Көринтлеләргә хат 14:25

+ 45:16 Ишагыйя 42:17, Ишагыйя 44:11
+ 45:17 Ишагыйя 54:4
+ 45:19 Иремия 29:13-14
+ 45:20 Ишагыйя 44:17-18
+ 45:21 Ишагыйя 43:11, Һошея 13:4

+ 45:23 Римлыларга хат 14:11, Филиппуйлыларга хат 2:10-11

+ 46:1 Иремия 50:2, Иремия 51:44, I Патшалар 5:3

+ 46:2 Иремия 48:7
+ 46:3 Канун 1:31
+ 46:4 Зәбур 67:20
+ 46:5 Ишагыйя 40:18, Рәсүлләр 17:29
+ 46:6 Хөкемчеләр 17:4, Ишагыйя 44:15
+ 46:7 Зәбур 113:15
+ 46:10 Ишагыйя 41:26
+ 46:11 Ишагыйя 41:2, Иремия 12:9
+ 46:13 Ишагыйя 51:5, Ишагыйя 56:1

+ 47:1 Амос 5:2, Ишагыйя 13:1, Ишагыйя 21:1, Иремия 50:1

+ 47:2 Хөкемчеләр 16:21
+ 47:3 Иремия 13:26, Нахум 3:5
+ 47:6 Зәкәрия 1:15
+ 47:7 Ачылыш 18:7
+ 47:8 Сефания 2:15
+ 47:11 Зәбур 34:8
+ 47:14 Ишагыйя 5:24, Нахум 1:10, Малахи 4:1
+ 48:1 Нәхәмия 11:1, Иремия 7:4, Михә 1:5
+ 48:3 Ишагыйя 41:26
+ 48:4 Чыгыш 32:9
+ 48:5 Иремия 44:17
+ 48:6 Ишагыйя 43:19, Иремия 33:3

+ 48:10 Әюб 23:10, Зәбур 65:10, Ишагыйя 1:25, Зәкәрия 13:9, Малахи 3:3

+ 48:11 Яхәзкыл 20:9, Ишагыйя 42:8

+ 48:12 Ишагыйя 41:4, Ишагыйя 44:6, Ачылыш 1:8, Ачылыш 1:17

+ 48:13 Әюб 9:8, Зәбур 103:2, Ишагыйя 42:5, Иремия 10:12, Иремия 51:15, Зәкәрия 12:1

+ 48:14 Ишагыйя 41:26, Ишагыйя 41:2, Ишагыйя 46:10

+ 48:15 Ишагыйя 45:1-3
+ 48:16 Ишагыйя 61:1
+ 48:18 Зәбур 80:14, Лүк 19:42
+ 48:19 Яратылыш 22:17

+ 48:20 Ишагыйя 52:11, Иремия 50:8, Зәкәрия 2:6-7, Ачылыш 18:4, Ишагыйя 44:23

+ 48:21 Чыгыш 17:6, Саннар 20:11

+ 49:1 Иремия 1:4-5, Гәләтиялеләргә хат 1:15-16, Маттай 1:21, Лүк 1:31

+ 49:2 Ишагыйя 11:4

+ 49:3 Яхъя 17:10

+ 49:6 Ишагыйя 42:6, Иремия 1:5, Рәсүлләр 13:47, Рәсүлләр 26:23

+ 49:7 Зәбур 21:7, Ишагыйя 53:3
+ 49:8 II Көринтлеләргә хат 6:2, Ишагыйя 42:6
+ 49:9 Ишагыйя 42:7, Ишагыйя 61:1
+ 49:10 Ачылыш 7:16-17, Ишагыйя 35:6
+ 49:12 Ишагыйя 43:5

+ 49:13 Зәбур 95:11, Ишагыйя 44:23, Ишагыйя 40:1

+ 49:14 Ишагыйя 40:27

+ 49:15 Зәбур 26:10

+ 49:18 Ишагыйя 60:4, Иремия 22:24, Яхәзкыл 5:11, Яхәзкыл 16:48, Сефания 2:9, Римлыларга хат 14:11

+ 49:19 Иремия 31:27, Зәкәрия 2:4
+ 49:20 Зәкәрия 10:10
+ 49:22 Ишагыйя 11:10, Ишагыйя 14:2
+ 49:23 Зәбур 71:9, Михә 7:17, Зәбур 24:3
+ 49:24 Марк 3:27
+ 49:25 Зәбур 34:1
+ 49:26 Ачылыш 16:6
+ 50:1 Канун 24:1, Иремия 3:8

+ 50:2 Иремия 35:17, Саннар 11:23, Ишагыйя 59:1, Чыгыш 14:21-22, Зәбур 103:7, Зәбур 105:2, Зәбур 106:33, Ишагыйя 42:15

+ 50:3 Иремия 4:28, Ачылыш 6:12, Ачылыш 6:12

+ 50:4 Зәбур 39:7

+ 50:6 Ишагыйя 53:6, Маттай 26:67, Марк 14:65, Марк 15:19

+ 50:7 Иремия 1:18, Яхәзкыл 3:9
+ 50:8 Римлыларга хат 8:33, Әюб 13:19
+ 50:9 Әюб 13:28, Ишагыйя 51:8
+ 51:2 Яратылыш 12:2, Яхәзкыл 33:24

+ 51:3 Ишагыйя 40:1, Ишагыйя 52:9, Яратылыш 2:8, Яхәзкыл 28:13, Яхәзкыл 36:35

+ 51:4 Ишагыйя 42:6, Ишагыйя 49:6
+ 51:5 Ишагыйя 46:13, Ишагыйя 60:9
+ 51:6 Зәбур 101:26-27, Марк 13:31

+ 51:7 Канун 6:6, Зәбур 36:28, Иремия 31:33, Маттай 10:28

+ 51:8 Ишагыйя 50:9

+ 51:9 Әюб 9:13, Әюб 26:12, Зәбур 88:11, Ишагыйя 30:7

+ 51:10 Чыгыш 14:21, Зәбур 105:9, Ишагыйя 43:16-17

+ 51:11 Ишагыйя 35:10

+ 51:12 Ишагыйя 40:1, Ишагыйя 66:13, Зәбур 55:5, Зәбур 117:6, Маттай 10:28

+ 51:13 Ишагыйя 40:12, Ишагыйя 48:14

+ 51:15 Иремия 31:35

+ 51:17 Ишагыйя 52:1, Зәбур 74:8, Иремия 25:15, Убадия 1:16, Зәкәрия 12:2, Ачылыш 14:10

+ 51:19 Иремия 15:5, Нахум 3:7

+ 51:22 Иремия 25:17, Нахум 3:11

+ 52:1 Ишагыйя 51:17, Нәхәмия 11:1, Ишагыйя 48:2, Маттай 4:5, Маттай 27:53, Ишагыйя 35:8, Йоил 3:17, Нахум 1:15, Ачылыш 21:27

+ 52:5 Римлыларга хат 2:24

+ 52:7 Ишагыйя 41:27, Нахум 1:15, Римлыларга хат 10:15

+ 52:9 Ишагыйя 40:1, Ишагыйя 51:3

+ 52:10 Зәбур 97:3, Лүк 3:6

+ 52:11 Ишагыйя 48:20, Зәкәрия 2:7, Эзра 1:7-11

+ 52:12 Ишагыйя 58:8, Михә 2:13

+ 52:13 Ишагыйя 42:1

+ 52:15 Ишагыйя 49:23, Римлыларга хат 15:21, I Көринтлеләргә хат 2:9

+ 53:1 Яхъя 12:38, Римлыларга хат 10:16
+ 53:2 Ишагыйя 11:1
+ 53:3 Ишагыйя 49:7
+ 53:4 Маттай 8:17
+ 53:5 I Петердән хат 2:24-25
+ 53:6 Зәбур 118:176, Иремия 50:6

+ 53:7 Иремия 11:19, Ишагыйя 37:14, Рәсүлләр 8:32-33

+ 53:8 Зәбур 26:13, Ишагыйя 38:11, Яхәзкыл 26:20, Яхәзкыл 32:23

+ 53:9 I Петердән хат 2:22, Марк 15:46

+ 53:11 Ишагыйя 42:1, Ишагыйя 52:13, Римлыларга хат 5:16

+ 54:1 I Патшалар 2:5, Гәләтиялеләргә хат 4:27

+ 54:4 Ишагыйя 45:17, Сефания 3:11
+ 54:5 Иремия 3:14, Һошея 2:7
+ 54:6 Ишагыйя 62:4
+ 54:7 Иремия 51:5
+ 54:8 Зәбур 88:29-30, Ишагыйя 55:3
+ 54:9 Яратылыш 8:21, Яратылыш 9:11

+ 54:10 Саннар 25:12-13, Яхәзкыл 34:25, Яхәзкыл 37:26, Һошея 2:18

+ 54:13 Иремия 31:33-34, Яхъя 6:45, I Көринтлеләргә хат 2:13, I Тессалуникәлеләргә хат 4:9

+ 54:17 Зәбур 4:2
+ 55:1 Ишагыйя 44:3, Яхъя 7:37
+ 55:2 Яхъя 6:27

+ 55:3 Ишагыйя 61:8, Иремия 32:40, Яхәзкыл 16:60, Зәбур 88:29-30, Ишагыйя 54:6, Рәсүлләр 13:34

+ 55:5 II Патшалар 22:44

+ 55:6 I Елъязма 28:9, II Елъязма 15:2, Иремия 29:13, Амос 5:4, Амос 5:6, Сефания 2:3

+ 55:9 Зәбур 102:11
+ 55:11 Канун 32:2, Яхәзкыл 12:25
+ 55:12 Зәбур 97:8, Ишагыйя 35:2
+ 55:13 Ишагыйя 41:19
+ 56:1 Ишагыйя 46:13, Ишагыйя 51:5
+ 56:2 Чыгыш 20:8

+ 56:3 Чыгыш 12:38, Канун 23:8, Эстер 9:27, Ишагыйя 14:1, Зәкәрия 2:11

+ 56:7 Ишагыйя 2:2-3, Ишагыйя 60:3, Ишагыйя 66:20, Малахи 1:11, Маттай 21:13, Марк 11:17, Лүк 19:46

+ 56:8 Ишагыйя 11:12, Яхъя 10:16

+ 56:9 Иремия 12:9, Яхәзкыл 39:17, Ачылыш 19:17-18

+ 56:10 Иремия 6:17
+ 56:11 Яхәзкыл 34:2
+ 56:12 Гыйбрәтле сүзләр 23:35, Ишагыйя 22:13
+ 57:2 Даниил 12:13
+ 57:3 Марк 8:38
+ 57:5 Яхәзкыл 16:20-21
+ 57:8 Яхәзкыл 16:25, Яхәзкыл 23:17
+ 57:11 Зәбур 49:21
+ 57:13 Иремия 11:12
+ 57:15 IV Патшалар 22:19, II Елъязма 34:27
+ 57:16 Зәбур 102:9
+ 57:17 Иремия 6:13
+ 57:18 Иремия 3:22, Ишагыйя 40:1

+ 57:19 Римлыларга хат 2:10, Эфеслеләргә хат 2:17

+ 57:21 Ишагыйя 48:22

+ 58:1 Михә 1:5, Михә 3:8

+ 58:3 Левиләр 16:29, Саннар 29:7, Малахи 3:14

+ 58:5 Левиләр 16:29, Зәкәрия 7:5, Маттай 6:16

+ 58:6 Лүк 4:18, Зәбур 81:4, Гыйбрәтле сүзләр 24:11

+ 58:7 Маттай 25:35, Лүк 3:11, Ягъкубтан хат 2:15-16

+ 58:8 Зәбур 36:6, Зәбур 84:14, Ишагыйя 52:12
+ 58:11 Иремия 31:12, Яхъя 7:38
+ 58:12 Әюб 3:14, Ишагыйя 61:4
+ 58:13 Нәхәмия 13:15-21
+ 58:14 Әюб 22:26, Зәбур 36:4, Канун 32:13
+ 59:1 Саннар 11:23, Ишагыйя 50:2

+ 59:2 Һошея 5:4, Зәбур 65:18, Гыйбрәтле сүзләр 15:8, Гыйбрәтле сүзләр 28:9

+ 59:3 Ишагыйя 1:15, Гыйбрәтле сүзләр 6:17

+ 59:4 Әюб 15:35, Зәбур 7:15, Ягъкубтан хат 1:15

+ 59:6 Әюб 8:14

+ 59:7 Гыйбрәтле сүзләр 1:16, Гыйбрәтле сүзләр 6:18, Ишагыйя 59:7, Римлыларга хат 3:15-17

+ 59:10 Канун 28:29, Әюб 5:14, Сефания 1:17

+ 59:11 Яхәзкыл 7:16, Нахум 2:7

+ 59:16 Иремия 5:1, Яхәзкыл 22:30, Зәбур 97:1, Ишагыйя 63:5

+ 59:17 Эфеслеләргә хат 6:14, Эфеслеләргә хат 6:17, I Тессалуникәлеләргә хат 5:8

+ 59:18 Канун 7:10, Иремия 51:56
+ 59:20 Римлыларга хат 11:26-27
+ 59:21 Иремия 31:31

+ 60:1 Зәбур 101:17, Малахи 4:2, I Яхъядан хат 1:7

+ 60:2 Әюб 37:19

+ 60:3 Ишагыйя 2:2-3, Ишагыйя 56:7, Ишагыйя 66:20, Малахи 1:11, Әюб 11:17, Әюб 22:28, Гыйбрәтле сүзләр 4:18, Даниил 12:3, Ачылыш 21:24

+ 60:4 Ишагыйя 49:18, Ишагыйя 66:20

+ 60:5 Ишагыйя 61:6

+ 60:6 III Патшалар 10:1, II Елъязма 9:1, Маттай 2:11

+ 60:7 Зәбур 119:5, Җырлар җыры 1:4, Ишагыйя 21:16, Яратылыш 25:13

+ 60:8 Һошея 11:11

+ 60:9 Ишагыйя 51:5, III Патшалар 10:22, Ишагыйя 23:1, Юныс 1:3

+ 60:10 Зәкәрия 6:15
+ 60:11 Ачылыш 21:25
+ 60:12 Зәкәрия 14:17-19
+ 60:14 Ишагыйя 49:23, Яхәзкыл 48:35
+ 60:16 Ишагыйя 66:12, Яратылыш 49:24
+ 60:18 Ишагыйя 11:9

+ 60:19 Ишагыйя 30:26, Ачылыш 21:23, Ачылыш 22:5

+ 60:20 Зәбур 26:1, Ишагыйя 35:10, Ишагыйя 65:19, Ачылыш 21:4

+ 60:21 Зәбур 36:9, Яхәзкыл 37:25, Маттай 15:13

+ 61:1 Ишагыйя 11:2, Лүк 4:18-19, Лүк 7:22, Ишагыйя 29:19, Левиләр 25:8-15, Ишагыйя 42:7, Ишагыйя 49:9

+ 61:2 Левиләр 25:10, Ишагыйя 34:8, Ишагыйя 63:4, Маттай 5:4

+ 61:3 Маттай 15:13

+ 61:4 Әюб 3:14, Ишагыйя 58:12, Амос 9:14

+ 61:6 Чыгыш 19:6, I Петердән хат 2:9, Ишагыйя 60:5

+ 61:7 Әюб 42:10, Ишагыйя 40:2, Зәкәрия 9:12

+ 61:8 Зәбур 10:7, Ишагыйя 55:3, Иремия 32:40, Яхәзкыл 16:60

+ 61:9 Ишагыйя 65:23
+ 61:10 Зәкәрия 3:4, Иремия 2:32, Ачылыш 21:2
+ 62:2 Ачылыш 2:17, Ачылыш 3:12
+ 62:3 Зәкәрия 9:16
+ 62:4 Ишагыйя 54:6, Һошея 1:10, Һошея 2:23
+ 62:5 Иремия 32:41, Сефания 3:17
+ 62:8 Канун 28:33, Иремия 5:17
+ 62:10 Ишагыйя 11:10, Ишагыйя 49:22
+ 62:11 Ишагыйя 40:10, Ачылыш 22:12

+ 63:1 Яратылыш 36:33, I Елъязма 1:44, Ишагыйя 34:6

+ 63:3 Йоил 3:13, Ачылыш 19:15
+ 63:4 Ишагыйя 34:8, Ишагыйя 61:2
+ 63:5 Ишагыйя 59:16
+ 63:6 Ишагыйя 51:22

+ 63:9 Хөкемчеләр 10:16, Чыгыш 14:9, Чыгыш 23:20

+ 63:10 Зәбур 77:40, Рәсүлләр 7:51, Эфеслеләргә хат 4:30

+ 63:11 Чыгыш 12:50-51, Зәбур 76:21, Һошея 12:13

+ 63:12 Чыгыш 14:21

+ 63:15 Яратылыш 11:5, Канун 26:15, Зәбур 13:2, Зәбур 32:14

+ 63:16 Канун 32:6, Ишагыйя 64:8, Яхъя 8:41

+ 63:19 Иремия 14:8

+ 64:1 II Патшалар 22:10, Зәбур 17:10, Зәбур 143:5

+ 64:4 I Көринтлеләргә хат 2:9
+ 64:5 Рәсүлләр 10:35
+ 64:6 Зәбур 1:4, Зәбур 89:6
+ 64:7 Ишагыйя 43:22, Һошея 7:7

+ 64:8 Канун 32:6, Ишагыйя 63:16, Яхъя 8:41, Әюб 10:9, Әюб 33:6, Ишагыйя 45:9, Иремия 18:6, Римлыларга хат 9:20-24

+ 64:11 IV Патшалар 25:9, Хәггәй 1:9, Хәггәй 2:3

+ 65:2 Римлыларга хат 10:20
+ 65:3 Ишагыйя 1:29, Ишагыйя 66:17
+ 65:4 Левиләр 11:7
+ 65:6 Зәбур 149:9, Чыгыш 20:5
+ 65:8 Яратылыш 18:26, Марк 13:20

+ 65:10 Ишагыйя 33:9, Ишагыйя 35:2, Ешуа 7:24, Сефания 2:6

+ 65:12 Гыйбрәтле сүзләр 1:24, Ишагыйя 66:4, Иремия 7:13

+ 65:13 Ишагыйя 55:1, Лүк 6:25

+ 65:14 Лүк 6:25

+ 65:15 Иремия 29:22, Ишагыйя 62:2, Ачылыш 2:17, Ачылыш 3:12

+ 65:16 Иремия 4:2

+ 65:17 Ишагыйя 66:22, II Петердән хат 3:13, Ачылыш 21:1, I Көринтлеләргә хат 2:9

+ 65:19 Ишагыйя 35:10, Ишагыйя 60:20, Ачылыш 21:4

+ 65:21 Иремия 31:5, Яхәзкыл 28:26

+ 65:22 Зәбур 21:13

+ 65:23 Канун 28:41, Зәбур 113:22, Ишагыйя 61:9

+ 65:24 Даниил 9:21

+ 65:25 Ишагыйя 11:6, Яратылыш 3:14, Ишагыйя 11:9

+ 66:1 Яхәзкыл 43:7, Маттай 5:35, III Патшалар 8:27, II Елъязма 2:6, Рәсүлләр 7:49-50

+ 66:2 Эзра 9:4

+ 66:3 Ишагыйя 1:11

+ 66:4 Әюб 3:25, Гыйбрәтле сүзләр 10:24, Гыйбрәтле сүзләр 1:24, Ишагыйя 65:12, Иремия 7:13

+ 66:7 Ишагыйя 13:8, Ачылыш 12:5
+ 66:12 Ишагыйя 60:16
+ 66:13 Ишагыйя 40:1, Ишагыйя 51:12

+ 66:15 II Петердән хат 3:7, II Тессалуникәлеләргә хат 1:8, Зәбур 67:18, Хабаккук 3:8

+ 66:16 Канун 32:41, Иремия 25:33

+ 66:17 Ишагыйя 1:29, Ишагыйя 65:3, Левиләр 11:7, Левиләр 11:29

+ 66:18 Ишагыйя 2:2, Зәкәрия 14:16

+ 66:20 Ишагыйя 14:2, Ишагыйя 49:22, Ишагыйя 60:4, Ишагыйя 2:2-3, Ишагыйя 56:7, Ишагыйя 60:3, Малахи 1:11

+ 66:21 Чыгыш 19:6, Ишагыйя 61:6
+ 66:22 Ишагыйя 65:17
+ 66:24 Ишагыйя 1:31, Маттай 18:9, Марк 9:47

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

Ишагыйя

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек